Μετάβαση στο περιεχόμενο

Το άτομο και τα δομικά σωματίδια

Πρωτόνια, νετρόνια, ηλεκτρόνια και ο ατομικός αριθμός.

25 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Χημεία Β΄ Γυμνασίου, §2.8, 2.9

Θα μάθεις να

  1. Να περιγράφεις τη δομή του ατόμου: πυρήνας με πρωτόνια και νετρόνια, ηλεκτρόνια γύρω.
  2. Να ξεχωρίζεις ατομικό από μαζικό αριθμό και να βρίσκεις τον αριθμό των νετρονίων.
  3. Να εξηγείς πώς προκύπτει ένα ιόν και γιατί ο ατομικός αριθμός δεν αλλάζει.

Σχεδόν όλο κενό

Αν μεγέθυνες ένα άτομο ώστε ο πυρήνας του να γίνει μια μπάλα ποδοσφαίρου στο κέντρο του γηπέδου, τα ηλεκτρόνια θα κινούνταν χιλιόμετρα μακριά, πολύ έξω από το γήπεδο.

Ανάμεσά τους: τίποτα.

Κι όμως, αυτό το σχεδόν άδειο σωματίδιο είναι η μονάδα από την οποία φτιάχνεται κάθε υλικό γύρω σου.

Τα τρία σωματίδια

ΣωματίδιοΠού βρίσκεταιΦορτίοΜάζα
πρωτόνιοστον πυρήναθετικό11
νετρόνιοστον πυρήναουδέτερο11
ηλεκτρόνιογύρω από τον πυρήνααρνητικόπερίπου 11836\frac{1}{1836}

Η μάζα του ατόμου είναι πρακτικά όλη στον πυρήνα, γιατί τα ηλεκτρόνια ζυγίζουν σχεδόν τίποτα. Ο όγκος όμως καθορίζεται από τα ηλεκτρόνια, που κινούνται πολύ μακριά.

Ατομικός και μαζικός αριθμός

Ατομικός αριθμός ZZ: πόσα πρωτόνια έχει ο πυρήνας. Αυτός ορίζει ποιο στοιχείο είναι το άτομο.

Μαζικός αριθμός AA: πρωτόνια συν νετρόνια. Αν NN είναι ο αριθμός των νετρονίων:

A=Z+N⇒N=A−ZA = Z + N \Rightarrow N = A - Z

Σε ουδέτερο άτομο, τα ηλεκτρόνια είναι όσα και τα πρωτόνια, ώστε τα φορτία να αλληλοαναιρούνται.

Το εργαλείο από κάτω δείχνει και πώς απλώνονται τα ηλεκτρόνια σε στιβάδες γύρω από τον πυρήνα: ως 22 στην πρώτη, ως 88 στη δεύτερη, και γεμίζουν από μέσα προς τα έξω. Ξεκινά από ουδέτερο άτομο άνθρακα: 66 πρωτόνια, 66 νετρόνια, 66 ηλεκτρόνια.

Χτίσε ένα άτομο

Άλλαξε τα πρωτόνια και δες πώς αλλάζει το στοιχείο· τα ηλεκτρόνια αλλάζουν μαζί τους, οπότε το φορτίο μένει ίδιο. Μετά άλλαξε μόνο τα ηλεκτρόνια: το στοιχείο μένει το ίδιο, αλλά το άτομο φορτίζεται.

Ζωντανή ενημέρωση
Στοιχείο
C — Άνθρακας
Μαζικός αριθμός
12
Φορτίο
0 · ουδέτερο άτομο
Στιβάδες
2 · 4
Ηλεκτρόνια εξωτερικής στιβάδας
4

Ιόντα

Όταν ένα άτομο χάσει ηλεκτρόνια, μένει με περίσσεια θετικού φορτίου και γίνεται κατιόν: Na+\text{Na}^+.

Ιόν νατρίου Na⁺ με 11 πρωτόνια και 12 νετρόνια στον πυρήνα, και 10 ηλεκτρόνια: 2 στη στιβάδα K και 8 στην L.KL11p⁺12n2311Na+K(2) L(8)

Όταν κερδίσει ηλεκτρόνια, γίνεται ανιόν: Cl−\text{Cl}^-.

Ιόν χλωρίου Cl⁻ με 17 πρωτόνια και 18 νετρόνια στον πυρήνα, και 18 ηλεκτρόνια: 2 στη στιβάδα K, 8 στην L και 8 στην M.KLM17p⁺18n3517Cl−K(2) L(8) M(8)

Τα ιόντα δεν είναι εξωτικά. Το μαγειρικό αλάτι είναι ακριβώς κατιόντα νατρίου και ανιόντα χλωρίου, που κρατιούνται μεταξύ τους από την έλξη των αντίθετων φορτίων.

Διάφανοι, γκριζωποί κρύσταλλοι σε σχήμα κύβου, πάνω σε κομμάτι πέτρας.
Κρύσταλλοι αλατιού, δηλαδή χλωριούχου νατρίου, από το αλατωρυχείο της Βιελίτσκα στην Πολωνία. Τα ιόντα νατρίου και χλωρίου στοιβάζονται με τάξη, το ένα δίπλα στο άλλο εναλλάξ, και γι' αυτό ο κρύσταλλος μεγαλώνει σε σχήμα κύβου.Φωτογραφία: Małopolska’s Virtual Museums (MIC) · κοινό κτήμα · Wikimedia Commons

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Άτομο έχει Z = 17 και A = 35. Πόσα πρωτόνια, νετρόνια και ηλεκτρόνια έχει;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Τι διαφορά έχει το ιόν Na⁺ από το άτομο Na;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Δύο άτομα έχουν 6 πρωτόνια το καθένα, αλλά 6 και 8 νετρόνια. Τι σχέση έχουν;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Τι καθορίζει ποιο χημικό στοιχείο είναι ένα άτομο;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 5

Άτομο σιδήρου έχει Z=26Z = 26 και A=56A = 56. Πόσα νετρόνια έχει;

Τα κατάφερες;

  • Να περιγράφεις τη δομή του ατόμου: πυρήνας με πρωτόνια και νετρόνια, ηλεκτρόνια γύρω.
  • Να ξεχωρίζεις ατομικό από μαζικό αριθμό και να βρίσκεις τον αριθμό των νετρονίων.
  • Να εξηγείς πώς προκύπτει ένα ιόν και γιατί ο ατομικός αριθμός δεν αλλάζει.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;