Αόριστος και παρακείμενος της μέσης φωνής

Ένα δείπνο έτοιμο

Δύο σύντομα χωρία του Ξενοφώντα. Στο πρώτο, από την Κύρου Παιδεία, ο Κύρος έχει ετοιμάσει φαγητό για τους συμμάχους του, τους Μήδους και τους Αρμένιους:

ὥρα δή, ὦ Μῆδοι καὶ Ἀρμένιοι, δειπνεῖν πᾶσιν ἡμῖν· παρεσκεύασται δὲ ὑμῖν τὰ ἐπιτήδεια ὡς ἡμεῖς βέλτιστα ἐδυνάμεθα. ἀλλ’ ἴτε καὶ ἡμῖν πέμπετε τοῦ πεποιημένου σίτου τὸν ἥμισυν· ἱκανὸς δὲ ἀμφοτέροις πεποίηται.

— Ξενοφών, Κύρου Παιδεία 4.5.1, απόσπασμα (κείμενο: Perseus Digital Library)

Μετάφραση δική μας: Ήρθε η ώρα, Μήδοι και Αρμένιοι, να δειπνήσουμε όλοι· σας έχουν ετοιμαστεί τα τρόφιμα όσο καλύτερα μπορούσαμε. Πηγαίνετε λοιπόν και στείλτε μας το μισό από το ψωμί που έχει φτιαχτεί· έχει φτιαχτεί αρκετό και για τους δύο.

Στο δεύτερο, από την Ἀνάβασιν, οι Έλληνες ετοιμάζονται νύχτα για να βοηθήσουν συντρόφους τους που κινδυνεύουν:

καὶ τὴν μὲν νύκτα φυλακὰς ποιησάμενοι ἐκάθευδον· ἅμα δὲ τῇ ἡμέρᾳ προσευξάμενοι τοῖς θεοῖς, συνταξάμενοι ὡς εἰς μάχην ἐπορεύοντο ᾗ ἐδύναντο τάχιστα.

— Ξενοφών, Κύρου Ἀνάβασις 6.3.21 (κείμενο: Perseus Digital Library)

Μετάφραση δική μας: Τη νύχτα, αφού όρισαν φρουρές, κοιμήθηκαν· και με το πρώτο φως, αφού προσευχήθηκαν στους θεούς και παρατάχθηκαν σαν για μάχη, βάδιζαν όσο πιο γρήγορα μπορούσαν.

Στο πρώτο χωρίο κάτι έχει γίνει και το αποτέλεσμα είναι εδώ: το φαγητό είναι έτοιμο. Είναι παρακείμενος. Στο δεύτερο κάτι έγινε μία φορά, πριν από την πορεία: είναι αόριστος, σε μετοχή. Και οι δύο έχουν καταλήξεις της μέσης φωνής. Στο προηγούμενο μάθημα της μέσης έμαθες ενεστώτα, παρατατικό και μέλλοντα· εδώ συμπληρώνονται οι παρελθοντικοί χρόνοι.

Ο αόριστος α΄ της μέσης: ἐλυσάμην

Ο αόριστος της μέσης κρατάει ό,τι ήξερες από την ενεργητική (ἔλυσα): την αύξηση και το σα. Αλλάζουν μόνο οι καταλήξεις.

Απαρέμφατο: λύ-σα-σθαι · Μετοχή: λυ-σά-μενος, λυ-σα-μένη, λυ-σά-μενον

Το απαρέμφατο αυτό το συνάντησες ήδη στον Πλάτωνα: ὁ Χαιρεφῶν ἐτόλμησε μαντεύσασθαι. Τώρα ξέρεις από πού βγαίνει: μαντεύ-σα-σθαι.

Στα αφωνόληκτα το σ ενώνεται με το θέμα όπως στην ενεργητική: γράφω → ἐγραψάμην, φυλάττω → ἐφυλαξάμην, συντάττω → συνεταξάμην. Από εκεί βγαίνει το συνταξάμενοι του χωρίου (κ + σ = ξ), και το προσεύχομαι δίνει προσευξάμενοι (χ + σ = ξ). Στο μεταπέμπομαι, π + σ = ψ: ο Αστυάγης μετεπέμψατο την κόρη του, στο χωρίο του προηγούμενου μαθήματος.

Παρακείμενος και υπερσυντέλικος: λέλυμαι, ἐλελύμην

Ο παρακείμενος της μέσης έχει τον αναδιπλασιασμό που έμαθες στην Α΄ (λέ-λυκα), αλλά χωρίς το κ και χωρίς θεματικό φωνήεν: η κατάληξη κολλάει κατευθείαν στο θέμα. Ο υπερσυντέλικος παίρνει, όπως στην ενεργητική, αύξηση μπροστά από τον αναδιπλασιασμό.

Απαρέμφατο: λε-λύ-σθαι · Μετοχή: λε-λυ-μένος, λε-λυ-μένη, λε-λυ-μένον

Στη σημασία ο παρακείμενος της μέσης είναι πολύ συχνά παθητικός, όπως στον Κύρο: πεποίηται = «έχει φτιαχτεί». Το ίδιο λέμε σήμερα «γέγραπται», δηλαδή «είναι γραμμένο, έτσι ορίζεται».

Στο πεποίηται το ε του θέματος (ποιε-) έγινε η: πε-ποίη-ται. Το ίδιο κάνουν όλα τα ρήματα σε -έω, που θα τα μάθεις αργότερα. Στο παρεσκεύασται ο «αναδιπλασιασμός» είναι ένα σκέτο ε, όπως συμβαίνει στα ρήματα που αρχίζουν από σ και άλλο σύμφωνο (σκευάζω → ἐ-σκεύασ-μαι), και μπαίνει μετά την πρόθεση, όπως η αύξηση: παρα-σκευάζω → παρ-ε-σκεύασ-ται.

Ταξινόμησε τους τύπους. Κοίτα την αρχή της λέξης και το τι ακολουθεί το θέμα.

Αόριστος, παρακείμενος ή υπερσυντέλικος;

Αύξηση και σα: αόριστος. Αναδιπλασιασμός: παρακείμενος. Και τα δύο μαζί: υπερσυντέλικος.

Ποιος χρόνος;

βεβούλευται

ΑόριστοςΠαρακείμενοςΥπερσυντέλικος

0 / 10

Χτίσε τον τύπο

Αποφάσισε πρώτα τι μπαίνει μπροστά από το θέμα (αύξηση, αναδιπλασιασμός ή και τα δύο) και τι μετά.

παιδεύω · γ΄ ενικό αορίστου μέσης

    

ἐτοπεπαιδεύταισα

1 / 4

Παραδείγματα

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση