Ευρώπη και Ευρωπαϊκή Ένωση

Από τον άνθρακα στο ευρώ

Το 1945 η Ευρώπη έβγαινε από τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο μέσα σε τριάντα χρόνια. Γαλλία και Γερμανία είχαν πολεμήσει τρεις φορές σε λιγότερο από έναν αιώνα. Η ιδέα που προτάθηκε το 1950 ήταν πρακτική: αν ο άνθρακας και ο χάλυβας, τα υλικά του πολέμου, περάσουν σε κοινή διαχείριση, ένας νέος πόλεμος ανάμεσά τους θα γίνει «όχι μόνο αδιανόητος, αλλά και υλικά αδύνατος».

Έτσι, το 1951 έξι χώρες — Γαλλία, (Δυτική) Γερμανία, Ιταλία, Βέλγιο, Ολλανδία, Λουξεμβούργο — ίδρυσαν την Ευρωπαϊκή Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα. Το 1957, με τη Συνθήκη της Ρώμης, η συνεργασία απλώθηκε σε όλη την οικονομία. Από εκεί και πέρα η ιστορία είναι μια σειρά από διευρύνσεις:

Από τις έξι γειτονικές χώρες της δυτικής Ευρώπης, η Ένωση απλώθηκε ως τον Αρκτικό κύκλο, τη Μαύρη Θάλασσα και την Κύπρο. Σήμερα ζουν μέσα της περίπου $450$ εκατομμύρια άνθρωποι.

Ποιος αποφασίζει

Η Ένωση δεν είναι κράτος, αλλά ούτε και απλή συμμαχία. Τα κράτη-μέλη έχουν μεταφέρει σε κοινούς θεσμούς ορισμένες αποφάσεις — για το εμπόριο, τον ανταγωνισμό, το περιβάλλον, τη γεωργία — και κρατούν για τον εαυτό τους άλλες, όπως την εκπαίδευση και τον στρατό.

Ποιος θεσμός κάνει τι;

Διάλεξε μια δουλειά και μετά έναν θεσμό. Θα δεις αν είναι αρμοδιότητά του.

Η δουλειά

Προτείνει νέους ευρωπαϊκούς νόμουςΕκλέγεται απευθείας από τους πολίτες κάθε πέντε χρόνιαΕκεί ψηφίζουν οι υπουργοί των κυβερνήσεωνΛύνει διαφορές για το πώς εφαρμόζεται ο ευρωπαϊκός νόμοςΦροντίζει να μη χάνει την αξία του το ευρώ

Ο θεσμός

Ευρωπαϊκή ΕπιτροπήΕυρωπαϊκό ΚοινοβούλιοΣυμβούλιο της ΕΕΔικαστήριο της ΕΕΕυρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα

Σωστός θεσμόςΝαι. Η Επιτροπή, στις Βρυξέλλες, είναι η μόνη που καταθέτει προτάσεις νόμων. Έχει ένα μέλος από κάθε χώρα.

Υπάρχει και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, που εύκολα μπερδεύεται με το Συμβούλιο της ΕΕ. Εκεί συναντιούνται οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων, όπως ο Έλληνας πρωθυπουργός, και χαράζουν τη γενική πορεία· νόμους δεν ψηφίζουν.

Τρεις κύκλοι που δεν ταυτίζονται

Η Ένωση έφτιαξε τρεις μεγάλους κοινούς χώρους, και δεν είναι κάθε χώρα σε όλους.

• Ενιαία αγορά. Ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων, υπηρεσιών, κεφαλαίων και ανθρώπων. Ένα προϊόν που πουλιέται νόμιμα στην Ελλάδα πουλιέται και στη Γαλλία, χωρίς δασμούς. Ένας Έλληνας μπορεί να δουλέψει στη Φινλανδία χωρίς άδεια εργασίας.
• Ζώνη Σένγκεν. Χωρίς ελέγχους διαβατηρίων στα εσωτερικά σύνορα. Η Ελλάδα μπήκε το 2000. Μέσα είναι και χώρες εκτός Ένωσης, όπως η Νορβηγία και η Ελβετία· έξω έχει μείνει η Ιρλανδία, και η Κύπρος δεν έχει μπει ακόμα.
• Ευρωζώνη. Το κοινό νόμισμα. Η Ελλάδα το υιοθέτησε το 2001 και τα κέρματα κυκλοφόρησαν το 2002. Σήμερα το έχουν $21$ από τις $27$ χώρες, τελευταία η Βουλγαρία το 2026. Η Δανία, η Σουηδία, η Πολωνία και άλλες κρατούν το δικό τους νόμισμα.

Πλούσιες και φτωχότερες περιφέρειες

Μέσα στην Ένωση οι διαφορές είναι μεγάλες. Το εισόδημα ανά κάτοικο στο Λουξεμβούργο ή στο Άμστερνταμ είναι πολλαπλάσιο από εκείνο σε περιφέρειες της Βουλγαρίας ή της Ελλάδας. Για να μειωθούν αυτές οι αποστάσεις, η Ένωση έχει την πολιτική συνοχής: ένα μέρος του κοινού προϋπολογισμού πηγαίνει σε έργα στις λιγότερο αναπτυγμένες περιφέρειες.

Στην Ελλάδα, με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση φτιάχτηκαν ή επεκτάθηκαν η Εγνατία Οδός, το Μετρό της Αθήνας, αποχετεύσεις, σχολεία και νοσοκομεία. Τα προγράμματα αυτά τα ξέρεις από τις πινακίδες με την μπλε σημαία δίπλα στα εργοτάξια, με το όνομα ΕΣΠΑ.

Η Eurostat συγκρίνει τις χώρες με ένα απλό μέτρο: βάζει τον μέσο όρο της Ένωσης ίσο με $100$ και δείχνει πού βρίσκεται η καθεμιά, σε ισοτιμία αγοραστικής δύναμης. Η Ελλάδα βρίσκεται κάτω από τον μέσο όρο, γύρω στο $67$ το 2023.

Ας το δουλέψουμε

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση