Μετάβαση στο περιεχόμενο

Η τεχνολογία στην ιστορία

Από το εργαλείο από πέτρα στον ατμό και στο τσιπ: εφευρέσεις που άλλαξαν τη ζωή.

40 λεπτά

Θα μάθεις να

  1. Να τοποθετείς σε σειρά μεγάλους σταθμούς της τεχνολογίας, από τα πρώτα εργαλεία από πέτρα ως το τσιπ και τον Παγκόσμιο Ιστό.
  2. Να εξηγείς πώς μια εφεύρεση άλλαξε τη ζωή, την εργασία και την οικονομία των ανθρώπων.
  3. Να αναγνωρίζεις ότι κάθε τεχνολογία έχει και παρενέργειες: στο περιβάλλον, στην εργασία, στην υγεία.
  4. Να συγκρίνεις δύο λύσεις της ίδιας ανάγκης από διαφορετικές εποχές με πραγματικά στοιχεία.

Μια πέτρα που κόβει

Το 2015 μια ομάδα αρχαιολόγων δημοσίευσε στο περιοδικό Nature μια ανακάλυψη από τη Λομέκουι της Κένυας: πέτρες που κάποιος είχε χτυπήσει επίτηδες για να βγάλει κοφτερές φλούδες. Ήταν περίπου 3,3 εκατομμυρίων ετών, παλαιότερες από το ίδιο το γένος Homo. Τα πρώτα εργαλεία είναι λοιπόν πιο παλιά από τους ανθρώπους όπως τους ξέρουμε.

Από εκείνη την πέτρα ως το κινητό στην τσέπη σου η τεχνολογία δεν προχώρησε με σταθερό βήμα. Για εκατομμύρια χρόνια άλλαζε ελάχιστα. Τα τελευταία 250 χρόνια άλλαξε περισσότερο απ' ό,τι σε όλη την προηγούμενη ιστορία.

Οι μεγάλοι σταθμοί

ΕποχήΤι άλλαξεΤι έγινε δυνατό
Εργαλεία από πέτρα, φωτιάκόβω, σπάω, ζεσταίνομαι, μαγειρεύωκυνήγι, επιβίωση στο κρύο
Γεωργία και μέταλλακαλλιέργεια, ζώα, χαλκός, ορείχαλκος, σίδηροςμόνιμα χωριά, πόλεις, εμπόριο
Αρχαίοι μηχανικοίτροχός, υδραγωγεία, γρανάζια, μοχλοίμεγάλα έργα, μέτρηση του χρόνου και του ουρανού
Τυπογραφίακινητά στοιχείαφτηνό βιβλίο, διάδοση της γνώσης
Βιομηχανική επανάστασηατμομηχανή, εργοστάσιο, σιδηρόδρομοςμαζική παραγωγή, πόλεις με εργοστάσια
Ηλεκτρισμός και μεταφορέςλάμπα, μοτέρ, αυτοκίνητο, αεροπλάνοφως τη νύχτα, γρήγορα ταξίδια
Ψηφιακή εποχήτρανζίστορ, τσιπ, υπολογιστής, διαδίκτυοπληροφορία παντού και αμέσως

Η Ελλάδα έχει τη δική της θέση σε αυτή την ιστορία. Το Ευπαλίνειο όρυγμα στη Σάμο, ένα τούνελ υδραγωγείου μήκους 10361036 m, σκάφτηκε τον 6ο αιώνα π.Χ. από τις δύο άκρες ταυτόχρονα, και τα δύο συνεργεία συναντήθηκαν σχεδόν στη μέση. Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων, από τα τέλη του 2ου αιώνα π.Χ., έχει περίπου 30 ορατά χάλκινα γρανάζια και υπολόγιζε τις θέσεις του Ήλιου και της Σελήνης και τις εκλείψεις.

Στενό υπόγειο τούνελ σκαμμένο στον βράχο, φωτισμένο με λάμπες. Ένας επισκέπτης με κόκκινο κράνος περπατά προς τα μέσα, με την πλάτη γυρισμένη.
Μέσα στο Ευπαλίνειο όρυγμα στη Σάμο. Τα τοιχώματα είναι ο ίδιος ο βράχος, σκαμμένος με το χέρι. Ο επισκέπτης με το κράνος δείχνει πόσο στενό και χαμηλό είναι το τούνελ.Φωτογραφία: Grigoris Koulouriotis · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Πράσινο, διαβρωμένο κομμάτι χαλκού σε διάφανη βάση μουσείου. Στη μέση του διακρίνεται ένας μεγάλος κυκλικός τροχός με τέσσερις ακτίνες.
Το μεγαλύτερο κομμάτι του Μηχανισμού των Αντικυθήρων, στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας. Στη μέση φαίνεται ένα μεγάλο χάλκινο γρανάζι με τέσσερις ακτίνες. Τα περισσότερα από τα υπόλοιπα γρανάζια κρύβονται μέσα στη σκουριά των αιώνων.Φωτογραφία: Zde · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Από τον τροχό στον Ιστό

Πάτα έναν σταθμό για να διαβάσεις τι έγινε. Πρόσεξε πόσο αραιά είναι στην αρχή και πόσο πυκνώνουν μετά το 1750. Μετά δοκίμασε «Βάλ' τα σε σειρά».

Ο τροχός · περίπου 3500 π.Χ.Στη Μεσοποταμία, πρώτα για τον τροχό του αγγειοπλάστη και μετά για τα κάρα.

Η τεχνολογία αλλάζει την κοινωνία

Μια εφεύρεση δεν αλλάζει μόνο το αντικείμενο. Αλλάζει τον τρόπο που ζουν οι άνθρωποι.

  • Η τυπογραφία έκανε το βιβλίο φτηνό. Περισσότεροι έμαθαν να διαβάζουν, και οι ιδέες ταξίδευαν πιο γρήγορα από ποτέ.
  • Η ατμομηχανή έβγαλε την παραγωγή από το σπίτι και το εργαστήρι και την έβαλε στο εργοστάσιο. Οι άνθρωποι μετακόμισαν από τα χωριά στις πόλεις.
  • Ο ηλεκτρικός φωτισμός έκανε τη νύχτα χρήσιμη: δουλειά, διάβασμα, βάρδιες.
  • Το κινητό έκανε την επικοινωνία στιγμιαία, αλλά έφερε και νέα προβλήματα, από τα ηλεκτρονικά απόβλητα ως τον χρόνο μπροστά στην οθόνη.

Και η κοινωνία αλλάζει την τεχνολογία. Μια ανάγκη ή ένας νόμος σπρώχνει την εφεύρεση: η ανάγκη να αντλείται νερό από τα ορυχεία έφερε τις πρώτες ατμομηχανές, και οι κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ενέργεια έβγαλαν σιγά σιγά από την αγορά τις λάμπες πυρακτώσεως.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Μια λάμπα πυρακτώσεως 60 W και μια λάμπα LED 9 W δίνουν περίπου το ίδιο φως. Αν ανάβουν 4 ώρες τη μέρα για έναν χρόνο, πόση ενέργεια ξοδεύει η καθεμιά, και πόσο λιγότερη ξοδεύει η LED;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Αξιολόγησε την τυπογραφία με τις τρεις ερωτήσεις της βασικής ιδέας.

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Το έργο σου: η βιογραφία ενός αντικειμένου

Διάλεξε μια ανάγκη που έχεις κάθε μέρα: φως, γραφή, μεταφορά νερού, μέτρηση του χρόνου, ακρόαση μουσικής. Βρες πέντε σταθμούς της, από τον πιο παλιό στον πιο καινούριο (για το φως: δαδί, λυχνάρι, κερί, λάμπα πυρακτώσεως, LED). Φτιάξε μια χρονογραμμή σε μια λωρίδα χαρτονιού, με μια μικρή ζωγραφιά και μία πρόταση για τον καθένα: τι άλλαξε σε σχέση με τον προηγούμενο, και τι νέο πρόβλημα έφερε. Γράψε κάτω από κάθε ημερομηνία πού τη βρήκες.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Πόσο παλιά είναι τα παλαιότερα γνωστά εργαλεία από πέτρα;

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 4

Ποια χρονιά πήρε ο Τζέιμς Βατ δίπλωμα για τη βελτιωμένη ατμομηχανή του;

Τα κατάφερες;

  • Να τοποθετείς σε σειρά μεγάλους σταθμούς της τεχνολογίας, από τα πρώτα εργαλεία από πέτρα ως το τσιπ και τον Παγκόσμιο Ιστό.
  • Να εξηγείς πώς μια εφεύρεση άλλαξε τη ζωή, την εργασία και την οικονομία των ανθρώπων.
  • Να αναγνωρίζεις ότι κάθε τεχνολογία έχει και παρενέργειες: στο περιβάλλον, στην εργασία, στην υγεία.
  • Να συγκρίνεις δύο λύσεις της ίδιας ανάγκης από διαφορετικές εποχές με πραγματικά στοιχεία.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;