Η διαδικασία σχεδίασης
Πρόβλημα, προδιαγραφές, ιδέες, επιλογή, κατασκευή, δοκιμή, βελτίωση.
40 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Τεχνολογία Α΄ Γυμνασίου, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να περιγράφεις τα βήματα της διαδικασίας σχεδίασης: πρόβλημα, έρευνα, προδιαγραφές, ιδέες, επιλογή, κατασκευή, δοκιμή, βελτίωση.
- Να γράφεις μετρήσιμες προδιαγραφές και να τις ξεχωρίζεις από τις ιδέες λύσης.
- Να διαλέγεις ανάμεσα σε ιδέες με έναν πίνακα αξιολόγησης.
- Να εξηγείς γιατί η σχεδίαση είναι κύκλος: η δοκιμή γυρίζει πίσω σε προηγούμενα βήματα.
Από το «θα ήταν ωραίο» στο «δουλεύει»
Διαβάζεις συνταγές από το κινητό στην κουζίνα και το κινητό γλιστράει συνέχεια στον πάγκο. Θα ήθελες μια βάση που να το κρατά όρθιο. Θα μπορούσες να πάρεις ένα χαρτόνι και να αρχίσεις να κόβεις. Μάλλον θα έφτιαχνες κάτι που πέφτει, ή που δεν χωράει το κινητό, ή που χάλασε ένα ολόκληρο φύλλο για μια λωρίδα.
Οι μηχανικοί, οι σχεδιαστές και οι τεχνίτες δουλεύουν με μια σειρά βημάτων που λέγεται διαδικασία σχεδίασης. Δεν είναι γραφειοκρατία. Είναι ο τρόπος να κάνεις τα λάθη σου σε χαρτί, όπου κοστίζουν λίγο, και όχι στο υλικό.
Τα βήματα
- Εντοπίζω το πρόβλημα. Γράφω σε μία πρόταση ποια ανάγκη θέλω να καλύψω, και για ποιον. «Θέλω μια βάση που κρατά το κινητό όρθιο στον πάγκο της κουζίνας.»
- Ερευνώ. Τι υπάρχει ήδη; Πόσο μεγάλο και βαρύ είναι το κινητό; Τι υλικά έχω; Μετρώ.
- Γράφω προδιαγραφές. Τι πρέπει να κάνει η λύση, με νούμερα όπου γίνεται.
- Βγάζω ιδέες. Πολλά γρήγορα σκίτσα, χωρίς να κρίνω ακόμα. Τουλάχιστον τρία.
- Διαλέγω. Βαθμολογώ τις ιδέες απέναντι στις προδιαγραφές.
- Κατασκευάζω πρωτότυπο. Μια πρώτη εκδοχή, συχνά από φτηνό υλικό.
- Δοκιμάζω και αξιολογώ. Ελέγχω κάθε προδιαγραφή: πέτυχε ή όχι;
- Βελτιώνω. Γυρίζω πίσω σε όποιο βήμα χρειάζεται.
Το όγδοο βήμα κάνει τη σειρά κύκλο. Σχεδόν κανένα προϊόν δεν πετυχαίνει με την πρώτη. Οι αδελφοί Ράιτ δοκίμασαν ανεμόπτερα και αεροτομές για χρόνια πριν από την πτήση του 1903.

Οι προδιαγραφές
Η προδιαγραφή λέει τι πρέπει να κάνει η λύση, όχι πώς. Καλή προδιαγραφή είναι αυτή που μπορείς να ελέγξεις στη δοκιμή.
| Ασαφής | Μετρήσιμη |
|---|---|
| «Να είναι γερή.» | «Να κρατά κινητό ως 250 g χωρίς να λυγίσει.» |
| «Να μη γλιστράει.» | «Να μη μετακινηθεί όταν πατάς την οθόνη με το δάχτυλο.» |
| «Να είναι φτηνή.» | «Να φτιάχνεται από ένα φύλλο χαρτονιού A4.» |
| «Να βλέπεις καλά.» | «Η οθόνη να γέρνει 60°–70° από τον πάγκο.» |
Συχνά χωρίζεις τις προδιαγραφές σε δύο είδη: αυτές που πρέπει οπωσδήποτε να ικανοποιούνται, και αυτές που θα ήταν καλό να ικανοποιούνται (π.χ. «να διπλώνει επίπεδη για να μπαίνει στην κασετίνα»).
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Τρεις ιδέες για τη βάση: Α (χαρτόνι διπλωμένο σε τρίγωνο), Β (δύο κομμάτια που σφηνώνουν με εγκοπές), Γ (πλαίσιο σε σχήμα Λ με στήριγμα). Βαθμολόγησέ τες σε πίνακα αξιολόγησης με βάρη και διάλεξε.
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Διαλέγεις κριτήρια από τις προδιαγραφές, και βάρος για το πόσο μετράει το καθένα: σταθερότητα ×3 (το πιο σημαντικό), χωράει σε ένα A4 ×2, εύκολη κατασκευή ×2, διπλώνει επίπεδη ×1.
Βαθμολογείς κάθε ιδέα από 1 ως 5 σε κάθε κριτήριο, με βάση τα σκίτσα:
Κριτήριο (βάρος) Α Β Γ Σταθερότητα (×3) 3 5 4 Ένα A4 (×2) 5 4 3 Εύκολη κατασκευή (×2) 5 3 2 Διπλώνει επίπεδη (×1) 2 5 3 Πολλαπλασιάζεις με τα βάρη και προσθέτεις. Α: . Β: . Γ: .
Κερδίζει η Β. Ο πίνακας δεν αποφασίζει μόνος του, αλλά σε αναγκάζει να πεις γιατί προτιμάς κάτι. Αν η Α και η Β έβγαιναν ισόπαλες, θα κοίταζες το κριτήριο με το μεγαλύτερο βάρος.
Παράδειγμα 2
Το πρωτότυπο της Β δοκιμάζεται. Το κινητό στέκεται, αλλά όταν πατάς την οθόνη η βάση γλιστράει 2 cm πάνω στον λείο πάγκο, και η γωνία μετρήθηκε 75°. Τι κάνεις;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Ελέγχεις τις προδιαγραφές μία μία: «να μη μετακινείται όταν πατάς» — απέτυχε. «Γωνία 60°–70°» — απέτυχε (75°). Οι υπόλοιπες πέτυχαν.
Για το γλίστρημα γυρίζεις στο βήμα ιδέες: λαστιχάκια ή τσόχα στις άκρες, ή φαρδύτερο πόδι.
Για τη γωνία γυρίζεις στο σχέδιο: μετακινείς την εγκοπή του στηρίγματος λίγο πιο πίσω, ώστε η πλάτη να γείρει περισσότερο.
Φτιάχνεις δεύτερο πρωτότυπο και ξαναδοκιμάζεις όλες τις προδιαγραφές, γιατί μια διόρθωση μπορεί να χαλάσει κάτι που δούλευε.
Το έργο σου: βάση κινητού από ένα A4
Φτιάξε έναν φάκελο σχεδίασης για μια βάση κινητού ή tablet από ένα φύλλο χαρτονιού A4, χωρίς κόλλα αν μπορείς. Γράψε το πρόβλημα σε μία πρόταση, μέτρησε τη συσκευή, γράψε τέσσερις μετρήσιμες προδιαγραφές, σκίτσαρε τρεις ιδέες και βαθμολόγησέ τες. Φτιάξε το πρωτότυπο της καλύτερης και δοκίμασέ το: γράψε δίπλα σε κάθε προδιαγραφή «πέτυχε» ή «απέτυχε», και τι άλλαξες στη δεύτερη εκδοχή. Για το κόψιμο, δες πρώτα τους κανόνες στο «Εργαλεία και ασφάλεια».
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Πώς λέγεται η πρόταση που λέει τι πρέπει να κάνει μια λύση, με νούμερα όπου γίνεται;
Τα κατάφερες;
- Να περιγράφεις τα βήματα της διαδικασίας σχεδίασης: πρόβλημα, έρευνα, προδιαγραφές, ιδέες, επιλογή, κατασκευή, δοκιμή, βελτίωση.
- Να γράφεις μετρήσιμες προδιαγραφές και να τις ξεχωρίζεις από τις ιδέες λύσης.
- Να διαλέγεις ανάμεσα σε ιδέες με έναν πίνακα αξιολόγησης.
- Να εξηγείς γιατί η σχεδίαση είναι κύκλος: η δοκιμή γυρίζει πίσω σε προηγούμενα βήματα.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.