Μετάβαση στο περιεχόμενο

Τα Βαλκάνια και οι γείτονές μας

Οι χώρες της χερσονήσου, οι λαοί και οι οικονομίες τους, και οι σχέσεις της Ελλάδας με τους γείτονες.

35 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Γεωλογία - Γεωγραφία Β΄ Γυμνασίου, 2 ενότητες

Θα μάθεις να

  1. Να εντοπίζεις τη Βαλκανική χερσόνησο και τις χώρες της, και να εξηγείς από πού πήρε το όνομά της.
  2. Να εξηγείς πώς το ανάγλυφο και η ιστορία έκαναν τα Βαλκάνια μωσαϊκό λαών, γλωσσών και θρησκειών.
  3. Να συγκρίνεις τις οικονομίες των βαλκανικών χωρών με πραγματικά στοιχεία.
  4. Να περιγράφεις τους δεσμούς της Ελλάδας με τους γείτονές της: σύνορα, δρόμοι, εμπόριο, νερά και άνθρωποι.

Μια χερσόνησος με όνομα βουνού

Η Βαλκανική χερσόνησος είναι η πιο ανατολική από τις τρεις μεγάλες χερσονήσους της νότιας Ευρώπης. Τη βρέχουν η Αδριατική, το Ιόνιο, το Αιγαίο, η Θάλασσα του Μαρμαρά και η Μαύρη Θάλασσα. Στα βόρεια δεν έχει φυσικό τέλος· οι γεωγράφοι βάζουν συνήθως το όριο στους ποταμούς Δούναβη και Σάβο.

Το όνομα είναι τουρκικό: «μπαλκάν» σημαίνει οροσειρά με δάση. Αρχικά έτσι λεγόταν μόνο μια οροσειρά της Βουλγαρίας, ο αρχαίος Αίμος. Τον 19ο αιώνα το όνομα απλώθηκε σε ολόκληρη τη χερσόνησο — και ταιριάζει, γιατί είναι από τις πιο ορεινές περιοχές της Ευρώπης: Δειναρικές Άλπεις κατά μήκος της Αδριατικής, Πίνδος, Ροδόπη, Αίμος, Καρπάθια στα βόρεια.

Μια ήρεμη λίμνη καθρεφτίζει πυκνό δάσος από έλατα και, πιο πίσω, γυμνές βραχώδεις κορυφές κάτω από γαλάζιο ουρανό.
Η Μαύρη Λίμνη στο Ντούρμιτορ του Μαυροβουνίου, στις Δειναρικές Άλπεις. Βουνά σκεπασμένα με δάση: αυτό ακριβώς σημαίνει «μπαλκάν».Φωτογραφία: Ingo Mehling · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Οι χώρες

ΧώραΠρωτεύουσαΣτην ΕΕ απόΣτο ΝΑΤΟ από
ΕλλάδαΑθήνα1981198119521952
ΣλοβενίαΛιουμπλιάνα2004200420042004
ΒουλγαρίαΣόφια2007200720042004
ΡουμανίαΒουκουρέστι2007200720042004
ΚροατίαΖάγκρεμπ2013201320092009
ΑλβανίαΤίραναυποψήφια20092009
ΜαυροβούνιοΠοντγκόριτσαυποψήφια20172017
Βόρεια ΜακεδονίαΣκόπιαυποψήφια20202020
ΣερβίαΒελιγράδιυποψήφια—
Βοσνία-ΕρζεγοβίνηΣαράγεβουποψήφια—

Η Τουρκία έχει στη χερσόνησο μόνο την Ανατολική Θράκη, με την Κωνσταντινούπολη· το μεγαλύτερο μέρος της είναι στην Ασία. Είναι μέλος του ΝΑΤΟ από το 19521952 και υποψήφια για την ΕΕ από το 19991999, αλλά οι διαπραγματεύσεις της έχουν σταματήσει. Η Ρουμανία, η Σλοβενία και η Κροατία είναι μόνο εν μέρει στη χερσόνησο, αλλά συνήθως μετρούν στις βαλκανικές χώρες.

Δύο σημεία θέλουν προσοχή στον χάρτη. Η γειτονική χώρα στα βόρεια της Ελλάδας ονομάζεται από το 20192019 Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας, σύμφωνα με τη Συμφωνία των Πρεσπών που υπέγραψαν οι δύο χώρες το 20182018. Και το Κοσσυφοπέδιο (Κόσοβο) κήρυξε ανεξαρτησία το 20082008· κάποιες χώρες την έχουν αναγνωρίσει και άλλες όχι, ανάμεσά τους η Σερβία και η Ελλάδα.

Χάρτης της Ευρώπης με τις χώρες της Βαλκανικής: Ελλάδα, Αλβανία, Βόρεια Μακεδονία, Βουλγαρία, Σερβία, Μαυροβούνιο, Βοσνία-Ερζεγοβίνη, Κροατία, Σλοβενία, Ρουμανία και Τουρκία.ΕλλάδαΑλβανίαΒόρεια ΜακεδονίαΒουλγαρίαΣερβίαΜαυροβούνιοΒοσνία-ΕρζεγοβίνηΚροατίαΣλοβενίαΡουμανίαΤουρκία

Μέλος της ΕΕ ή όχι ακόμα;

Για κάθε βαλκανική χώρα, διάλεξε αν είναι ήδη μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή υποψήφια. Η απάντηση δεν βγαίνει από το πόσο κοντά είναι στην Ελλάδα.

Τι ισχύει σήμερα;

Βόρεια Μακεδονία

0 από 8

Ένα μωσαϊκό λαών

Τα Βαλκάνια είναι από τα μέρη της Ευρώπης με τις περισσότερες γλώσσες και θρησκείες σε μικρό χώρο. Δύο αιτίες το εξηγούν.

Το ανάγλυφο. Τα βουνά χώριζαν τις κοιλάδες μεταξύ τους. Κάθε κοιλάδα κρατούσε τη γλώσσα και τις συνήθειές της, και ήταν δύσκολο να ενωθεί μια μεγάλη περιοχή κάτω από μία εξουσία ή μία γλώσσα.

Η ιστορία. Από εδώ πέρασαν και έμειναν πολλοί λαοί. Η περιοχή ήταν για αιώνες μέρος της Βυζαντινής και ύστερα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Τα σημερινά κράτη γεννήθηκαν σταδιακά, από το 18301830 (Ελλάδα) ως το 19121912 (Αλβανία), και ξανά μετά το 19911991, όταν η Γιουγκοσλαβία διαλύθηκε, με πολέμους, σε πολλά κράτη.

Σήμερα στη χερσόνησο μιλιούνται:

  • νοτιοσλαβικές γλώσσες: σερβικά, κροατικά, βοσνιακά, μαυροβουνιακά, σλοβενικά, βουλγαρικά, και η επίσημη γλώσσα της Βόρειας Μακεδονίας, που κατά τη Συμφωνία των Πρεσπών ανήκει στην ομάδα των νοτιοσλαβικών γλωσσών·
  • ρουμανικά (λατινογενής), αλβανικά, ελληνικά και τουρκικά.

Οι θρησκευτικές παραδόσεις είναι κι αυτές πολλές: ορθόδοξοι στην Ελλάδα, τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Σερβία, τη Βόρεια Μακεδονία και το Μαυροβούνιο· καθολικοί στην Κροατία και τη Σλοβενία· μουσουλμάνοι στην Τουρκία, σε μεγάλο μέρος της Αλβανίας, της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης και του Κοσσυφοπεδίου. Σε όλες σχεδόν τις χώρες ζουν και μειονότητες.

Οικονομίες

Οι βαλκανικές οικονομίες είναι μικρότερες από εκείνες της δυτικής Ευρώπης, και διαφέρουν πολύ μεταξύ τους. Ο τουρισμός είναι σημαντικός στις ακτές της Κροατίας, του Μαυροβουνίου, της Αλβανίας, της Ελλάδας και της Βουλγαρίας. Η γεωργία απασχολεί ακόμα πολλούς ανθρώπους. Σε Ρουμανία, Σερβία και Σλοβενία έχει αναπτυχθεί βιομηχανία, όπως εργοστάσια αυτοκινήτων και ανταλλακτικών. Πολλοί κάτοικοι έχουν μεταναστεύσει για δουλειά σε άλλες χώρες, και τα χρήματα που στέλνουν στις οικογένειές τους μετρούν στην οικονομία του τόπου τους.

Ακαθάριστο εγχώριο προϊόν ανά κάτοικο

Σε χιλιάδες δολάρια, στρογγυλεμένο, για το 2025. Πηγή: Παγκόσμια Τράπεζα. Πριν πατήσεις το κουμπί: ποια χώρα είναι πρώτη, και η Ελλάδα σε ποια θέση βρίσκεται;

Σλοβενία: 37Κροατία: 27Ελλάδα: 27Ρουμανία: 23Βουλγαρία: 20Τουρκία: 19Σερβία: 15Αλβανία: 13Β. Μακεδονία: 10
Σλοβενία37
Κροατία27
Ελλάδα27
Ρουμανία23
Βουλγαρία20
Τουρκία19
Σερβία15
Αλβανία13
Β. Μακεδονία10

Η Ελλάδα και οι γείτονές της

Η Ελλάδα έχει χερσαία σύνορα με τέσσερις χώρες: την Αλβανία, τη Βόρεια Μακεδονία, τη Βουλγαρία και την Τουρκία. Με τους γείτονες τη δένουν πολλά:

  • Δρόμοι και λιμάνια. Η Εγνατία Οδός διασχίζει τη βόρεια Ελλάδα από την Ηγουμενίτσα ως τα σύνορα με την Τουρκία, και κάθετοι άξονες κατεβαίνουν από τα βόρεια σύνορα. Τα λιμάνια της Θεσσαλονίκης και της Αλεξανδρούπολης εξυπηρετούν και εμπορεύματα των γειτόνων, που δεν έχουν όλοι πρόσβαση στο Αιγαίο.
  • Εμπόριο και επενδύσεις. Ελληνικές επιχειρήσεις λειτουργούν σε πολλές βαλκανικές χώρες, και οι γείτονες είναι σημαντικοί εμπορικοί εταίροι.
  • Άνθρωποι. Επισκέπτες από τη Βουλγαρία, τη Σερβία και τη Βόρεια Μακεδονία γεμίζουν τις παραλίες της Χαλκιδικής και της Πιερίας, και Έλληνες ταξιδεύουν στους γείτονες. Από τη δεκαετία του 19901990 ζουν στην Ελλάδα πολλοί μετανάστες από τα Βαλκάνια· η μεγαλύτερη κοινότητα αλλοδαπών είναι από την Αλβανία.
  • Κοινά νερά. Ο Έβρος, ο Νέστος, ο Στρυμόνας και ο Αξιός έρχονται από τους γείτονες. Οι Πρέσπες μοιράζονται σε τρεις χώρες· το 20002000 Ελλάδα, Αλβανία και Βόρεια Μακεδονία κήρυξαν μαζί το Πάρκο Πρεσπών, για την προστασία τους.
Πέρα από τη θάλασσα, μια σειρά από γερανούς φορτοεκφόρτωσης και αποθήκες με κεραμοσκεπές, κάτω από συννεφιασμένο ουρανό.
Το λιμάνι της Θεσσαλονίκης από τη θάλασσα. Οι μεγάλοι γερανοί φορτώνουν και ξεφορτώνουν κοντέινερ από τα πλοία στα φορτηγά και στα τρένα. Από εδώ περνούν και εμπορεύματα της Σερβίας και της Βόρειας Μακεδονίας, που δεν έχουν θάλασσα.Φωτογραφία: Ymblanter · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Μια μεγάλη, ήρεμη λίμνη, ένας βραχώδης κάβος αριστερά, και απέναντι βουνά με χιονισμένες κορυφές.
Η Μεγάλη Πρέσπα, από την ελληνική όχθη. Τα νερά της τα μοιράζονται τρεις χώρες: η Ελλάδα, η Αλβανία και η Βόρεια Μακεδονία. Ό,τι πέφτει στη λίμνη σε μία χώρα, φτάνει και στις άλλες δύο.Φωτογραφία: Pjposullivan · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Το 20032003, στη Σύνοδο της Θεσσαλονίκης, η Ευρωπαϊκή Ένωση δήλωσε ότι οι χώρες των δυτικών Βαλκανίων έχουν θέση στην Ένωση, όταν πληρούν τους όρους.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Ένα φορτηγό πάει από τη Θεσσαλονίκη στο Βελιγράδι. Γιατί σχεδόν όλοι οι οδηγοί ακολουθούν την κοιλάδα του Αξιού και του Μοράβα, και όχι τον πιο ευθύ δρόμο πάνω από τα βουνά;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Με τα στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας για το 2025, το ΑΕΠ ανά κάτοικο της Ελλάδας είναι περίπου 27.000 δολάρια και της Βόρειας Μακεδονίας περίπου 10.000. Πόσες φορές μεγαλύτερο είναι, και τι δεν λέει αυτός ο αριθμός;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 3

Γιατί η Σερβία, η Βόρεια Μακεδονία και η Βουλγαρία ενδιαφέρονται τόσο για το λιμάνι της Θεσσαλονίκης;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Από πού πήραν το όνομά τους τα Βαλκάνια;

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 5

Ποιες βαλκανικές χώρες, εκτός από την Ελλάδα, είναι μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης;

Τα κατάφερες;

  • Να εντοπίζεις τη Βαλκανική χερσόνησο και τις χώρες της, και να εξηγείς από πού πήρε το όνομά της.
  • Να εξηγείς πώς το ανάγλυφο και η ιστορία έκαναν τα Βαλκάνια μωσαϊκό λαών, γλωσσών και θρησκειών.
  • Να συγκρίνεις τις οικονομίες των βαλκανικών χωρών με πραγματικά στοιχεία.
  • Να περιγράφεις τους δεσμούς της Ελλάδας με τους γείτονές της: σύνορα, δρόμοι, εμπόριο, νερά και άνθρωποι.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;