Η μονομαχία Αχιλλέα και Έκτορα

Ο Έκτορας μένει έξω από τα τείχη

Με τα νέα όπλα του Ηφαίστου ο Αχιλλέας σκοτώνει Τρώες τον έναν μετά τον άλλον. Οι Τρώες κλείνονται στην πόλη, όλοι εκτός από έναν: ο Έκτορας μένει μπροστά στις Σκαιές πύλες. Ο πατέρας του, ο Πρίαμος, και η μητέρα του, η Εκάβη, τον παρακαλούν από τα τείχη να μπει μέσα. Εκείνος ντρέπεται: χθες αρνήθηκε να αποσύρει τον στρατό, και τόσοι σκοτώθηκαν από το λάθος του.

Όταν όμως βλέπει τον Αχιλλέα να έρχεται, φοβάται και τρέχει. Τρεις φορές γυρίζουν γύρω από τα τείχη. Ο Δίας ζυγίζει στη χρυσή του ζυγαριά τις μοίρες των δύο, και του Έκτορα γέρνει προς τον Άδη. Ο Απόλλωνας τον εγκαταλείπει. Η Αθηνά παίρνει τη μορφή του αδελφού του, του Δηίφοβου, και του λέει να σταθούν μαζί να πολεμήσουν. Ο Έκτορας σταματά.

Δύο λόγοι πριν από τη μάχη

Ο Έκτορας μιλά πρώτος, με θάρρος, και προτείνει μια συμφωνία: όποιος νικήσει, να πάρει τα όπλα του άλλου αλλά να δώσει πίσω το σώμα του στους δικούς του για ταφή (Χ 254-259). Ο Αχιλλέας απαντά:

λεοντάρια καὶ ἄνθρωποι ποτὲ δὲν ὤμοσαν εἰρήνην, λύκοι καὶ ἀρνιὰ δὲν γίνεται ποτὲ νὰ ὁμογνωμήσουν

— Χ 262-263

Ανάμεσα σε αυτούς τους δύο, λέει, δεν υπάρχουν όρκοι. Ο Έκτορας μιλά ακόμα σαν πολεμιστής ανάμεσα σε ίσους, με κανόνες. Ο Αχιλλέας μιλά σαν θηρίο που κυνηγά, και το ξέρει: η παρομοίωση δεν είναι του αφηγητή, τη διαλέγει ο ίδιος.

Η μονομαχία

Ο Αχιλλέας ρίχνει πρώτος και αστοχεί. Η Αθηνά παίρνει κρυφά το δόρυ και του το δίνει πίσω. Ο Έκτορας ρίχνει, και το δόρυ του χτυπά την ασπίδα του Ηφαίστου και αναπηδά. Φωνάζει στον «Δηίφοβο» να του φέρει άλλο, και ο Δηίφοβος δεν είναι εκεί. Τότε καταλαβαίνει:

Τὸ βλέπω, ὀιμένα, ποὺ οἱ θεοὶ μ’ ἐκάλεσαν στὸν Ἅδην·

— Χ 297

Και αμέσως μετά παίρνει την πιο ηρωική του απόφαση:

Ἀλλὰ χωρὶς ἀγώνα ἄδοξα δὲν θὰ πέσω ἐγὼ καὶ πρῶτα κάτι μέγα θὰ πράξω καὶ ὅσοι γεννηθοῦν κατόπιν νὰ τὸ μάθουν».

— Χ 303-305

Ορμά με το σπαθί, σαν αετός. Ο Αχιλλέας τον περιμένει πίσω από την ασπίδα και ψάχνει ακάλυπτο σημείο: ο Έκτορας φορά τα παλιά όπλα του Αχιλλέα, που πήρε από τον Πάτροκλο, και ο Αχιλλέας βρίσκει το ένα σημείο που δεν καλύπτουν. Η λόγχη τον βρίσκει στον λαιμό.

