Μετάβαση στο περιεχόμενο

Το νερό και ο ρόλος του

Ένα μόριο με παράξενες ιδιότητες — και γιατί μας αφορά.

25 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Χημεία Β΄ Γυμνασίου, §2.1

Θα μάθεις να

  1. Να περιγράφεις το μόριο του νερού και γιατί έχει ένα θετικό και ένα αρνητικό άκρο.
  2. Να εξηγείς γιατί ο πάγος επιπλέει και γιατί αυτό είναι ασυνήθιστο.
  3. Να συνδέεις τις ιδιότητες του νερού με τον ρόλο του στη ζωή και στο κλίμα.

Ένα μόριο με στραβή γωνία

Το νερό είναι H2O\text{H}_2\text{O}: δύο άτομα υδρογόνου και ένα οξυγόνου.

Το ενδιαφέρον δεν είναι η σύσταση αλλά το σχήμα. Τα δύο υδρογόνα δεν βρίσκονται σε ευθεία γραμμή με το οξυγόνο — σχηματίζουν γωνία περίπου 105∘105^\circ.

Και επειδή το οξυγόνο τραβάει τα ηλεκτρόνια πιο δυνατά, η πλευρά του οξυγόνου γίνεται ελαφρώς αρνητική και η πλευρά των υδρογόνων ελαφρώς θετική.

Το μόριο δηλαδή έχει δύο άκρα, σαν μικροσκοπικός μαγνήτης — μόνο που οι πόλοι του είναι ηλεκτρικοί, ένα θετικό και ένα αρνητικό άκρο, όχι μαγνητικοί. Ένα τέτοιο μόριο λέγεται πολικό. Από αυτή τη μία λεπτομέρεια προκύπτουν σχεδόν όλες οι παράξενες ιδιότητές του.

Γιατί το νερό διαλύει τόσα πράγματα

Τα μόρια του νερού, με τα δύο τους άκρα, περικυκλώνουν φορτισμένα σωματίδια και τα απομακρύνουν το ένα από το άλλο.

Έτσι διαλύεται το αλάτι: τα θετικά άκρα του νερού πλησιάζουν τα αρνητικά ιόντα χλωρίου, τα αρνητικά άκρα πλησιάζουν τα θετικά ιόντα νατρίου, και ο κρύσταλλος διαλύεται.

Το λάδι όμως δεν έχει φορτισμένα άκρα. Τα μόριά του δεν «ενδιαφέρουν» το νερό, και γι' αυτό μένουν χωριστά.

Το ίδιο μόριο, τρεις καταστάσεις

Διάλεξε κατάσταση και δες πόσο κοντά είναι τα μόρια και πόσο ελεύθερα κινούνται. Σύγκρινε τον πάγο με το νερό: τα ίδια μόρια πιάνουν περισσότερο χώρο ως πάγος, γιατί το πλέγμα του αφήνει κενά. Στην εικόνα η διαφορά είναι μεγαλωμένη· στην πραγματικότητα ο πάγος πιάνει περίπου 9% περισσότερο χώρο.

Διάλεξε κατάσταση

Τα μόρια κλειδώνουν σε εξαγωνικό πλέγμα, κρατημένα από τα άκρα τους. Το πλέγμα αφήνει κενά — γι' αυτό ο πάγος είναι λιγότερο πυκνός από το νερό.Σωματίδια: 24

Γιατί αυτό κρατάει τα ψάρια ζωντανά

Επειδή ο πάγος επιπλέει, μια λίμνη παγώνει από πάνω προς τα κάτω.

Το στρώμα πάγου λειτουργεί σαν μονωτικό καπάκι: κάτω από αυτό το νερό μένει υγρό, γύρω στους 4  ∘4\;^\circC, και η ζωή συνεχίζεται όλο τον χειμώνα.

Αν ο πάγος βυθιζόταν, οι λίμνες θα πάγωναν από τον πυθμένα προς τα πάνω, και σε έναν κρύο χειμώνα πολλές θα γίνονταν ολόκληρες πάγος.

Μεγάλη λίμνη σκεπασμένη σε μεγάλο μέρος της από πλάκες πάγου, με σκούρα νερά ανάμεσά τους και χιονισμένα βουνά πίσω.
Η λίμνη της Καστοριάς παγωμένη. Ο πάγος σχηματίστηκε στην επιφάνεια και επιπλέει· από κάτω το νερό μένει υγρό.Φωτογραφία: Jolovema · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Το νερό ως ρυθμιστής θερμοκρασίας

Το νερό χρειάζεται πολλή ενέργεια για να ζεσταθεί και αποδίδει πολλή όταν κρυώνει.

Γι' αυτό:

  • Οι παραθαλάσσιες περιοχές έχουν ηπιότερο κλίμα από τις ηπειρωτικές.
  • Η άμμος καίει το μεσημέρι ενώ η θάλασσα δίπλα της είναι δροσερή.
  • Το σώμα μας, που είναι περίπου κατά 60%60\% νερό, κρατά πιο εύκολα σταθερή θερμοκρασία.
Το εσωτερικό ενός ηλεκτρικού βραστήρα: η σπειροειδής αντίσταση στον πάτο και τα τοιχώματα είναι σκεπασμένα με λευκές και καφετιές κρούστες.
Άλατα σε βραστήρα. Όταν βράζεις σκληρό νερό, τα άλατα του ασβεστίου που ήταν διαλυμένα αφήνουν ένα στερεό στρώμα, κυρίως ανθρακικό ασβέστιο, πάνω στην αντίσταση και στα τοιχώματα.Φωτογραφία: Henna · CC BY-SA 1.0 · Wikimedia Commons

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Γιατί ένα γυάλινο μπουκάλι νερό σπάει αν το ξεχάσεις γεμάτο στην κατάψυξη;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Γιατί το αλάτι διαλύεται στο νερό αλλά το λάδι όχι;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Γιατί η θάλασσα είναι δροσερή ενώ η άμμος καίει, με τον ίδιο ήλιο;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Γιατί ο πάγος επιπλέει στο νερό;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 5

Σε ποια θερμοκρασία έχει το νερό τη μέγιστη πυκνότητά του;

Τα κατάφερες;

  • Να περιγράφεις το μόριο του νερού και γιατί έχει ένα θετικό και ένα αρνητικό άκρο.
  • Να εξηγείς γιατί ο πάγος επιπλέει και γιατί αυτό είναι ασυνήθιστο.
  • Να συνδέεις τις ιδιότητες του νερού με τον ρόλο του στη ζωή και στο κλίμα.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;