Λόγοι, αναλογίες και ποσοστά
Ένα εργαλείο για εκπτώσεις, κλίμακες και συνταγές.
30 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Μαθηματικά Α΄ Γυμνασίου, 6 ενότητες
Θα μάθεις να
- Να διαβάζεις έναν λόγο και να τον κρατάς σταθερό όταν αλλάζουν οι ποσότητες.
- Να λύνεις μια αναλογία, και να ξεχωρίζεις τα ανάλογα από τα αντιστρόφως ανάλογα ποσά.
- Να υπολογίζεις αύξηση και έκπτωση με έναν συντελεστή, αντί για δύο βήματα.
Ο λόγος κρατάει τη σχέση, όχι το μέγεθος
Μια λεμονάδα φτιάχνεται με μέρη χυμό και μέρη νερό. Αν διπλασιάσεις τη δόση, βάζεις και . Αν δεκαπλασιάσεις, και .
Οι αριθμοί άλλαξαν κάθε φορά. Η γεύση δεν άλλαξε — γιατί ο λόγος έμεινε .
Ο λόγος γράφεται και . Είναι ο ίδιος αριθμός με το κλάσμα — γι' αυτό απλοποιείται με τον ίδιο τρόπο: είναι κι αυτός .
Λόγος είναι και η κλίμακα ενός χάρτη. Κλίμακα σημαίνει ότι cm στον χάρτη αντιστοιχεί σε cm στην πραγματικότητα, δηλαδή σε m.
Αναλογία: δύο λόγοι που είναι ίσοι
Όταν δύο λόγοι είναι ίσοι, γράφουμε:
Από αυτό βγαίνει ο κανόνας των χιαστί γινομένων: . Δεν είναι μαγικός — προκύπτει αν πολλαπλασιάσεις και τα δύο μέλη με .
Έτσι, όταν ξέρεις τρεις από τους τέσσερις αριθμούς, βρίσκεις τον τέταρτο.
Το ποσοστό είναι κλάσμα με παρονομαστή 100
Γι' αυτό το «» δεν είναι μονάδα. Είναι συντομογραφία του «ανά εκατό».
Για να βρεις ποσοστό ενός αριθμού, πολλαπλασιάζεις. Το του :
Αυξήσεις και εκπτώσεις με έναν συντελεστή
Οι περισσότεροι κάνουν δύο βήματα: βρίσκουν την έκπτωση, μετά την αφαιρούν. Δουλεύει, αλλά υπάρχει πιο καθαρός δρόμος.
Έκπτωση σημαίνει ότι πληρώνεις το , δηλαδή €:
Αύξηση σημαίνει ότι πληρώνεις το , δηλαδή €:
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Σε μια τάξη ο λόγος αγοριών προς κορίτσια είναι 3 : 5. Τα παιδιά είναι 32. Πόσα είναι τα αγόρια;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ο λόγος μιλάει για μέρη: μέρη αγόρια, μέρη κορίτσια.
Σύνολο μερών: .
Τα μέρη αντιστοιχούν σε παιδιά, άρα κάθε μέρος είναι παιδιά.
Τα αγόρια είναι μέρη:
Έλεγχος: κορίτσια , και . Ο λόγος απλοποιείται σε . Σωστό.
Παράδειγμα 2
Έξι εργάτες τελειώνουν μια δουλειά σε 10 ημέρες. Σε πόσες θα την τελειώσουν 15 εργάτες;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Περισσότεροι εργάτες σημαίνει λιγότερες ημέρες. Τα ποσά είναι αντιστρόφως ανάλογα.
Άρα σταθερό μένει το γινόμενο, όχι ο λόγος.
Η συνολική δουλειά, σε «εργατοημέρες»:
Με εργάτες, οι ημέρες βγαίνουν από:
Η παγίδα: αν έστηνες αναλογία , θα έβγαζες ημέρες — περισσότερες, με περισσότερους εργάτες. Παράλογο.
Πριν γράψεις αναλογία, ρώτα: όταν το ένα μεγαλώνει, το άλλο μεγαλώνει ή μικραίνει;
Παράδειγμα 3
Ένα παπούτσι έχει έκπτωση 20% και κοστίζει τελικά 52 €. Ποια ήταν η αρχική τιμή;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Με έκπτωση πληρώνεις το της αρχικής τιμής.
Αν η αρχική: .
Λύνω ως προς :
Η αρχική τιμή ήταν €.
Γιατί δεν προσθέτουμε απλώς 20% στα 52; Γιατί το υπολογίστηκε πάνω στα , όχι στα .
— λάθος απάντηση. Η κατεύθυνση έχει σημασία: για να γυρίσεις πίσω, διαιρείς με τον συντελεστή.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Σε έναν χυμό ο λόγος νερού προς συμπυκνωμένο χυμό είναι . Τι κλάσμα του χυμού είναι το νερό;
Τα κατάφερες;
- Να διαβάζεις έναν λόγο και να τον κρατάς σταθερό όταν αλλάζουν οι ποσότητες.
- Να λύνεις μια αναλογία, και να ξεχωρίζεις τα ανάλογα από τα αντιστρόφως ανάλογα ποσά.
- Να υπολογίζεις αύξηση και έκπτωση με έναν συντελεστή, αντί για δύο βήματα.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.
Παιχνίδια
Παίξε εδώ, μέσα στην ενότητα, ή πάτα την κάρτα για να ανοίξει σε δική του σελίδα.