Επιθετική, κατηγορηματική, επιρρηματική μετοχή

Μια μητέρα στην Ολυμπία

Ο Παυσανίας ταξίδεψε στην Ελλάδα τον 2ο αιώνα μ.Χ. και έγραψε τι είδε και τι άκουσε. Στον δρόμο προς την Ολυμπία περιγράφει ένα απότομο βουνό, το Τυπαίο, και τον νόμο που συνδεόταν μαζί του:

κατὰ τούτου [τοῦ ὄρους] τὰς γυναῖκας Ἠλείοις ἐστὶν ὠθεῖν νόμος, ἢν φωραθῶσιν ἐς τὸν ἀγῶνα ἐλθοῦσαι τὸν Ὀλυμπικὸν ἢ καὶ ὅλως ἐν ταῖς ἀπειρημέναις σφίσιν ἡμέραις διαβᾶσαι τὸν Ἀλφειόν.

— Παυσανίας, Ἑλλάδος Περιήγησις 5.6.7

Οι Ηλείοι έχουν νόμο να γκρεμίζουν από αυτό το βουνό τις γυναίκες, αν τις πιάσουν να έχουν έρθει στους Ολυμπιακούς αγώνες, ή ακόμη και να έχουν απλώς περάσει τον Αλφειό τις μέρες που τους είναι απαγορευμένες.

— μετάφραση δική μας

Μία μόνο πιάστηκε ποτέ, γράφει, η Καλλιπάτειρα:

αὕτη προαποθανόντος αὐτῇ τοῦ ἀνδρός, ἐξεικάσασα αὑτὴν τὰ πάντα ἀνδρὶ γυμναστῇ, ἤγαγεν ἐς Ὀλυμπίαν τὸν υἱὸν μαχούμενον· νικῶντος δὲ τοῦ Πεισιρόδου, τὸ ἔρυμα ἐν ᾧ τοὺς γυμναστὰς ἔχουσιν ἀπειλημμένους, τοῦτο ὑπερπηδῶσα ἡ Καλλιπάτειρα ἐγυμνώθη.

— Παυσανίας, Ἑλλάδος Περιήγησις 5.6.8

Αυτή, επειδή ο άντρας της είχε πεθάνει πριν από εκείνη, μεταμφιέστηκε σε όλα σαν άντρας γυμναστής και έφερε στην Ολυμπία τον γιο της για να αγωνιστεί. Όταν ο Πεισίροδος βγήκε νικητής, η Καλλιπάτειρα, την ώρα που πηδούσε τον φράχτη όπου κρατούν απομονωμένους τους γυμναστές, γυμνώθηκε.

— μετάφραση δική μας

Οι Ηλείοι την άφησαν ατιμώρητη, από σεβασμό στον πατέρα, στα αδέρφια και στον γιο της, που ήταν όλοι ολυμπιονίκες. Έβγαλαν όμως νέο νόμο: από τότε και οι γυμναστές έμπαιναν στο στάδιο γυμνοί.

Στο κείμενο υπάρχουν εννέα μετοχές. Δεν κάνουν όλες την ίδια δουλειά. Στο μάθημα Συνημμένη και απόλυτη μετοχή είδες ποιο είναι το υποκείμενο μιας μετοχής. Εδώ ρωτάμε κάτι άλλο: τι κάνει η μετοχή μέσα στην πρόταση.

Επιθετική μετοχή

Στέκεται εκεί που θα στεκόταν ένα επίθετο, συνήθως ανάμεσα στο άρθρο και στο ουσιαστικό: ἐν ταῖς ἀπειρημέναις ἡμέραις, ὁ διδάσκων ἀνήρ. Συμφωνεί με το ουσιαστικό σε γένος, αριθμό και πτώση.

Όταν το ουσιαστικό λείπει, η μετοχή με το άρθρο γίνεται η ίδια ουσιαστικό: οἱ παρόντες (αυτοί που ήταν παρόντες), οἱ φεύγοντες (οι φυγάδες), τῶν δοκούντων σοφῶν εἶναι (αυτών που φαίνονταν σοφοί). Τη λέμε ουσιαστικοποιημένη επιθετική μετοχή. Και στα νέα: ο ενδιαφερόμενος, οι διαδηλωτές.

Κατηγορηματική μετοχή

Τη ζητάει το ρήμα. Αν τη σβήσεις, η πρόταση μένει λειψή: «Χαίρω ἀκούων» είναι «χαίρομαι που ακούω». Χωρίς τη μετοχή, «χαίρω», δεν λες με τι χαίρεσαι. Ρήματα που παίρνουν κατηγορηματική μετοχή:

Η κατηγορηματική μετοχή αναφέρεται είτε στο υποκείμενο του ρήματος (παύομαι λέγων: εγώ σταματώ, εγώ μιλώ) είτε στο αντικείμενο (ὁρῶ σε τρέχοντα: εσύ τρέχεις). Συμφωνεί σε πτώση με αυτό στο οποίο αναφέρεται.

Στον Παυσανία, το «τοὺς γυμναστὰς ἔχουσιν ἀπειλημμένους» λειτουργεί κι αυτό σαν κατηγορούμενο του αντικειμένου: κρατούν τους γυμναστές απομονωμένους. Αν σβήσεις τη μετοχή, χάνεται αυτό που λέει η φράση.

Οι μετοχές του νόμου των Ηλείων

Η υπόθεση από το πρώτο χωρίο του Παυσανία. Τρεις μετοχές· η τελευταία έχει και δικό της αντικείμενο.

Βρες το ρήμα. Μετά ρώτα για κάθε μετοχή: τη ζητάει το ρήμα, ή συνοδεύει ουσιαστικό;

ἢνφωραθῶσινἐς τὸν ἀγῶναἐλθοῦσαιτὸν Ὀλυμπικὸνἢ καὶ ὅλως ἐν ταῖςἀπειρημέναιςσφίσιν ἡμέραιςδιαβᾶσαιτὸν Ἀλφειόν.

Πάτα ένα κομμάτι της φράσης

ρήμαυποκείμενοαντικείμενοεπιθετική μετοχήκατηγορηματική μετοχήεπιρρηματική μετοχή

0 / 5 σωστά

Δείξε την ανάλυση

Επιρρηματική μετοχή

Αν τη σβήσεις, η πρόταση στέκει. Χάνεις όμως μια πληροφορία για την πράξη, όπως αν έσβηνες ένα επίρρημα. Τη μεταφράζεις με δευτερεύουσα πρόταση, και από αυτή παίρνει το όνομά της:

Η τελική μετοχή είναι συνήθως σε μέλλοντα: μαχούμενον, από το μαχοῦμαι, μέλλοντα του μάχομαι. Λογικό, αφού ο σκοπός είναι κάτι που θα γίνει μετά.

Υπάρχουν ακόμη η υποθετική (αν) και η εναντιωματική (αν και). Ποιο είδος είναι, το αποφασίζει το νόημα, όχι ο τύπος. Το «προαποθανόντος τοῦ ἀνδρός» μπορεί να διαβαστεί και χρονικά: «αφού είχε πεθάνει ο άντρας της». Και οι δύο μεταφράσεις στέκουν. Η επιρρηματική μετοχή μπορεί να είναι συνημμένη (ὑπερπηδῶσα, με υποκείμενο την Καλλιπάτειρα) ή απόλυτη (νικῶντος τοῦ Πεισιρόδου), όπως είδες στο προηγούμενο μάθημα.

Η Καλλιπάτειρα φέρνει τον γιο της

Η αρχή του δεύτερου χωρίου του Παυσανία. Κάθε μετοχική φράση είναι ένα κομμάτι.

Βρες το ρήμα. Μετά σβήσε κάθε μετοχή με τον νου σου: στέκει η πρόταση;

αὕτηπροαποθανόντος αὐτῇ τοῦ ἀνδρός,ἐξεικάσασα αὑτὴν τὰ πάντα ἀνδρὶ γυμναστῇ,ἤγαγενἐς Ὀλυμπίαντὸν υἱὸνμαχούμενον·

Πάτα ένα κομμάτι της πρότασης

ρήμαυποκείμενοαντικείμενοεπιθετική μετοχήκατηγορηματική μετοχήεπιρρηματική μετοχή

0 / 6 σωστά

Δείξε την ανάλυση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Τι δουλειά κάνει;

Η μετοχή είναι μέσα σε «». Οι μισές φράσεις είναι από τον Παυσανία, οι άλλες δικές μας. Σβήσ' τη με τον νου σου: τι παθαίνει η φράση;

Τι δουλειά κάνει η μετοχή;

τὸ ἔρυμα «ὑπερπηδῶσα» ἐγυμνώθη

ΕπιθετικήΚατηγορηματικήΕπιρρηματική

0 / 12