Οι κάτοικοι της Ευρώπης και η διοίκηση της Ελλάδας

Ένας χάρτης που αλλάζει

Στην Ευρώπη ζουν περίπου $740$ εκατομμύρια άνθρωποι, σε περίπου πενήντα κράτη. Ο ακριβής αριθμός εξαρτάται από το πώς μετράς: κάποια κράτη, όπως η Ρωσία και η Τουρκία, απλώνονται και στην Ασία, και η Κύπρος είναι γεωγραφικά στην Ασία αλλά πολιτικά στην Ευρώπη.

Τα μεγέθη διαφέρουν πολύ. Η Ρωσία είναι η μεγαλύτερη χώρα της Γης· στο άλλο άκρο, το Βατικανό είναι το μικρότερο κράτος του κόσμου, μέσα στη Ρώμη. Ανάμεσα υπάρχουν και άλλα πολύ μικρά: Μονακό, Σαν Μαρίνο, Λιχτενστάιν, Ανδόρα, Μάλτα.

Ο πολιτικός χάρτης δεν είναι σταθερός σαν τον φυσικό. Τα βουνά μένουν, τα σύνορα αλλάζουν. Μετά τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο διαλύθηκαν αυτοκρατορίες και γεννήθηκαν νέα κράτη. Γύρω στο $1990$–$1993$ ο χάρτης ξαναγράφτηκε: η Γερμανία ενώθηκε, η Σοβιετική Ένωση διαλύθηκε σε δεκαπέντε κράτη, η Γιουγκοσλαβία και η Τσεχοσλοβακία χωρίστηκαν. Γι' αυτό ένας χάρτης της Ευρώπης του $1985$ μοιάζει ξένος σήμερα.

Πολλές γλώσσες, λίγες οικογένειες

Στην Ευρώπη μιλιούνται δεκάδες γλώσσες. Οι περισσότερες όμως ανήκουν στη μεγάλη ινδοευρωπαϊκή οικογένεια και κατάγονται, πριν από χιλιάδες χρόνια, από μια κοινή γλώσσα. Μέσα της ξεχωρίζουν κλάδοι:

• Λατινογενείς (ρομανικές): προέρχονται από τα λατινικά της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Ιταλικά, γαλλικά, ισπανικά, πορτογαλικά, ρουμανικά.
• Γερμανικές: γερμανικά, αγγλικά, ολλανδικά, σουηδικά, νορβηγικά, δανικά.
• Σλαβικές: ρωσικά, ουκρανικά, πολωνικά, τσεχικά, βουλγαρικά, σερβικά, κροατικά.
• Τα ελληνικά είναι κλάδος μόνα τους, όπως και τα αλβανικά. Υπάρχουν ακόμα οι κελτικές (ιρλανδικά, ουαλικά) και οι βαλτικές (λιθουανικά, λετονικά).

Μερικές γλώσσες δεν είναι καν ινδοευρωπαϊκές: τα ουγγρικά, τα φινλανδικά και τα εσθονικά ανήκουν σε άλλη οικογένεια, την ουραλική. Τα βασκικά, στα σύνορα Ισπανίας και Γαλλίας, δεν έχουν βρεθεί συγγενικά με καμία γνωστή γλώσσα.

Σε ποια οικογένεια ανήκει;

Για κάθε γλώσσα, διάλεξε την ομάδα της. Πρόσεξε: η θέση μιας χώρας στον χάρτη δεν λέει πάντα τη γλώσσα της.

Ποια οικογένεια;

Ολλανδικά

ΛατινογενήςΓερμανικήΣλαβικήΌχι ινδοευρωπαϊκή

0 / 10

Μια γλώσσα δεν ταυτίζεται με ένα κράτος. Τα γερμανικά είναι επίσημη γλώσσα στη Γερμανία, στην Αυστρία, στην Ελβετία, στο Λουξεμβούργο και στο Λιχτενστάιν. Και ένα κράτος μπορεί να έχει πολλές γλώσσες: η Ελβετία έχει τέσσερις εθνικές, το Βέλγιο τρεις επίσημες.

Θρησκείες

Η κυρίαρχη θρησκευτική παράδοση της Ευρώπης είναι ο χριστιανισμός, χωρισμένος ιστορικά σε τρεις μεγάλους κλάδους, που ο καθένας κυριαρχεί σε άλλο μέρος της ηπείρου:

Το Ισλάμ είναι η θρησκεία της πλειονότητας στην Τουρκία και έχει μεγάλη παρουσία σε χώρες των Βαλκανίων, όπως η Αλβανία και η Βοσνία-Ερζεγοβίνη, καθώς και κοινότητες σε πολλές χώρες της δυτικής Ευρώπης. Υπάρχουν εβραϊκές κοινότητες με ιστορία αιώνων. Και σε πολλές χώρες ένα μεγάλο και αυξανόμενο μέρος των κατοίκων δεν ανήκει σε καμία θρησκεία.

Στην Ελλάδα, το Σύνταγμα αναγνωρίζει την Ορθοδοξία ως «επικρατούσα θρησκεία» (άρθρο $3$) και ταυτόχρονα κατοχυρώνει τη θρησκευτική ελευθερία όλων (άρθρο $13$).

Ο πληθυσμός και η διοίκηση της Ελλάδας

Στην απογραφή του $2021$ η Ελλάδα είχε $10.482.487$ μόνιμους κατοίκους, περίπου $330.000$ λιγότερους από το $2011$. Ο πληθυσμός μικραίνει και γερνά: γεννιούνται λιγότερα παιδιά απ' όσους πεθαίνουν. Είναι και πολύ άνισα μοιρασμένος: μόνο η Αττική έχει περίπου το $36\%$.

Για να διοικηθεί, η χώρα χωρίζεται σε επίπεδα. Το σημερινό σχήμα το έφερε ο νόμος «Καλλικράτης», που ισχύει από το $2011$:

Οι περιφέρειες και οι δήμοι είναι η τοπική αυτοδιοίκηση: τους διοικούν άνθρωποι που εκλέγουν οι κάτοικοι της περιοχής. Μια ιδιαίτερη περίπτωση είναι το Άγιον Όρος, που κατά το Σύνταγμα αυτοδιοικείται.

Σε ποιον απευθύνεσαι;

Διάλεξε ένα πρόβλημα και μετά το επίπεδο διοίκησης που είναι υπεύθυνο. Τα πραγματικά όρια είναι πιο σύνθετα· εδώ μετράει ο κανόνας.

Το θέμα

Ο κάδος στη γωνία του δρόμου σου δεν έχει αδειάσει μια εβδομάδαΈνας επαρχιακός δρόμος ανάμεσα σε δύο πόλεις έχει λακκούβεςΗ Ελλάδα υπογράφει συμφωνία με μια άλλη χώραΧρειάζεσαι ληξιαρχική πράξη γέννησηςΑποφασίζεται ποια μαθήματα έχει η Β΄ Γυμνασίου

Το επίπεδο

ΔήμοςΠεριφέρειαΚεντρική κυβέρνηση

Το επίπεδο

Ας το δουλέψουμε

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση