Δεκαδικοί αριθμοί
Πότε ένα κλάσμα δίνει περιοδικό δεκαδικό, και γιατί.
25 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Μαθηματικά Α΄ Γυμνασίου, 3 ενότητες
Θα μάθεις να
- Να μετατρέπεις ανάμεσα σε κλάσμα, δεκαδικό και ποσοστό.
- Να προβλέπεις αν ένα κλάσμα δίνει τερματικό ή περιοδικό δεκαδικό, κοιτάζοντας τον παρονομαστή.
- Να προσθέτεις, να αφαιρείς και να στρογγυλοποιείς δεκαδικούς χωρίς λάθη στην υποδιαστολή.
Τρία ονόματα για τον ίδιο αριθμό
Το μισό γράφεται , γράφεται , γράφεται .
Δεν είναι τρεις αριθμοί. Είναι ένας, σε τρεις γλώσσες — και η καθεμιά βολεύει αλλού. Το κλάσμα είναι ακριβές, ο δεκαδικός συγκρίνεται εύκολα, το ποσοστό μιλάει για μέρος του εκατό.
Η υποδιαστολή είναι συνέχεια της αξίας θέσης
Αριστερά της υποδιαστολής κάθε θέση αξίζει δέκα φορές την επόμενη: χιλιάδες, εκατοντάδες, δεκάδες, μονάδες.
Δεξιά συνεχίζει ακριβώς ο ίδιος κανόνας — απλώς τώρα διαιρείς:
Πότε ο δεκαδικός τελειώνει και πότε όχι
Δοκίμασε στο widget το και μετά το . Το πρώτο δίνει και σταματά. Το δεύτερο δίνει και δεν σταματά ποτέ.
Ο λόγος είναι το δεκαδικό μας σύστημα. Το αναλύεται σε .
Ένα ανάγωγο κλάσμα δίνει τερματικό δεκαδικό ακριβώς όταν ο παρονομαστής του δεν έχει άλλους πρώτους παράγοντες πέρα από και .
| Κλάσμα | Παρονομαστής | Δεκαδικός |
|---|---|---|
| — τερματικός | ||
| — τερματικός | ||
| — περιοδικός | ||
| — περιοδικός |
Πράξεις: στοίχισε τις υποδιαστολές
Στην πρόσθεση και την αφαίρεση προσθέτεις ίδιες αξίες θέσης: δέκατα με δέκατα, εκατοστά με εκατοστά. Γι' αυτό οι υποδιαστολές πρέπει να είναι η μία κάτω από την άλλη.
Το είναι το ίδιο με το — ένα μηδενικό στο τέλος δεν αλλάζει την αξία, απλώς λέει «μηδέν εκατοστά».
Στον πολλαπλασιασμό δεν στοιχίζεις τίποτα. Πολλαπλασιάζεις σαν να μην υπάρχουν υποδιαστολές και στο τέλος μετράς πόσα δεκαδικά ψηφία είχαν συνολικά οι δύο παράγοντες:
Ένα δεκαδικό ψηφίο και δύο: σύνολο τρία.
Στη διαίρεση κάνεις πρώτα τον διαιρέτη ακέραιο: μετακινείς την υποδιαστολή και στους δύο αριθμούς τις ίδιες θέσεις δεξιά, δηλαδή τους πολλαπλασιάζεις με το ίδιο , , … Το πηλίκο δεν αλλάζει, όπως δεν αλλάζει ένα κλάσμα όταν πολλαπλασιάζεις και τους δύο όρους του:
Στρογγυλοποίηση
Στρογγυλοποιείς κοιτάζοντας το αμέσως επόμενο ψηφίο από εκεί που κόβεις. Αν είναι ή παραπάνω, ανεβάζεις· αλλιώς αφήνεις.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Γράψε το 0,36 ως ανάγωγο κλάσμα και ως ποσοστό.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Δύο δεκαδικά ψηφία σημαίνουν εκατοστά.
Απλοποιώ. Ο ΜΚΔ των και είναι .
Για το ποσοστό: «τοις εκατό» σημαίνει ακριβώς «πόσα ανά ». Το είχα ήδη.
Γρήγορος κανόνας: από δεκαδικό σε ποσοστό, μετακινείς την υποδιαστολή δύο θέσεις δεξιά. Δεν είναι κόλπο — είναι ο πολλαπλασιασμός επί .
Παράδειγμα 2
Θα δώσει το 7/40 τερματικό δεκαδικό;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Πρώτα ελέγχω αν είναι ανάγωγο. πρώτος, δεν διαιρεί το — είναι ανάγωγο.
Αναλύω τον παρονομαστή.
Μόνο και . Άρα ναι, τερματικός.
Επιβεβαίωση: πολλαπλασιάζω ώστε ο παρονομαστής να γίνει δύναμη του .
Παράδειγμα 3
Ένα παντελόνι κοστίζει 48,50 € και αγοράζεις και δύο ζευγάρια κάλτσες των 3,75 €. Πληρώνεις με 100 €. Τι ρέστα παίρνεις;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Οι κάλτσες: .
Πολλαπλασιάζω , και βάζω δύο δεκαδικά ψηφία: €.
Σύνολο αγορών, με στοιχισμένες υποδιαστολές:
Ρέστα:
Δηλαδή €.
Πρόχειρος έλεγχος πριν εμπιστευτείς το νούμερο: περίπου , και . Κοντά στο — δεν έχει ξεφύγει υποδιαστολή.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Γράψε το ως ανάγωγο κλάσμα.
Τα κατάφερες;
- Να μετατρέπεις ανάμεσα σε κλάσμα, δεκαδικό και ποσοστό.
- Να προβλέπεις αν ένα κλάσμα δίνει τερματικό ή περιοδικό δεκαδικό, κοιτάζοντας τον παρονομαστή.
- Να προσθέτεις, να αφαιρείς και να στρογγυλοποιείς δεκαδικούς χωρίς λάθη στην υποδιαστολή.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.
Στρογγυλοποίηση
Κάθε φορά καινούργιες ερωτήσεις. Στην τάξη, πατήστε «Στον πίνακα».
Στρογγυλοποίηση στο δέκατο, στη μονάδα · αριθμοί ως το 100 · 10 ερωτήσεις