Μετάβαση στο περιεχόμενο

Ευρώπη και Ευρωπαϊκή Ένωση

Μια μικρή ήπειρος με πολλά κράτη, και η Ένωση που τα δένει.

30 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Γεωλογία - Γεωγραφία Β΄ Γυμνασίου, 2 ενότητες

Θα μάθεις να

  1. Να περιγράφεις πώς μεγάλωσε η Ευρωπαϊκή Ένωση, από τις έξι χώρες του 1951 ως τις είκοσι επτά σήμερα.
  2. Να ξεχωρίζεις τους βασικούς θεσμούς της Ένωσης και τι κάνει ο καθένας.
  3. Να εξηγείς τι σημαίνουν στην πράξη η ενιαία αγορά, η ζώνη Σένγκεν και η ευρωζώνη.
  4. Να διαβάζεις στοιχεία που δείχνουν τις διαφορές πλούτου ανάμεσα στις περιφέρειες της Ένωσης.

Από τον άνθρακα στο ευρώ

Το 1945 η Ευρώπη έβγαινε από τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο μέσα σε τριάντα χρόνια. Γαλλία και Γερμανία είχαν πολεμήσει τρεις φορές σε λιγότερο από έναν αιώνα. Η ιδέα που προτάθηκε το 1950 ήταν πρακτική: αν ο άνθρακας και ο χάλυβας, τα υλικά του πολέμου, περάσουν σε κοινή διαχείριση, ένας νέος πόλεμος ανάμεσά τους θα γίνει «όχι μόνο αδιανόητος, αλλά και υλικά αδύνατος».

Έτσι, το 1951 έξι χώρες — Γαλλία, (Δυτική) Γερμανία, Ιταλία, Βέλγιο, Ολλανδία, Λουξεμβούργο — ίδρυσαν την Ευρωπαϊκή Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα. Το 1957, με τη Συνθήκη της Ρώμης, η συνεργασία απλώθηκε σε όλη την οικονομία. Από εκεί και πέρα η ιστορία είναι μια σειρά από διευρύνσεις:

ΧρονιάΤι έγινεΜέλη
1951οι έξι ιδρυτές66
1973Ηνωμένο Βασίλειο, Ιρλανδία, Δανία99
1981Ελλάδα1010
1986Ισπανία, Πορτογαλία1212
1993η Συνθήκη του Μάαστριχτ δίνει το όνομα Ευρωπαϊκή Ένωση1212
1995Αυστρία, Φινλανδία, Σουηδία1515
2004δέκα χώρες μαζί: η Κύπρος, η Μάλτα και οκτώ της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης2525
2007Βουλγαρία, Ρουμανία2727
2013Κροατία2828
2020το Ηνωμένο Βασίλειο αποχωρεί (Brexit)2727

Από τις έξι γειτονικές χώρες της δυτικής Ευρώπης, η Ένωση απλώθηκε ως τον Αρκτικό κύκλο, τη Μαύρη Θάλασσα και την Κύπρο. Σήμερα ζουν μέσα της περίπου 450450 εκατομμύρια άνθρωποι.

Ασπρόμαυρη φωτογραφία: σε μια αίθουσα με πολυελαίους, ένας άνδρας υπογράφει σε ένα μικρό σκαλιστό γραφείο, ενώ άλλοι με κοστούμια στέκονται γύρω. Μπροστά, μια πινακίδα γράφει FRANCE.
Υπογραφή της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα, το «σχέδιο Σουμάν», στο Παρίσι το 1951. Πρόσεξε την πινακίδα «FRANCE» μπροστά: κάθε χώρα είχε τη θέση της στο τραπέζι. Από αυτή τη συνθήκη των έξι ξεκίνησε η σημερινή Ευρωπαϊκή Ένωση.Φωτογραφία: U.S. National Archives · κοινό κτήμα · Wikimedia Commons

Ποιος αποφασίζει

Η Ένωση δεν είναι κράτος, αλλά ούτε και απλή συμμαχία. Τα κράτη-μέλη έχουν μεταφέρει σε κοινούς θεσμούς ορισμένες αποφάσεις — για το εμπόριο, τον ανταγωνισμό, το περιβάλλον, τη γεωργία — και κρατούν για τον εαυτό τους άλλες, όπως την εκπαίδευση και τον στρατό.

Ένα μεγάλο σύγχρονο κτίριο γραφείων με γυάλινες πτέρυγες και ψηλό κεντρικό τμήμα, στο οποίο κρέμεται ένα πανό σε τρεις γλώσσες, κάτω από καθαρό γαλάζιο ουρανό.
Το Μπερλεμόν στις Βρυξέλλες, έδρα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Το πανό στην πρόσοψη γράφει το ίδιο μήνυμα σε τρεις γλώσσες, ολλανδικά, γαλλικά και αγγλικά: η Ένωση μιλά σε όλες τις επίσημες γλώσσες των μελών της.Φωτογραφία: Andersen Pecorone · CC BY 2.0 · Wikimedia Commons

Ποιος θεσμός κάνει τι;

Διάλεξε μια δουλειά και μετά έναν θεσμό. Θα δεις αν είναι αρμοδιότητά του.

Η δουλειά

Βρήκες 0 από 5

Ο θεσμός

Ο θεσμός

Υπάρχει και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, που εύκολα μπερδεύεται με το Συμβούλιο της ΕΕ. Εκεί συναντιούνται οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων, όπως ο Έλληνας πρωθυπουργός, και χαράζουν τη γενική πορεία· νόμους δεν ψηφίζουν.

Τρεις κύκλοι που δεν ταυτίζονται

Η Ένωση έφτιαξε τρεις μεγάλους κοινούς χώρους, και δεν είναι κάθε χώρα σε όλους.

  • Ενιαία αγορά. Ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων, υπηρεσιών, κεφαλαίων και ανθρώπων. Ένα προϊόν που πουλιέται νόμιμα στην Ελλάδα πουλιέται και στη Γαλλία, χωρίς δασμούς. Ένας Έλληνας μπορεί να δουλέψει στη Φινλανδία χωρίς άδεια εργασίας.
  • Ζώνη Σένγκεν. Χωρίς ελέγχους διαβατηρίων στα εσωτερικά σύνορα. Η Ελλάδα μπήκε το 2000. Μέσα είναι και χώρες εκτός Ένωσης, όπως η Νορβηγία και η Ελβετία· έξω έχει μείνει η Ιρλανδία, και η Κύπρος δεν έχει μπει ακόμα.
  • Ευρωζώνη. Το κοινό νόμισμα. Η Ελλάδα το υιοθέτησε το 2001 και τα κέρματα κυκλοφόρησαν το 2002. Σήμερα το έχουν 2121 από τις 2727 χώρες, τελευταία η Βουλγαρία το 2026. Η Δανία, η Σουηδία, η Πολωνία και άλλες κρατούν το δικό τους νόμισμα.

Πλούσιες και φτωχότερες περιφέρειες

Μέσα στην Ένωση οι διαφορές είναι μεγάλες. Το εισόδημα ανά κάτοικο στο Λουξεμβούργο ή στο Άμστερνταμ είναι πολλαπλάσιο από εκείνο σε περιφέρειες της Βουλγαρίας ή της Ελλάδας. Για να μειωθούν αυτές οι αποστάσεις, η Ένωση έχει την πολιτική συνοχής: ένα μέρος του κοινού προϋπολογισμού πηγαίνει σε έργα στις λιγότερο αναπτυγμένες περιφέρειες.

Στην Ελλάδα, με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση φτιάχτηκαν ή επεκτάθηκαν η Εγνατία Οδός, το Μετρό της Αθήνας, αποχετεύσεις, σχολεία και νοσοκομεία. Τα προγράμματα αυτά τα ξέρεις από τις πινακίδες με την μπλε σημαία δίπλα στα εργοτάξια, με το όνομα ΕΣΠΑ.

Πανοραμική θέα σε δασωμένη κοιλάδα. Μια μακριά γέφυρα αυτοκινητόδρομου περνά ψηλά πάνω από τη χαράδρα, σε ψηλούς στύλους. Αριστερά κάτω, ένας στενός δρόμος ανεβαίνει με στροφές την πλαγιά.
Η γέφυρα του Μετσοβίτικου, στην Εγνατία Οδό, κάτω από το Μέτσοβο. Ο αυτοκινητόδρομος περνά την Πίνδο με γέφυρες και σήραγγες, εκεί όπου ο παλιός δρόμος ανέβαινε με στροφές πάνω από το βουνό. Μεγάλο μέρος του κόστους πληρώθηκε από ευρωπαϊκά κονδύλια.Φωτογραφία: Christaras A · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Η Eurostat συγκρίνει τις χώρες με ένα απλό μέτρο: βάζει τον μέσο όρο της Ένωσης ίσο με 100100 και δείχνει πού βρίσκεται η καθεμιά, σε ισοτιμία αγοραστικής δύναμης. Η Ελλάδα βρίσκεται κάτω από τον μέσο όρο, γύρω στο 6868 το 2025 — μαζί με τη Βουλγαρία, στην τελευταία θέση.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Η Γερμανία έχει περίπου 83,5 εκατομμύρια κατοίκους και 96 ευρωβουλευτές· η Ελλάδα 10,4 εκατομμύρια και 21· η Μάλτα περίπου 560.000 και 6. Πόσους κατοίκους εκπροσωπεί ένας ευρωβουλευτής σε κάθε χώρα;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Ένα φορτηγό με ελληνικά ροδάκινα πάει από τη Θεσσαλονίκη στο Μόναχο. Πού θα σταματήσει για έλεγχο, αν πάει από Βουλγαρία, Ρουμανία, Ουγγαρία και Αυστρία — και πού, αν πάει από Βόρεια Μακεδονία και Σερβία;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 3

Σε ποιους από τους τρεις κύκλους — Ένωση, Σένγκεν, ευρώ — βρίσκονται η Ελλάδα, η Σουηδία, η Ιρλανδία και η Ελβετία;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Γιατί η ευρωπαϊκή συνεργασία ξεκίνησε το 1951 από τον άνθρακα και τον χάλυβα;

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 4

Πόσους ευρωβουλευτές εκλέγει η Ελλάδα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο;

Τα κατάφερες;

  • Να περιγράφεις πώς μεγάλωσε η Ευρωπαϊκή Ένωση, από τις έξι χώρες του 1951 ως τις είκοσι επτά σήμερα.
  • Να ξεχωρίζεις τους βασικούς θεσμούς της Ένωσης και τι κάνει ο καθένας.
  • Να εξηγείς τι σημαίνουν στην πράξη η ενιαία αγορά, η ζώνη Σένγκεν και η ευρωζώνη.
  • Να διαβάζεις στοιχεία που δείχνουν τις διαφορές πλούτου ανάμεσα στις περιφέρειες της Ένωσης.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;