Ασία

Η μεγαλύτερη ήπειρος

Η Ασία καλύπτει περίπου $44$ εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα, σχεδόν το ένα τρίτο της ξηράς της Γης. Ζουν εδώ περίπου $4{,}8$ δισεκατομμύρια άνθρωποι — έξι στους δέκα ανθρώπους του πλανήτη. Από τα Στενά του Βοσπόρου, λίγες ώρες με το αυτοκίνητο από τη Θράκη, η ήπειρος απλώνεται ως τον Ειρηνικό και από τον Αρκτικό Ωκεανό ως τον ισημερινό.

Μια τόσο μεγάλη ήπειρος δεν έχει ένα πρόσωπο. Οι γεωγράφοι τη χωρίζουν σε μεγάλες περιοχές:

Τα Ιμαλάια: όταν συγκρούονται οι πλάκες

Πριν από περίπου $50$ εκατομμύρια χρόνια, η ινδική πλάκα, που κινιόταν προς βορρά, συγκρούστηκε με την ευρασιατική. Το έδαφος ανάμεσά τους ζάρωσε και σηκώθηκε, όπως σηκώνεται ένα χαλί όταν το σπρώχνεις στον τοίχο. Έτσι γεννήθηκαν τα Ιμαλάια και, πίσω τους, το οροπέδιο του Θιβέτ, ένα ολόκληρο οροπέδιο πάνω από τα $4.000$ μέτρα.

Η σύγκρουση δεν έχει τελειώσει: η Ινδία συνεχίζει να σπρώχνει μερικά εκατοστά τον χρόνο, τα βουνά ψηλώνουν ακόμα, και η περιοχή έχει συχνούς και ισχυρούς σεισμούς. Είναι ο ίδιος μηχανισμός που στην Ελλάδα δίνει τους σεισμούς του Αιγαίου, όπου η αφρικανική πλάκα βυθίζεται κάτω από την ευρασιατική.

Η Ασία από το πλάι

Διάλεξε τομή και μετακίνησε τον δείκτη. Στην πρώτη πρόσεξε ότι, πίσω από την κορυφή, το έδαφος δεν ξανακατεβαίνει στη θάλασσα.

Διάλεξε τομή

Γάγγης → Έβερεστ → ΘιβέτΑραβική Θάλασσα → Κόλπος της Βεγγάλης

←Εδώ→

Εδώ

Πεδιάδα του Γάγγη

Απόσταση από την αρχή

0 km

Υψόμετρο

50 m

Από την πεδιάδα του Γάγγη, λίγο πάνω από τη θάλασσα, στην ψηλότερη κορυφή της Γης μέσα σε 300 χιλιόμετρα — και μετά ένα οροπέδιο που μένει στα 4.500 μέτρα. Τα ύψη είναι στρογγυλεμένα.

Από τα Ιμαλάια και το Θιβέτ ξεκινούν μερικά από τα μεγαλύτερα ποτάμια της Γης: ο Γάγγης, ο Ινδός, ο Μεκόνγκ, ο Γιανγκτσέ. Σε αυτά στηρίζονται, για νερό και για άρδευση, εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι στις πεδιάδες από κάτω.

Οι μουσώνες

Στην Ελλάδα ο χειμώνας είναι η εποχή της βροχής και το καλοκαίρι ξερό. Στη Νότια και στη Νοτιοανατολική Ασία συμβαίνει το ανάποδο: το καλοκαίρι φέρνει τον μουσώνα.

• Το καλοκαίρι η ξηρά ζεσταίνεται πολύ πιο γρήγορα από τον Ινδικό Ωκεανό. Ο ζεστός αέρας πάνω από την ξηρά ανεβαίνει και αφήνει χαμηλές πιέσεις.
• Υγρός αέρας από τον ωκεανό τραβιέται προς τη στεριά. Όταν συναντά βουνά, όπως τα Δυτικά Γκατς ή τα Ιμαλάια, ανεβαίνει, ψύχεται, και το νερό του πέφτει ως καταρρακτώδεις βροχές.
• Τον χειμώνα ο άνεμος αλλάζει φορά: φυσά από την κρύα, ξερή ενδοχώρα προς τη θάλασσα, και οι βροχές σταματούν.

Ο μουσώνας είναι ταυτόχρονα ζωή και κίνδυνος. Αν αργήσει ή είναι αδύναμος, η σοδειά ρυζιού χάνεται· αν είναι πολύ δυνατός, πλημμυρίζουν ολόκληρες περιοχές, όπως συχνά στο Μπανγκλαντές, μια χώρα χτισμένη σχεδόν όλη στο δέλτα του Γάγγη.

Οι άνθρωποι

Στην Ασία βρίσκονται οι δύο πολυπληθέστερες χώρες του κόσμου. Η Ινδία, με περίπου $1{,}45$ δισεκατομμύρια, ξεπέρασε την Κίνα το 2023· η Κίνα έχει περίπου $1{,}42$ δισεκατομμύρια. Μαζί είναι πάνω από τον έναν στους τρεις ανθρώπους του πλανήτη.

Ο πληθυσμός όμως δεν είναι μοιρασμένος ομοιόμορφα. Είναι πυκνός στις πεδιάδες των ποταμών και στις ακτές, και σχεδόν άδειος στη Σιβηρία, στο Θιβέτ και στις ερήμους. Εδώ βρίσκονται και πολλές από τις μεγαλύτερες μητροπολιτικές περιοχές του κόσμου — Τόκιο, Δελχί, Σαγκάη, Ντάκα — με πάνω από $20$ εκατομμύρια κατοίκους η καθεμιά.

Ας το δουλέψουμε

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση