Το φυσικό περιβάλλον της Ελλάδας

Μια χώρα από βουνά και θάλασσα

Η Ελλάδα έχει έκταση περίπου $132.000$ τετραγωνικά χιλιόμετρα. Σχεδόν τα τέσσερα πέμπτα της είναι ορεινά ή λοφώδη, και οι πεδιάδες είναι λίγες: ο θεσσαλικός κάμπος, η πεδιάδα της κεντρικής Μακεδονίας, οι κάμποι της Θράκης, της Ηλείας, της Μεσαράς στην Κρήτη. Οι ακτές της, μαζί με των νησιών, ξεπερνούν τα $13.000$ km — από τις μεγαλύτερες ακτογραμμές της Ευρώπης. Νησιά και βραχονησίδες υπάρχουν χιλιάδες· κατοικούνται περίπου διακόσια, ανάλογα με το πώς τα μετράς.

Όλα αυτά — τα πολλά βουνά, οι λίγες πεδιάδες, τα αμέτρητα νησιά — έχουν μία εξήγηση: τη γεωλογική ιστορία της χώρας.

Η ιστορία που είναι γραμμένη στις πέτρες

1. Η Ροδόπη, το παλαιότερο κομμάτι. Στη βορειοανατολική Ελλάδα, κατά μήκος των συνόρων με τη Βουλγαρία, βρίσκεται η μάζα της Ροδόπης: σκληρά, κρυσταλλικά πετρώματα, όπως γρανίτες και μάρμαρα, που ήταν ξηρά πολύ πριν σχηματιστεί η υπόλοιπη χώρα.

2. Ένας ωκεανός που χάθηκε. Για εκατομμύρια χρόνια, εκεί που είναι σήμερα το μεγαλύτερο μέρος της Ελλάδας απλωνόταν ένας ωκεανός, η Τηθύς, ανάμεσα στην Αφρική και την Ευρασία. Στον βυθό του μαζεύονταν στρώματα από λάσπη και όστρακα θαλάσσιων οργανισμών, που με τον καιρό έγιναν ασβεστόλιθοι. Γι' αυτό ο ασβεστόλιθος είναι το πιο κοινό πέτρωμα της χώρας.

3. Η αλπική πτύχωση. Καθώς η Αφρική πλησίαζε την Ευρασία, η Τηθύς έκλεινε, και τα στρώματα του βυθού της διπλώθηκαν και σηκώθηκαν. Έτσι σχηματίστηκαν η Πίνδος και τα άλλα βουνά, με διεύθυνση από τα βορειοδυτικά προς τα νοτιοανατολικά, συνέχεια των Δειναρικών Άλπεων.

4. Η Αιγηίδα που βούλιαξε. Εκεί που είναι σήμερα το Αιγαίο υπήρχε μια ενιαία ξηρά, η Αιγηίδα, που ένωνε την ηπειρωτική Ελλάδα με τη Μικρά Ασία. Στα τελευταία λίγα εκατομμύρια χρόνια έσπασε σε κομμάτια και τα περισσότερα βούλιαξαν. Η θάλασσα μπήκε ανάμεσα, και οι ψηλότερες κορυφές έμειναν έξω: είναι τα νησιά του Αιγαίου.

Η ιστορία δεν έχει τελειώσει: η Ελλάδα σείεται, ο Κορινθιακός ανοίγει, τα ηφαίστεια του νοτίου Αιγαίου είναι ενεργά.

Ποιο κεφάλαιο της ιστορίας έφτιαξε αυτόν τον τόπο;

Διάλεξε έναν τόπο και μετά τη γεωλογική διαδικασία που τον εξηγεί καλύτερα.

Ο τόπος

Οι ΚυκλάδεςΗ ΠίνδοςΟ θεσσαλικός κάμποςΤα γρανιτένια βουνά κοντά στα σύνορα με τη ΒουλγαρίαΌστρακα απολιθωμένα στα 2.000 m, στον Παρνασσό

Η διαδικασία

Η παλιά μάζα της ΡοδόπηςΑλπική πτύχωσηΒύθιση της ΑιγηίδαςΠροσχώσεις ποταμών

Η διαδικασία

Ποτάμια και λίμνες

Τα βουνά είναι κοντά στη θάλασσα, οπότε τα ελληνικά ποτάμια είναι μικρά και ορμητικά. Το μεγαλύτερο που κυλά ολόκληρο μέσα στη χώρα, ο Αλιάκμονας, έχει μήκος περίπου $300$ km. Πολλά ρέματα είναι χείμαρροι: φουσκώνουν με τις βροχές του χειμώνα και στεγνώνουν το καλοκαίρι.

Στα βόρεια, τα μεγαλύτερα ποτάμια — Έβρος, Νέστος, Στρυμόνας, Αξιός — πηγάζουν σε γειτονικές χώρες και διανύουν μόνο το τελευταίο τους κομμάτι στην Ελλάδα. Η ποσότητα και η καθαριότητα του νερού τους εξαρτώνται και από ό,τι γίνεται πάνω στο ποτάμι, πέρα από τα σύνορα.

Η μεγαλύτερη φυσική λίμνη είναι η Τριχωνίδα, στην Αιτωλοακαρνανία, περίπου $97$ km². Οι Πρέσπες μοιράζονται ανάμεσα σε Ελλάδα, Αλβανία και Βόρεια Μακεδονία. Υπάρχουν και πολλές τεχνητές λίμνες, πίσω από φράγματα: των Κρεμαστών στον Αχελώο, η μεγαλύτερη, βγάζει ηλεκτρισμό· του Μόρνου δίνει νερό στην Αθήνα.

Ένα κλίμα, πολλές εκδοχές

Η Ελλάδα έχει μεσογειακό κλίμα: ζεστά, ξερά καλοκαίρια και ήπιους, βροχερούς χειμώνες. Μέσα στη χώρα όμως το κλίμα αλλάζει πολύ, για τρεις λόγους:

• Δύση και ανατολή. Οι υγροί άνεμοι έρχονται κυρίως από τα δυτικά. Ανεβαίνοντας την Πίνδο ψύχονται και αφήνουν τη βροχή τους στη δυτική πλευρά. Στην ανατολική φτάνουν σχεδόν στεγνοί.
• Βορράς και νότος. Στη βόρεια ηπειρωτική χώρα οι χειμώνες είναι κρύοι, με χιόνια και παγωνιές· στα νότια νησιά σχεδόν ποτέ δεν χιονίζει.
• Βουνό και ακτή. Όσο ανεβαίνεις, κρυώνει και βρέχει περισσότερο. Η θάλασσα, αντίθετα, μαλακώνει τις θερμοκρασίες στις ακτές.

Το καλοκαίρι στο Αιγαίο φυσούν τα μελτέμια, δυνατοί βόρειοι άνεμοι που δροσίζουν τα νησιά αλλά δυσκολεύουν τα πλοία.

Πόση βροχή πέφτει τον χρόνο

Ετήσια βροχή σε οκτώ πόλεις, σε χιλιοστά, στρογγυλεμένη στη δεκάδα (μέσοι όροι πολλών ετών, ΕΜΥ). Πριν πατήσεις το κουμπί, βρες: ποιες δύο πόλεις είναι πιο βροχερές, και τι κοινό έχουν στον χάρτη;

02004006008001.0001.2001.1101.090690660480450430410

ΚέρκυραΙωάννιναΠάτραΦλώριναΗράκλειοΘεσσαλονίκηΑθήναΛάρισα

Δείξε μου τις απαντήσεις

Τα άκρα είναι ακόμα πιο μακριά: σε ορεινά χωριά της Ηπείρου πέφτουν πάνω από $2.000$ χιλιοστά τον χρόνο, ενώ σε σημεία της ανατολικής Κρήτης λιγότερα από $250$.

Ας το δουλέψουμε

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση