Ο Πρίαμος στη σκηνή του Αχιλλέα

Ένας γέρος μέσα στο στρατόπεδο του εχθρού

Δώδεκα μέρες ο Αχιλλέας σέρνει το σώμα του Έκτορα γύρω από τον τάφο του Πατρόκλου, και οι θεοί προστατεύουν τον νεκρό από τη φθορά. Στο τέλος ο Δίας αποφασίζει: στέλνει τη Θέτιδα να πει στον γιο της να δεχτεί λύτρα, και την Ίριδα να πει στον Πρίαμο να πάει ο ίδιος, μόνος με έναν κήρυκα, στη σκηνή του Αχιλλέα. Ο θεός Ερμής τον οδηγεί αθέατο μέσα από τους φρουρούς ως την πόρτα. Εκεί τον αφήνει.

Ο Πρίαμος μπαίνει χωρίς να τον δει κανείς:

τὰ γόνατα τοῦ ἀγκάλιασε καὶ τ’ ἀνδροφόνα χέρια

— Ω 478

Ένας βασιλιάς γονατίζει και φιλά τα χέρια που σκότωσαν τα παιδιά του. Ο Αχιλλέας και οι σύντροφοί του μένουν άφωνοι, σαν να είδαν έναν φυγάδα φονιά να ζητά καταφύγιο σε ξένο σπίτι (Ω 480-484): η παρομοίωση αντιστρέφει τους ρόλους, γιατί εδώ ο φονιάς είναι ο οικοδεσπότης.

«Θυμήσου τον πατέρα σου»

Ο Πρίαμος δεν αρχίζει από τον Έκτορα. Αρχίζει από τον Πηλέα:

«Θυμήσου τὸν πατέρα σου, ἰσόθεε Πηλείδη, ὁποὺ καὶ αὐτόν, ὡσὰν ἐμὲ τὸ ἔρμο γῆρας ἦβρε.

— Ω 486-487

Ο Πηλέας, λέει, ζει τουλάχιστον με την ελπίδα να δει τον γιο του να γυρίζει. Ο ίδιος είχε πενήντα γιους και του έμειναν λίγοι, και τον καλύτερο τον σκότωσε ο Αχιλλέας. Και κλείνει με μια φράση που μένει:

πόπαθ’ αὐτὸ ποὺ ἄλλος θνητὸς δὲν ἔχει πάθει ἀκόμη, τοῦ ἀνδρὸς ὁποὺ μ’ ὀρφάνεψε τὸ χέρι νὰ φιλήσω».

— Ω 505-506

Ο Αχιλλέας ακούει, και του έρχεται να κλάψει για τον δικό του πατέρα. Και οι δύο κλαίνε, ο καθένας για τον δικό του πόνο: ο Πρίαμος για τον Έκτορα, ο Αχιλλέας για τον Πηλέα και για τον Πάτροκλο (Ω 510-513). Ο εχθρός έγινε καθρέφτης: ο γέρος που κλαίει μπροστά του είναι αυτό που θα γίνει ο πατέρας του, όταν ο ίδιος πεθάνει στην Τροία.

Τα δύο πιθάρια του Δία

Ο Αχιλλέας σηκώνει τον γέρο και του μιλά σαν φιλόσοφος. Οι θεοί, λέει, έταξαν στους ανθρώπους να ζουν με πόνο:

῞Οτι ἀπ’ ὅσα δίδει ὁ Ζεὺς πιθάρια δυὸ σιμά του ἔχει, τὸ ἕνα τῶν κακῶν, τῶν ἀγαθῶν τὸ ἄλλο.

— Ω 527-528

Σε όποιον δίνει ανακατεμένα, έχει καλές και κακές μέρες· σε όποιον δίνει μόνο από τα κακά, τον καταστρέφει. Κανένας θνητός δεν παίρνει μόνο καλά. Ο Πηλέας είχε πλούτο και μια θεά για γυναίκα, αλλά έναν γιο που θα πεθάνει νέος. Ο Πρίαμος ήταν κάποτε ο πιο ευτυχισμένος βασιλιάς, και τώρα έχει γύρω του πόλεμο. «῾Υπόφερε», του λέει: τα δάκρυα δεν ανασταίνουν.

Ο θυμός δεν έχει σβήσει

Θα περίμενες ότι από εδώ και πέρα όλα είναι ήρεμα. Δεν είναι. Όταν ο Πρίαμος βιάζεται και ζητά να δει αμέσως τον γιο του, ο Αχιλλέας τον κοιτά «Μὲ ἄγριο βλέμμ’» και τον προειδοποιεί: μη με ερεθίζεις, μήπως δεν σε λυπηθώ, «καὶ παραβῶ τὴν προσταγὴν τοῦ Δία» (Ω 570). Ο γέρος φοβάται και σωπαίνει.

Ο Αχιλλέας ξέρει τον εαυτό του. Γι' αυτό διατάζει τις δούλες να πλύνουν και να ντύσουν τον νεκρό μακριά από τον Πρίαμο, «μὴ ὁ Πρίαμος θωρώντας τὸ παιδί του» δεν συγκρατήσει τον πόνο του, και ο ίδιος θυμώσει και τον σκοτώσει (Ω 582-586). Σηκώνει ο ίδιος τον Έκτορα στο νεκροκρέβατο, και ζητά συγγνώμη από τον νεκρό Πάτροκλο που τον δίνει πίσω (Ω 591-595). Η μεγαλοψυχία του δεν είναι ότι ο θυμός εξαφανίστηκε· είναι ότι τον κρατά ο ίδιος.

Συμπόνια ή θυμός που ακόμα σιγοκαίει;

Στη σκηνή της ραψωδίας Ω ο Αχιλλέας δεν είναι ένας. Διάβασε κάθε πράξη ή φράση του και διάλεξε: δείχνει συμπόνια, ή δείχνει τον θυμό που κρατά ακόμα μέσα του;

Τι δείχνει;

Κρύβει τον νεκρό ώσπου να τον πλύνουν, για να μη θυμώσει

ΣυμπόνιαΘυμός που σιγοκαίει

0 / 8

Το δείπνο και η εκεχειρία

Ο Αχιλλέας πείθει τον Πρίαμο να φάνε μαζί, με το παράδειγμα της Νιόβης, που κι εκείνη, όταν έχασε τα δώδεκα παιδιά της, κάποτε θυμήθηκε να φάει. Μετά το δείπνο, οι δύο εχθροί κοιτάζονται και θαυμάζει ο ένας τον άλλον: ο Πρίαμος την ομορφιά και το ανάστημα του Αχιλλέα, ο Αχιλλέας την όψη και τα λόγια του Πριάμου (Ω 630-634). Ο Πρίαμος λέει ότι από τον θάνατο του Έκτορα δεν έκλεισε μάτι ούτε έβαλε μπουκιά στο στόμα.

Ο Αχιλλέας ρωτά πόσες μέρες χρειάζονται για την κηδεία. Ο Πρίαμος ζητά εννέα μέρες θρήνο, τη δέκατη ταφή, την ενδέκατη τον τάφο, και «στὲς δώδεκα ὁ πόλεμος θ’ ἀρχίση ἂν εἶναι ἀνάγκη» (Ω 665-668). Ο Αχιλλέας συμφωνεί και του πιάνει το χέρι.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Η Ιλιάδα από την αρχή ως το τέλος

Είναι το τελευταίο μάθημα της Ιλιάδας. Βάλε στη σειρά τις μεγάλες στιγμές που διάβασες φέτος, από το προοίμιο ως τη σκηνή του Αχιλλέα.

Πάτα τις στιγμές με τη σειρά

Η Θέτιδα ικετεύει τον Δία να τιμήσει τον γιο τηςΟ Αγαμέμνονας παίρνει τη Βρισηίδα από τον ΑχιλλέαΟ Ήφαιστος φτιάχνει την ασπίδα του ΑχιλλέαΟ Πρίαμος φιλά τα χέρια του ΑχιλλέαΟ Έκτορας αποχαιρετά την Ανδρομάχη στις Σκαιές πύλεςΟ Αχιλλέας σκοτώνει τον ΈκτοραΟ Πάτροκλος σκοτώνεται με τα όπλα του ΑχιλλέαΟ Αχιλλέας αρνείται τα δώρα της πρεσβείας

Η σειρά σου

1. 1
2. 2
3. 3
4. 4
5. 5
6. 6
7. 7
8. 8

ΈλεγχοςΑπό την αρχή