Μετάβαση στο περιεχόμενο

Διαλύματα και περιεκτικότητα

Διαλύτης, διαλυμένη ουσία, και τι σημαίνει «πυκνό».

25 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Χημεία Β΄ Γυμνασίου, 4 ενότητες

Θα μάθεις να

  1. Να ονομάζεις διαλύτη και διαλυμένη ουσία σε ένα διάλυμα.
  2. Να υπολογίζεις περιεκτικότητα στα εκατό κατά βάρος και κατ' όγκο.
  3. Να εξηγείς τι σημαίνει κορεσμένο διάλυμα και πώς η θερμοκρασία αλλάζει τη διαλυτότητα.

Πόσο «πυκνό» είναι το πυκνό;

Βάζεις ένα κουταλάκι αλάτι σε ένα ποτήρι νερό και ένα κουταλάκι σε έναν κουβά. Ίδια ποσότητα αλατιού, εντελώς διαφορετικό αποτέλεσμα στη γεύση.

Οι λέξεις «πυκνό» και «αραιό» είναι συγκρίσεις, όχι μετρήσεις. Για να πεις κάτι ακριβές χρειάζεσαι αριθμό — και αυτός ο αριθμός είναι η περιεκτικότητα.

Το λεξιλόγιο

Σε ένα διάλυμα:

  • Διαλυμένη ουσία είναι αυτή που διασκορπίζεται μέσα στην άλλη, συνήθως σε μικρότερη ποσότητα — το αλάτι.
  • Διαλύτης είναι αυτός που τη δέχεται, συνήθως σε μεγαλύτερη ποσότητα — το νερό. Όταν στο διάλυμα υπάρχει νερό, συνήθως αυτό λέγεται διαλύτης.
  • Διάλυμα είναι το σύνολο των δύο.

Η μάζα του διαλύματος είναι πάντα το άθροισμα των δύο: μάζα διαλυμένης ουσίας συν μάζα διαλύτη. Τίποτα δεν χάνεται στη διάλυση.

Το νερό λέγεται «κοινός διαλύτης» επειδή διαλύει τεράστιο πλήθος ουσιών. Δεν τις διαλύει όμως όλες: το λάδι και το λίπος αντιστέκονται.

Περιεκτικότητα στα εκατό κατά βάρος

Ο πιο συνηθισμένος τρόπος: πόσα γραμμάρια ουσίας υπάρχουν σε 100100 γραμμάρια διαλύματος.

Αν m1m_1 είναι η μάζα της ουσίας και m2m_2 η μάζα του διαλύτη:

%=m1m1+m2×100\% = \frac{m_1}{m_1 + m_2} \times 100

Φτιάξε το διάλυμα

Άλλαξε πρώτα μόνο το αλάτι και μετά μόνο το νερό. Η ίδια ποσότητα αλατιού δίνει άλλη περιεκτικότητα σε άλλη ποσότητα νερού.

Διάλυμα120 g

Περιεκτικότητα16,7%

Υπολογισμός: 20 : 120 × 100 = 16,7%

Ακόρεστο — χωράει κι άλλο αλάτι

Περιεκτικότητα στα εκατό κατ' όγκο

Όταν ένα υγρό διαλύεται σε άλλο υγρό, είναι πιο βολικό να μετράς όγκους. Η περιεκτικότητα κατ' όγκο λέει πόσα mL της ουσίας υπάρχουν σε 100100 mL διαλύματος.

Αν V1V_1 είναι ο όγκος της ουσίας και VV ο όγκος του διαλύματος:

%=V1V×100\% = \frac{V_1}{V} \times 100

Ένα κρασί με την ένδειξη 12%12\% vol έχει 1212 mL οινόπνευμα σε κάθε 100100 mL κρασιού.

Εδώ ο παρονομαστής είναι ο όγκος του έτοιμου διαλύματος, μετρημένος. Οι όγκοι δεν προστίθενται πάντα: 5050 mL οινόπνευμα με 5050 mL νερό δίνουν λίγο λιγότερο από 100100 mL διαλύματος, γιατί τα μόρια του ενός χώνονται ανάμεσα στα μόρια του άλλου. Οι μάζες, αντίθετα, προστίθενται πάντα.

Κορεσμός

Σε δεδομένη θερμοκρασία, ο διαλύτης δεν δέχεται απεριόριστη ποσότητα ουσίας. Όταν φτάσει στο όριό του, το διάλυμα λέγεται κορεσμένο και ό,τι προσθέσεις παραπάνω κάθεται στον πυθμένα.

Για το αλάτι στο νερό, το όριο είναι περίπου 3636 g ανά 100100 g νερού στους 20  ∘20\;^\circC.

Δοκίμασέ το στο «Φτιάξε το διάλυμα»: με 100100 g νερό, ανέβασε το αλάτι πάνω από 3636 g. Η περιεκτικότητα σταματά να ανεβαίνει, γιατί το αλάτι του πυθμένα δεν είναι μέρος του διαλύματος και δεν μπαίνει στον λογαριασμό.

Η θερμοκρασία αλλάζει αυτό το όριο: για τα περισσότερα στερεά, το ζεστό νερό διαλύει περισσότερο. Γι' αυτό η ζάχαρη διαλύεται εύκολα στο ζεστό τσάι και δύσκολα στο παγωμένο.

Στα αέρια συμβαίνει το αντίθετο: όσο ανεβαίνει η θερμοκρασία, τόσο λιγότερο αέριο συγκρατείται. Γι' αυτό ένα αναψυκτικό χάνει τις φυσαλίδες του όταν ζεσταθεί, και γι' αυτό τα ζεστά νερά ενός ποταμού έχουν λιγότερο οξυγόνο για τα ψάρια.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Διαλύεις 15 g ζάχαρη σε 85 g νερό. Ποια η περιεκτικότητα του διαλύματος;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Πόσα γραμμάρια αλάτι περιέχονται σε 250 g διαλύματος περιεκτικότητας 8%;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Έχεις 200 g διαλύματος 10%. Πόσο νερό πρέπει να προσθέσεις για να γίνει 5%;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Διαλύεις 3030 g αλάτι σε 120120 g νερό. Ποια είναι η περιεκτικότητα του διαλύματος;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 4

Διαλύεις 1212 g αλάτι σε 138138 g νερό. Ποια είναι η περιεκτικότητα;

Τα κατάφερες;

  • Να ονομάζεις διαλύτη και διαλυμένη ουσία σε ένα διάλυμα.
  • Να υπολογίζεις περιεκτικότητα στα εκατό κατά βάρος και κατ' όγκο.
  • Να εξηγείς τι σημαίνει κορεσμένο διάλυμα και πώς η θερμοκρασία αλλάζει τη διαλυτότητα.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;