Οι τελευταίες κουβέντες

Ο Έκτορας, πεθαίνοντας, ζητά ένα πράγμα: να δοθεί το σώμα του στους γονείς του, με λύτρα χρυσάφι και χαλκό. Ο Αχιλλέας αρνείται με τα πιο άγρια λόγια του έπους: ούτε για το βάρος του σε χρυσάφι, λέει, δεν θα τον γλιτώσει από τα σκυλιά. Τότε ο Έκτορας κάνει ό,τι έκανε ο Πάτροκλος στον ίδιο: προλέγει ότι ο Αχιλλέας θα πέσει στις Σκαιές πύλες από τον Πάρη και τον Απόλλωνα (Χ 358-360).

Και ο ποιητής περιγράφει τον θάνατό του με τους ίδιους στίχους που περιέγραψε τον θάνατο του Πατρόκλου:

Μὲ αὐτὰ τὰ λόγι’ ἀπέθανε καὶ παραπονεμένη τοῦ ἄφησε τῆς νεότητος καὶ τῆς ἀνδρειᾶς τὴν χάριν ἀπὸ τὰ μέλη του ἡ ψυχὴ κατέβαινε στὸν Ἅδην·

— Χ 361-363

Σύγκρινε με τον Π 855-857: «Μὲ αὐτὰ τὰ λόγι’ ἀπέθανε˙ καὶ κλαίοντας θλιμμένη / τὴν μοίραν, ποὺ νεότητα καὶ ἀνδρείαν τῆς ἐπῆρε, / ἀπὸ τὰ μέλη του ἡ ψυχὴ κατέβηκε στὸν Ἅδη». Στο πρωτότυπο οι στίχοι είναι λέξη προς λέξη ίδιοι· ο Πολυλάς τους αποδίδει σχεδόν ίδιους.

Ο καθρέφτης: ραψωδία Π και ραψωδία Χ

Ο θάνατος του Έκτορα επαναλαμβάνει, κομμάτι κομμάτι, τον θάνατο του Πατρόκλου. Διάλεξε μια στιγμή της ραψωδίας Π και βρες ποια στιγμή της ραψωδίας Χ την καθρεφτίζει.

Διάλεξε μια στιγμή της ραψωδίας Π

Ο Απόλλωνας αφοπλίζει τον Πάτροκλο (Π 788-804)Ο Έκτορας καυχιέται πάνω από τον Πάτροκλο (Π 830-842)Ο Πάτροκλος προλέγει τον θάνατο του Έκτορα (Π 851-854)«ἀπὸ τὰ μέλη του ἡ ψυχὴ κατέβηκε στὸν Ἅδη» (Π 855-857)Ο Έκτορας γδύνει τον νεκρό Πάτροκλο από τα όπλα του Αχιλλέα (ραψωδία Ρ)

Ποια στιγμή της ραψωδίας Χ την καθρεφτίζει;

Η Αθηνά επιστρέφει το δόρυ και ξεγελά τον ΈκτοραΟ Αχιλλέας καυχιέται: «ἀνόητε»Ο Έκτορας προλέγει τον θάνατο του ΑχιλλέαΟι ίδιοι στίχοι για την ψυχή που φεύγειΟ Αχιλλέας γδύνει τον Έκτορα

Ποια στιγμή της ραψωδίας Χ την καθρεφτίζει;

Η ύβρις πάνω στο σώμα

Μετά τον θάνατο οι Αχαιοί μαζεύονται γύρω από τον νεκρό, θαυμάζουν το ανάστημά του, και καθένας τον τρυπά με το δόρυ του. Ο Αχιλλέας για μια στιγμή σκέφτεται να επιτεθεί στην πόλη, αλλά θυμάται τον Πάτροκλο, που κείτεται «Ἄκλαυτος, ἄθαφτος» στα καράβια (Χ 386). Και τότε κάνει κάτι που ο ποιητής ονομάζει ανοιχτά:

Αὐτά ᾽πε κι ἔργ’ ἀπάνθρωπα στὸν ῞Εκτορα ἐσοφίσθη·

— Χ 395

Τρυπά τους αστραγάλους του, περνά λουριά, τον δένει στο άρμα και τον σέρνει στη σκόνη, μπροστά στα μάτια των γονιών του. Στον αρχαίο κόσμο το σώμα του νεκρού έπρεπε να δοθεί στους δικούς του για ταφή· η κακοποίησή του ήταν ύβρις, προσβολή όχι μόνο προς τον νεκρό αλλά και προς τους θεούς.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση