Διαχωρισμός μειγμάτων
Απόσταξη, διήθηση, εξάτμιση: διαλέγεις με βάση την ιδιότητα.
25 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Χημεία Β΄ Γυμνασίου, §2.5
Θα μάθεις να
- Να διαλέγεις μέθοδο διαχωρισμού με βάση την ιδιότητα που διαφέρει.
- Να περιγράφεις πώς δουλεύουν η διήθηση, η απόσταξη και η χρωματογραφία.
- Να εξηγείς γιατί ο διαχωρισμός μειγμάτων δεν απαιτεί χημική αντίδραση.
Κάθε μέθοδος εκμεταλλεύεται μια διαφορά
Δεν υπάρχει γενική μέθοδος διαχωρισμού. Υπάρχει μια ερώτηση:
Σε τι διαφέρουν τα συστατικά του μείγματος;
Αν διαφέρουν σε μέγεθος σωματιδίων, τα χωρίζει ένα φίλτρο. Αν διαφέρουν σε σημείο βρασμού, τα χωρίζει η θερμότητα. Αν διαφέρουν σε πυκνότητα, τα χωρίζει η ηρεμία ή η φυγοκέντρηση.
Και επειδή τα συστατικά ενός μείγματος δεν είναι χημικά ενωμένα, ο διαχωρισμός μπορεί πάντα να γίνει με φυσικές μεθόδους: καμία αντίδραση, κανένα νέο υλικό.
Οι μέθοδοι με μια πρόταση
| Μέθοδος | Εκμεταλλεύεται | Παράδειγμα |
|---|---|---|
| διήθηση | μέγεθος σωματιδίων | άμμος από νερό |
| καθίζηση | διαφορά πυκνότητας | λάσπη από νερό |
| φυγοκέντρηση | διαφορά πυκνότητας, γρήγορα | κρέμα από γάλα |
| διαχωριστική χοάνη | διαφορά πυκνότητας σε υγρά που δεν αναμειγνύονται | λάδι από νερό |
| εξάτμιση | το ένα συστατικό φεύγει ως ατμός | αλάτι από θαλασσινό νερό |
| απόσταξη | διαφορά σημείου βρασμού | οινόπνευμα από νερό |
| χρωματογραφία | διαφορά στην κίνηση πάνω σε χαρτί | χρωστικές σε μελάνι |

Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Πώς θα πάρεις πόσιμο νερό από θαλασσινό;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Το θαλασσινό νερό είναι ομογενές μείγμα: τα άλατα είναι διαλυμένα.
Άρα η διήθηση αποκλείεται. Χρειάζομαι διαφορά σε ιδιότητα — και υπάρχει: το νερό βράζει στους C, τα άλατα πολύ ψηλότερα.
Απόσταξη: θερμαίνω μέχρι βρασμού, οδηγώ τους ατμούς σε ψυχρό σωλήνα, και το νερό υγροποιείται καθαρό.
Τα άλατα μένουν πίσω στο δοχείο.
Πρακτική λεπτομέρεια: το απεσταγμένο νερό είναι άγευστο και δεν συνιστάται ως αποκλειστικό πόσιμο — στις μονάδες αφαλάτωσης προστίθενται ξανά ελεγχόμενες ποσότητες αλάτων.
Παράδειγμα 2
Έχεις μείγμα από ρινίσματα σιδήρου, άμμο και αλάτι. Πώς τα χωρίζεις και τα τρία;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Πρώτα ο σίδηρος: μαγνήτης. Είναι το μόνο συστατικό που έλκεται.
Μετά προσθέτω νερό. Το αλάτι διαλύεται, η άμμος όχι.
Διήθηση: η άμμος μένει στον ηθμό, το αλατόνερο περνά.
Εξάτμιση ή απόσταξη του διηθήματος: μένει το αλάτι.
Η σειρά έχει σημασία: αν πρόσθετα πρώτα νερό, ο σίδηρος θα βρεχόταν και θα άρχιζε να σκουριάζει.
Παράδειγμα 3
Γιατί η χρωματογραφία χωρίζει χρώματα που φαίνονται ένα;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ένα μαύρο μελάνι είναι συνήθως μείγμα χρωστικών.
Βάζεις μια σταγόνα σε χαρτί και ακουμπάς την άκρη του σε διαλύτη. Ο διαλύτης ανεβαίνει και παρασύρει τις χρωστικές.
Κάθε χρωστική έλκεται διαφορετικά από το χαρτί και διαφορετικά από τον διαλύτη. Όποια «κρατιέται» λιγότερο στο χαρτί, ταξιδεύει μακρύτερα.
Μετά από λίγα λεπτά, οι χρωστικές έχουν σταματήσει σε διαφορετικά ύψη και το μαύρο έχει γίνει μια σειρά από χρωματιστές ζώνες.
Η ίδια τεχνική, σε πιο εξελιγμένη μορφή, χρησιμοποιείται σε εγκληματολογικά εργαστήρια και σε ελέγχους ντόπινγκ.

Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Ποια μέθοδος χωρίζει σιδερένια καρφάκια από έναν σωρό πριονίδι;
Τα κατάφερες;
- Να διαλέγεις μέθοδο διαχωρισμού με βάση την ιδιότητα που διαφέρει.
- Να περιγράφεις πώς δουλεύουν η διήθηση, η απόσταξη και η χρωματογραφία.
- Να εξηγείς γιατί ο διαχωρισμός μειγμάτων δεν απαιτεί χημική αντίδραση.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.