Τι μελετά η Χημεία
Τα υλικά γύρω σου και γιατί συμπεριφέρονται όπως συμπεριφέρονται.
20 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Χημεία Β΄ Γυμνασίου, 3 ενότητες
Θα μάθεις να
- Να ξεχωρίζεις ένα φυσικό από ένα χημικό φαινόμενο, με κριτήριο αν παράγεται νέα ουσία.
- Να ονομάζεις ιδιότητες μιας ουσίας και να ξέρεις ποιες τη χαρακτηρίζουν.
- Να περιγράφεις τι μελετά η Χημεία και πώς συνδέεται με τη Φυσική.
Τι ακριβώς μελετά η Χημεία
Ένα σιδερένιο καρφί που σκουριάζει. Ένα παγάκι που λιώνει. Ζάχαρη που διαλύεται στο τσάι. Ξύλο που καίγεται.
Και στα τέσσερα «κάτι έγινε». Αλλά μόνο στα δύο από αυτά προέκυψε καινούρια ουσία.
Αυτή η διάκριση είναι η αφετηρία της Χημείας: η επιστήμη που μελετά τις ουσίες, τις ιδιότητές τους και τους μετασχηματισμούς τους.
Φυσικά και χημικά φαινόμενα
Φυσικό είναι το φαινόμενο στο οποίο η ουσία παραμένει η ίδια, όσο κι αν αλλάζει η εμφάνισή της. Ο πάγος που λιώνει είναι ακόμη νερό.
Χημικό είναι το φαινόμενο στο οποίο παράγονται νέες ουσίες, με διαφορετικές ιδιότητες. Η σκουριά δεν είναι σίδηρος: είναι άλλη ουσία, με άλλο χρώμα και άλλη αντοχή.

Ιδιότητες: η ταυτότητα μιας ουσίας
Κάθε καθαρή ουσία έχει ένα σύνολο ιδιοτήτων που την χαρακτηρίζουν:
| Ιδιότητα | Παράδειγμα για το νερό |
|---|---|
| σημείο τήξης | C |
| σημείο βρασμού | C |
| πυκνότητα | g/cm³ |
| διαλυτότητα | διαλύει το αλάτι, όχι το λάδι |
Αυτές δεν εξαρτώνται από την ποσότητα: ένα ποτήρι νερό και μια λίμνη βράζουν στην ίδια θερμοκρασία.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Ένα κερί καίγεται. Ποια φαινόμενα συμβαίνουν ταυτόχρονα;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Η παραφίνη κοντά στο φιτίλι λιώνει: στερεό γίνεται υγρό. Φυσικό φαινόμενο.
Το λιωμένο κερί ανεβαίνει στο φιτίλι και εξατμίζεται. Πάλι φυσικό.
Οι ατμοί καίγονται με το οξυγόνο του αέρα, παράγοντας διοξείδιο του άνθρακα και υδρατμούς. Αυτό είναι χημικό.
Και τα τρία συμβαίνουν μαζί, κάθε στιγμή. Γι' αυτό το κερί μικραίνει: η ύλη του μετατρέπεται σε αέρια που φεύγουν στην ατμόσφαιρα.

Παράδειγμα 2
Δύο άχρωμα υγρά μοιάζουν ίδια. Πώς θα καταλάβεις αν είναι η ίδια ουσία;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Η εμφάνιση δεν αρκεί. Χρειάζονται ιδιότητες που χαρακτηρίζουν.
Μετράω το σημείο βρασμού του καθενός. Αν το ένα βράζει στους C και το άλλο στους C, δεν είναι η ίδια ουσία — το δεύτερο θα μπορούσε να είναι οινόπνευμα.
Ένας δεύτερος έλεγχος: η πυκνότητα. Ζυγίζω ίσους όγκους και συγκρίνω.
Δύο ή τρεις χαρακτηριστικές ιδιότητες που συμφωνούν είναι ισχυρή ένδειξη ταυτότητας — και είναι ακριβώς έτσι που αναγνωρίζονται άγνωστες ουσίες στο εργαστήριο.
Παράδειγμα 3
Γιατί η σκουριά είναι πρόβλημα, ενώ το λιώσιμο του πάγου δεν είναι;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Το λιώσιμο είναι αντιστρεπτό με απλό τρόπο: ψύξη, και ο πάγος επιστρέφει.
Η σκουριά είναι νέα ουσία. Δεν επιστρέφει σε σίδηρο με ψύξη ή θέρμανση — χρειάζεται ολόκληρη βιομηχανική διεργασία.
Επιπλέον, η σκουριά έχει διαφορετικές ιδιότητες: είναι πιο εύθραυστη και πιο ογκώδης, οπότε ξεφλουδίζει και αφήνει νέο σίδηρο εκτεθειμένο.
Γι' αυτό τα μέταλλα βάφονται ή γαλβανίζονται: για να μην έρθουν το οξυγόνο και η υγρασία σε επαφή με τον σίδηρο.
Εδώ, όπως συχνά με τα χημικά φαινόμενα, η πρόληψη είναι πολύ ευκολότερη από την αναστροφή.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Είναι το ψήσιμο ενός αυγού φυσικό ή χημικό φαινόμενο;
Τα κατάφερες;
- Να ξεχωρίζεις ένα φυσικό από ένα χημικό φαινόμενο, με κριτήριο αν παράγεται νέα ουσία.
- Να ονομάζεις ιδιότητες μιας ουσίας και να ξέρεις ποιες τη χαρακτηρίζουν.
- Να περιγράφεις τι μελετά η Χημεία και πώς συνδέεται με τη Φυσική.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.