Η πρεσβεία στον Αχιλλέα

Η νύχτα που οι Αχαιοί φοβήθηκαν

Από τη φιλονικία της ραψωδίας Α ο Αχιλλέας κάθεται στη σκηνή του και δεν πολεμά. Ο Δίας, όπως υποσχέθηκε στη Θέτιδα, δίνει τη νίκη στους Τρώες. Στο τέλος της ραψωδίας Θ οι Τρώες κατασκηνώνουν στον κάμπο, πολύ κοντά στα καράβια, με φωτιές αναμμένες όλη τη νύχτα. Για πρώτη φορά οι Αχαιοί φοβούνται ότι θα χάσουν τον πόλεμο.

Στη ραψωδία Ι ο Αγαμέμνονας κάνει κάτι που δεν έκανε στην Α: παραδέχεται ότι έσφαλε. Ο Νέστορας του προτείνει να στείλει πρεσβεία στον Αχιλλέα, με δώρα και με λόγια. Διαλέγει τρεις άνδρες (Ι 168-170):

• τον Φοίνικα, τον γέρο παιδαγωγό του Αχιλλέα,
• τον Αίαντα τον Τελαμώνιο, τον πιο δυνατό πολεμιστή μετά τον Αχιλλέα,
• τον Οδυσσέα, τον πιο επιδέξιο ομιλητή.

Μαζί τους πάνε και δύο κήρυκες. Βρίσκουν τον Αχιλλέα να παίζει κιθάρα και να τραγουδά «τῶν ἀνδρῶν τὲς δόξες»: τα κλέα των ηρώων, δηλαδή το ίδιο είδος τραγουδιού που είναι η Ιλιάδα. Τους δέχεται με τιμές, τους τρατάρει, και μετά το φαγητό μιλά πρώτος ο Οδυσσέας.

Ο Οδυσσέας: ο κατάλογος των δώρων

Ο Οδυσσέας ξεκινά από τον κίνδυνο: οι Τρώες είναι στα καράβια, και ο Έκτορας «μανίζει». Μετά θυμίζει στον Αχιλλέα τη συμβουλή του πατέρα του, του Πηλέα: να δαμάσει τη «μεγαλόκαρδην ψυχήν» και να αποφεύγει την έριδα. Και ύστερα απαριθμεί, ένα ένα, τα δώρα του Αγαμέμνονα (Ι 264-299):

Ἄκαυτοι τρίποδες ἑπτά, χρυσοῦ τάλαντα δέκα, εἴκοσι λέβητες λαμπροὶ καὶ δώδεκα γενναῖοι ἷπποι, ποὺ μὲ τὰ πόδια των πῆραν πολλὰ βραβεῖα,

— Ι 264-266

Επτά γυναίκες από τη Λέσβο, η Βρισηίδα πίσω, μαζί με όρκο ότι ο Αγαμέμνονας δεν την άγγιξε· μετά την άλωση, ένα καράβι γεμάτο χρυσό και χαλκό· μια κόρη του Αγαμέμνονα για γυναίκα, χωρίς προίκα· και επτά πόλεις. Ο κατάλογος είναι τεράστιος επίτηδες: δείχνει πόσο ακριβά «πληρώνει» ο Αγαμέμνονας για να γυρίσει ο Αχιλλέας. Ο Οδυσσέας όμως παραλείπει κάτι: στο συμβούλιο ο Αγαμέμνονας είχε πει ότι ο Αχιλλέας πρέπει να «κλίνει» μπροστά του, γιατί είναι «ἀνώτερος ὡς εἶμαι βασιλέας» (Ι 160). Αυτό ο Οδυσσέας δεν το μεταφέρει.

Η απάντηση του Αχιλλέα

Ο Αχιλλέας απαντά με τον μεγαλύτερο λόγο του έπους. Ξεκινά με μια προειδοποίηση που ακούγεται σαν να μιλά για τον ίδιο τον Οδυσσέα:

῞Οτι μοῦ εἶναι μισητός, ὅσο τοῦ Ἅδ’ οἱ πύλες, κεῖνος ποὺ κρύβει ἄλλο στὸν νοῦν καὶ ἄλλο στὸ χεῖλος ἔχει.

— Ι 312-313

Τα επιχειρήματά του είναι τρία:

1. Η ανταμοιβή είναι άδικη. «῎Ισα τιμᾶτ’ ὁ ἄνανδρος μὲ τὸν ἀνδρειωμένον» (Ι 319). Ο ίδιος κούρσεψε είκοσι τρεις πόλεις και τα έδωσε όλα στον Αγαμέμνονα, που κράτησε τα περισσότερα και από αυτόν μόνο πήρε πίσω το γέρας.
2. Τα δώρα δεν σβήνουν την προσβολή. Ούτε δέκα, ούτε είκοσι φορές περισσότερα, ούτε όσα έχει η Αιγυπτιακή Θήβα, δεν θα τον πείσουν «πρὶν μοῦ πληρώση ὁλόκληρον τὸ μέγ’ ἀδίκημά του» (Ι 387). Δεν ζητά πράγματα· ζητά αποκατάσταση της τιμής του μπροστά σε όλους.
3. Η ζωή δεν ξαναγοράζεται. Αυτό είναι το πιο βαθύ σημείο:

Ἀλλ’ ἡ ψυχή μας λάφυρο δὲν γίνεται, οὔτε κτῆμα, ἀφοῦ περάση μιὰ φορὰ τὸ φράγμα τῶν ὀδόντων.

— Ι 408-409

Και αμέσως μετά λέει τι του είχε προφητέψει η μητέρα του, η Θέτιδα: τον περιμένουν δύο μοίρες (Ι 410-416). Αν μείνει στην Τροία, δεν θα γυρίσει ποτέ, αλλά «ἄφθαρτη θὰ μείνη ἡ δόξα μου». Αν γυρίσει στην πατρίδα, θα χάσει τη δόξα, αλλά θα ζήσει πολλά χρόνια. Ο Αχιλλέας είναι ο μόνος ήρωας της Ιλιάδας που ξέρει ότι διαλέγει ανάμεσα σε μακριά ζωή και αθάνατη φήμη. Απόψε λέει ότι αύριο το πρωί σαλπάρει για τη Φθία.

Ο Φοίνικας και ο Αίαντας

Ο Φοίνικας μιλά σαν πατέρας. Ο Πηλέας τον έστειλε μαζί με τον νεαρό Αχιλλέα «νέον, ἀκόμη ἀμάθητον τοῦ φοβεροῦ πολέμου» (Ι 440). Θυμίζει πώς τον μεγάλωσε, και διηγείται έναν μύθο, του Μελέαγρου, που κι εκείνος θύμωσε και αρνήθηκε να πολεμήσει, και όταν τελικά βγήκε, δεν πήρε πια τα δώρα. Το δίδαγμα: «ἂν κατεβῆς ἀδώρητος στὴν ἀνδροφθόρον μάχην / ὁμοίαν ἀπ’ τὴν νίκην σου τιμὴν δὲν θ’ ἀπολαύσης» (Ι 604-605). Ο Αχιλλέας μαλακώνει λίγο: δεν λέει πια ότι φεύγει σίγουρα, αλλά ότι το πρωί θα αποφασίσουν.

Ο Αίαντας μιλά λίγο και κοφτά, και δεν απευθύνεται καν στον Αχιλλέα αλλά στον Οδυσσέα: πάμε, εδώ δεν γίνεται τίποτα. Ο φίλος του, λέει, «Λησμόνησεν ὁ ἄπονος τοὺς φίλους» (Ι 630). Ακόμα και ένας πατέρας δέχεται αποζημίωση από τον φονιά του παιδιού του· και ο Αχιλλέας δεν δέχεται τίποτα «ἐξ ἀφορμῆς μιᾶς κόρης μόνης». Αυτό τον αγγίζει περισσότερο από όλα: «μὲ τὴν καρδιά μου φαίνεται ποὺ ὁ λόγος σου ταιριάζει» (Ι 645). Αλλά βράζει ακόμα. Δίνει την τελική του απάντηση: δεν θα πολεμήσει ώσπου ο Έκτορας να φτάσει στις σκηνές και στα καράβια των Μυρμιδόνων (Ι 650-653).

Από το «φεύγω αύριο» στο «μένω, αλλά δεν πολεμώ ώσπου να έρθει η φωτιά στα δικά μου καράβια»: κάθε πρέσβης κέρδισε ένα κομμάτι. Αυτή η υπόσχεση θα κρίνει όλη τη συνέχεια.

Ποιος πρέσβης το λέει;

Κάθε πρέσβης πείθει με άλλον τρόπο: με δώρα και λογική, με αναμνήσεις και ένα παράδειγμα, με τη φιλία. Βάλε κάθε επιχείρημα στον ομιλητή του.

Ποιος το λέει;

Οι Τρώες κάθισαν ανάμεσα στο τείχος και στα καράβια.

ΟδυσσέαςΦοίνικαςΑίαντας

0 / 8

Πώς ακούγεται ο στίχος του Πολυλά

Ο Όμηρος έγραψε σε δακτυλικό εξάμετρο, ένα μέτρο που μετρά μακρές και βραχείες συλλαβές. Τα νέα ελληνικά δεν έχουν μακρές και βραχείες, έχουν τονισμένες και άτονες. Γι' αυτό ο Πολυλάς μετέφρασε σε δεκαπεντασύλλαβο, τον στίχο των δημοτικών τραγουδιών και του Ερωτόκριτου: δεκαπέντε συλλαβές, τόνοι κυρίως στις ζυγές συλλαβές (2η, 4η, 6η…), και μια μικρή παύση, η τομή, μετά την όγδοη. Οι στίχοι του δεν ομοιοκαταληκτούν.

Ι 409: «ἀφοῦ περάση μιὰ φορὰ τὸ φράγμα τῶν ὀδόντων»

Διάβασε τον στίχο δυνατά, όπως θα τον έλεγες σήμερα. Πάτα μία φορά τις συλλαβές που ακούγονται τονισμένες και δύο φορές τις άτονες. Η κάθετη γραμμή είναι η τομή. Το «τῶν» είναι άρθρο και στην προφορά μένει άτονο.

Πάτα κάθε συλλαβή: τονισμένη ή άτονη;

?ἀ?φοῦ?πε?ρά?ση?μιὰ?φο?ρὰ‖?τὸ?φράγ?μα?τῶν?ὀ?δόν?των

/ τονισμένη · ∪ άτονη

ΈλεγξεΔείξε

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση