Η Θέτιδα στον Δία
Η μητέρα που ικετεύει, και η απόφαση των θεών (Α 493-611).
35 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να περιγράφεις την ικεσία της Θέτιδας στον Δία (Α 493-530): τη χειρονομία, τα λόγια, τη σιωπή και το νεύμα του θεού.
- Να συνδέεις την υπόσχεση του Δία με τη «βουλή του Δία» του προοιμίου και με τις ήττες των Αχαιών που ακολουθούν.
- Να εξηγείς τον ανθρωπομορφισμό των ομηρικών θεών μέσα από τον καβγά Δία και Ήρας και τη μεσολάβηση του Ηφαίστου.
- Να συγκρίνεις τη σκηνή του Ολύμπου με τη φιλονικία στη γη: τι μοιάζει και τι διαφέρει.
Ο ήρωας κλαίει στην ακρογιαλιά
Οι κήρυκες του Αγαμέμνονα παίρνουν τη Βρισηίδα. Ο Αχιλλέας, ο πιο τρομερός πολεμιστής του στρατού, κάθεται μόνος στην ακρογιαλιά, κοιτάζει τη θάλασσα και κλαίει. Φωνάζει τη μητέρα του, τη θαλάσσια θεά Θέτιδα. Μετάφραση: Ιάκωβος Πολυλάς (1825–1896).
«Μητέρ᾽, ἀφοῦ κοντόχρονον μὲ ἔχεις γεννημένον,
ἔπρεπε κὰν ὁ βροντητὴς νὰ μοῦ χαρίση ὁ Δίας
τιμὴν καὶ ἀντὶς ὁλότελα δὲν μ’ ἔχει αὐτὸς τιμήσει·— Ιλιάδα Α 352-354
Η λογική του είναι σκληρή και καθαρή: ο Αχιλλέας ξέρει ότι θα ζήσει λίγο. Το αντάλλαγμα για τη σύντομη ζωή είναι η τιμή. Αν του πάρουν και αυτή, δεν του μένει τίποτα. Η Θέτιδα ανεβαίνει από το κύμα «σὰν ὁμίχλη» (Α 359), τον χαϊδεύει και τον ακούει. Ο Αχιλλέας τής ζητά κάτι τρομακτικό: να πάει στον Δία και να τον πείσει να δώσει νίκες στους Τρώες, ώστε οι Αχαιοί να νιώσουν τι έχασαν και ο Αγαμέμνονας να μάθει «πόσο ἐτυφλώθη» (Α 412).
Η μητέρα δεν μπορεί να του αλλάξει τη μοίρα· μπορεί μόνο να θρηνήσει γι' αυτήν: «Υἱέ μου, τί σ’ ἀνάσταινα τὸν πικρογεννημένον;» (Α 414). Υπόσχεται να πάει στον Όλυμπο, αλλά ο Δίας λείπει: έχει πάει με όλους τους θεούς σε γιορτή στους Αιθίοπες, στον Ωκεανό, και θα γυρίσει σε δώδεκα μέρες.
Η ικεσία (Α 493-530)
Τη δωδέκατη αυγή η Θέτιδα ανεβαίνει στον Όλυμπο και βρίσκει τον Δία μόνο, στην πιο ψηλή κορυφή.
Παράδειγμα 1
Πώς ικετεύει η Θέτιδα τον Δία, και γιατί εκείνος δέχεται;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Καβγάς και στον Όλυμπο
Η Ήρα έχει δει τη Θέτιδα να αγκαλιάζει τα γόνατα του Δία, και τον κατηγορεί μπροστά σε όλους ότι αποφασίζει κρυφά. Ο Δίας της απαντά ότι δεν θα μάθει όλες του τις σκέψεις, και όταν εκείνη επιμένει, την απειλεί: όλοι οι θεοί του Ολύμπου δεν θα τη σώσουν «ἂν τοῦτ’ ἁπλώσω ἐγὼ σ’ ἐσὲ τ’ ἀνίκητά μου χέρια» (Α 567). Η Ήρα φοβάται και σωπαίνει.
Τότε σηκώνεται ο Ήφαιστος, ο γιος της. Της δίνει ένα κύπελλο και της λέει να κάνει υπομονή, γιατί ο Δίας είναι πολύ δυνατός. Το ξέρει καλά: κάποτε, που πήγε να βοηθήσει τη μητέρα του, ο Δίας τον πέταξε από τον Όλυμπο, κι έπεσε μια ολόκληρη μέρα ώσπου να βρεθεί στη Λήμνο. Ύστερα ο κουτσός θεός κερνά νέκταρ όλους τους θεούς:
τότε οἱ μακάριοι θεοὶ τὰ γέλια δὲν κρατοῦσαν
νὰ βλέπουν κεῖ τὸν ῞Ηφαιστον νὰ ὑπηρετῆ στὸ δῶμα·— Α 599-600
Η ραψωδία κλείνει με γιορτή, με τον Απόλλωνα να παίζει κιθάρα και τις Μούσες να τραγουδούν, και με τον Δία να κοιμάται δίπλα στην Ήρα.
Θεοί σαν ανθρώπους
Οι ομηρικοί θεοί μοιάζουν με ανθρώπους (ανθρωπομορφισμός): ζηλεύουν, μαλώνουν, απειλούν, γελάνε, τρώνε και κοιμούνται. Η διαφορά είναι μία, και είναι τεράστια: είναι αθάνατοι. Γι' αυτό ο καβγάς τους κρατά λίγους στίχους και τελειώνει με γέλιο, ενώ ο καβγάς στη γη θα κοστίσει πολλές ζωές.
Ο ποιητής βάζει τις δύο σκηνές τη μία δίπλα στην άλλη για να τις συγκρίνεις.
Ασκήσεις
Πρώτα ερωτήσεις με επιλογές: διαλέγεις, πατάς «Έλεγξε» και μαθαίνεις αμέσως αν το βρήκες και γιατί. Στο τέλος, λίγες ασκήσεις χωρίς επιλογές — εκεί κρύβεται μόνο η απάντηση.
Τα κατάφερες;
- Να περιγράφεις την ικεσία της Θέτιδας στον Δία (Α 493-530): τη χειρονομία, τα λόγια, τη σιωπή και το νεύμα του θεού.
- Να συνδέεις την υπόσχεση του Δία με τη «βουλή του Δία» του προοιμίου και με τις ήττες των Αχαιών που ακολουθούν.
- Να εξηγείς τον ανθρωπομορφισμό των ομηρικών θεών μέσα από τον καβγά Δία και Ήρας και τη μεσολάβηση του Ηφαίστου.
- Να συγκρίνεις τη σκηνή του Ολύμπου με τη φιλονικία στη γη: τι μοιάζει και τι διαφέρει.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.