Πόλεις και αστικοποίηση

Ο κόσμος μετακομίζει στην πόλη

Το 1950 περίπου τρεις στους δέκα ανθρώπους ζούσαν σε πόλεις. Γύρω στο 2007 οι κάτοικοι των πόλεων έγιναν για πρώτη φορά στην ιστορία περισσότεροι από τους μισούς. Σήμερα είναι γύρω στο $57\%$, και οι προβλέψεις του ΟΗΕ μιλούν για περίπου $68\%$ το 2050.

Αυτή η μετακίνηση λέγεται αστικοποίηση: η αύξηση του μεριδίου του πληθυσμού που ζει σε πόλεις. Δεν είναι το ίδιο με το «μεγαλώνουν οι πόλεις». Μια πόλη μπορεί να μεγαλώνει απλώς επειδή μεγαλώνει όλη η χώρα· αστικοποίηση έχουμε όταν η πόλη μεγαλώνει πιο γρήγορα από την ύπαιθρο.

Γιατί φεύγει κανείς από το χωριό; Με τη γλώσσα του προηγούμενου μαθήματος:

• Ώθηση από την ύπαιθρο: τα μηχανήματα κάνουν τη δουλειά πολλών χεριών, η γη δεν φτάνει για όλα τα παιδιά, λείπουν γιατροί και σχολεία.
• Έλξη από την πόλη: δουλειές σε εργοστάσια, γραφεία, καταστήματα· νοσοκομεία, πανεπιστήμια, συγκοινωνίες· ευκαιρίες που δεν υπάρχουν αλλού.

Η Ελλάδα, μια χώρα πόλεων

Σήμερα περίπου οκτώ στους δέκα Έλληνες ζουν σε αστικές περιοχές. Η Αττική έχει γύρω στα $3{,}8$ εκατομμύρια κατοίκους (απογραφή 2021), πάνω από το ένα τρίτο της χώρας. Η Θεσσαλονίκη με τα προάστιά της έχει περίπου ένα εκατομμύριο. Καμία άλλη ελληνική πόλη δεν φτάνει τις $250.000$.

Η Αθήνα μεγάλωσε με εντυπωσιακή ταχύτητα μετά τον πόλεμο:

Οι νέοι κάτοικοι ήρθαν κυρίως από την ελληνική ύπαιθρο — είναι η εσωτερική μετανάστευση που είδαμε. Για να στεγαστούν, χτίστηκαν χιλιάδες πολυκατοικίες με την αντιπαροχή: ο ιδιοκτήτης ενός οικοπέδου έδινε τη γη σε έναν εργολάβο και έπαιρνε πίσω μερικά από τα διαμερίσματα. Έτσι στεγάστηκαν γρήγορα εκατομμύρια άνθρωποι — με λίγους ελεύθερους χώρους, στενούς δρόμους και ελάχιστο πράσινο.

Τα τελευταία τριάντα χρόνια η Αθήνα απλώνεται προς τα έξω: το Μετρό (από το 2000), η Αττική Οδός και το νέο αεροδρόμιο στα Σπάτα (2001) έφεραν νέες κατοικίες και επιχειρήσεις στα Μεσόγεια, εκεί που πριν ήταν αμπέλια. Αυτή η εξάπλωση της πόλης στην ύπαιθρο γύρω της λέγεται αστική διάχυση.

Μεγαλουπόλεις

Μεγαλούπολη λέμε μια αστική περιοχή με πάνω από $10$ εκατομμύρια κατοίκους. Το 1950 ήταν δύο, η Νέα Υόρκη και το Τόκιο. Σήμερα είναι πάνω από τριάντα, και οι περισσότερες βρίσκονται στην Ασία, την Αφρική και τη Λατινική Αμερική: Δελχί, Σαγκάη, Ντάκα, Κάιρο, Λάγος, Σάο Πάολο, Μεξικό.

Για δεκαετίες το Τόκιο, με περίπου $37$ εκατομμύρια στην ευρύτερη περιοχή του, θεωρούνταν η μεγαλύτερη. Νεότερες μετρήσεις, με άλλον τρόπο να χαράζονται τα όρια της πόλης, βάζουν μπροστά την Τζακάρτα ή την Ντάκα. Η σειρά αλλάζει ανάλογα με το πού τελειώνει η «πόλη» — όχι επειδή κάποιος μέτρησε λάθος.

Σε πολλές μεγαλουπόλεις του αναπτυσσόμενου κόσμου οι άνθρωποι φτάνουν πιο γρήγορα απ' όσο χτίζονται σπίτια, δρόμοι και αποχέτευση. Έτσι δημιουργούνται άτυποι οικισμοί: γειτονιές χτισμένες από τους ίδιους τους κατοίκους, συχνά χωρίς νερό στο σπίτι και χωρίς τίτλους ιδιοκτησίας. Ο ΟΗΕ υπολογίζει ότι ζει σε τέτοιες συνθήκες περίπου ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι. Πολλές από αυτές τις γειτονιές είναι γεμάτες δουλειά, μαγαζιά και ζωή· αυτό που τους λείπει είναι οι υποδομές.

Τα προβλήματα και οι λύσεις τους

Ποια λύση για ποιο πρόβλημα;

Διάλεξε ένα πρόβλημα μιας μεγάλης πόλης σαν την Αθήνα και μετά μια λύση. Κάποια προβλήματα έχουν περισσότερες από μία καλές λύσεις.

Το πρόβλημα

Μποτιλιάρισμα κάθε πρωί στις εισόδους της πόληςΤο κέντρο είναι πολύ ζεστό τις νύχτες του ΙουλίουΟι δρόμοι γίνονται ποτάμια σε κάθε δυνατή καταιγίδαΤα ενοίκια στο κέντρο ανεβαίνουν πιο γρήγορα από τους μισθούς

Η λύση

Μετρό και λεωφορείαΔέντρα και πάρκαΛιγότερη άσφαλτος, περισσότερο χώμαΝέες κατοικίες

ΒοηθάειΝαι. Ένας συρμός του μετρό μεταφέρει όσους εκατοντάδες αυτοκίνητα, χωρίς να πιάνει δρόμο.

Ας το λύσουμε

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση