Μετάβαση στο περιεχόμενο

Ο κύκλος και τα στοιχεία του

Κέντρο, ακτίνα, χορδή, τόξο, η επίκεντρη γωνία που μετράει το τόξο, και οι θέσεις ευθείας και κύκλου.

30 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Μαθηματικά Α΄ Γυμνασίου, 3 ενότητες

Θα μάθεις να

  1. Να ορίζεις τον κύκλο ως τα σημεία που απέχουν την ίδια απόσταση από το κέντρο, και να ξεχωρίζεις κύκλο από κυκλικό δίσκο.
  2. Να αναγνωρίζεις ακτίνα, χορδή, διάμετρο και τόξο, και να χρησιμοποιείς ότι η διάμετρος είναι διπλάσια από την ακτίνα.
  3. Να μετράς ένα τόξο σε μοίρες με την επίκεντρη γωνία του.
  4. Να βρίσκεις αν μια ευθεία είναι εξωτερική, εφαπτομένη ή τέμνουσα συγκρίνοντας την απόστασή της από το κέντρο με την ακτίνα.

Μια κατσίκα δεμένη σε πάσσαλο

Ένας βοσκός δένει την κατσίκα του με σχοινί 55 m σε έναν πάσσαλο στη μέση του λιβαδιού. Όταν γυρίζει το βράδυ, το χορτάρι έχει φαγωθεί σε ένα στρογγυλό κομμάτι. Γιατί στρογγυλό;

Γιατί η κατσίκα έφτασε παντού όπου απείχε από τον πάσσαλο το πολύ 55 m — και πουθενά πιο μακριά. Η άκρη του φαγωμένου κομματιού είναι όλα τα σημεία που απέχουν ακριβώς 55 m από τον πάσσαλο.

Αυτή η άκρη είναι ένας κύκλος.

Γι' αυτό ο διαβήτης σχεδιάζει κύκλους: κρατά σταθερή την απόσταση ανάμεσα στη μύτη και στο μολύβι, όπως το σχοινί. Και δύο κύκλοι με ίσες ακτίνες είναι ίσοι: αν μεταφέρεις τον έναν, πέφτει ακριβώς πάνω στον άλλο.

Μέσα, πάνω, έξω

Για ένα σημείο MM αρκεί να συγκρίνεις την απόστασή του από το κέντρο με την ακτίνα:

Απόσταση OMOMΠού είναι το MM
OM<ρOM < \rhoμέσα στον κύκλο (εσωτερικό σημείο)
OM=ρOM = \rhoπάνω στον κύκλο
OM>ρOM > \rhoέξω από τον κύκλο (εξωτερικό σημείο)

Δύο κύκλοι με το ίδιο κέντρο και διαφορετικές ακτίνες λέγονται ομόκεντροι: σκέψου τους κύκλους που κάνει μια πέτρα στο νερό.

Ακτίνα, χορδή, διάμετρος, τόξο

Πάρε δύο σημεία AA και BB πάνω στον κύκλο.

  • Το τμήμα που ενώνει το κέντρο με ένα σημείο του κύκλου, όπως το OAOA, είναι μια ακτίνα. Όλες οι ακτίνες ενός κύκλου είναι ίσες.
  • Το τμήμα ABAB που ενώνει δύο σημεία του κύκλου λέγεται χορδή.
  • Η χορδή που περνά από το κέντρο λέγεται διάμετρος. Είναι η μεγαλύτερη χορδή, χωρίζει τον κύκλο σε δύο ίσα ημικύκλια, και είναι διπλάσια από την ακτίνα:
δ=2ρ\delta = 2\rho
  • Τα δύο σημεία AA και BB χωρίζουν τον κύκλο σε δύο κομμάτια. Το καθένα λέγεται τόξο με άκρα τα AA και BB.

Η επίκεντρη γωνία μετράει το τόξο

Μια γωνία που έχει την κορυφή της στο κέντρο του κύκλου λέγεται επίκεντρη γωνία. Οι πλευρές της κόβουν τον κύκλο σε δύο σημεία AA και BB, και το τόξο που βρίσκεται μέσα στη γωνία λέγεται αντίστοιχο τόξο της.

Πώς μετράς πόσο «μεγάλο» είναι ένα τόξο; Με τη γωνία που το βλέπει από το κέντρο.

Το μοιρογνωμόνιο είναι ένα ημικύκλιο χωρισμένο σε 180180 ίσα τόξα του 1°1°. Όταν βάζεις το κέντρο του στην κορυφή μιας γωνίας, η γωνία γίνεται επίκεντρη, και διαβάζεις το τόξο της.

Ευθεία και κύκλος: τρεις περιπτώσεις

Σχεδίασε έναν κύκλο (O,ρ)(O, \rho) και μια ευθεία ε\varepsilon. Από το κέντρο φέρε την κάθετη στην ευθεία· το μήκος της είναι η απόσταση dd του κέντρου από την ευθεία. Τρεις περιπτώσεις:

ΑπόστασηΚοινά σημείαΗ ευθεία λέγεται
d>ρd > \rhoκανέναεξωτερική του κύκλου
d=ρd = \rhoέναεφαπτομένη του κύκλου
d<ρd < \rhoδύοτέμνουσα του κύκλου

Το μοναδικό κοινό σημείο της εφαπτομένης με τον κύκλο λέγεται σημείο επαφής.

Αν φέρεις τις εφαπτόμενες σε δύο σημεία AA και BB του κύκλου και αυτές συναντηθούν σε ένα σημείο MM, τα τμήματα MAMA και MBMB λέγονται εφαπτόμενα τμήματα.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Ένας κύκλος έχει διάμετρο 9 cm. Ένα σημείο Μ απέχει 4,8 cm από το κέντρο. Είναι μέσα, πάνω ή έξω από τον κύκλο;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Δύο διάμετροι ενός κύκλου σχηματίζουν γωνία 60°. Σε πόσα τόξα χωρίζουν τον κύκλο, και πόσες μοίρες είναι το καθένα;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Ένας κύκλος έχει ακτίνα 3 cm. Τρεις ευθείες απέχουν από το κέντρο του 2 cm, 3 cm και 5 cm. Πόσα κοινά σημεία έχει καθεμιά με τον κύκλο;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Σχεδίασε τρίγωνο με πλευρές 3 cm, 2 cm και 1,5 cm.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Ποια σημεία του επιπέδου σχηματίζουν τον κύκλο (O,ρ)(O, \rho);

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 6

Ένας κύκλος έχει διάμετρο 1313 cm. Πόση είναι η ακτίνα του;

Τα κατάφερες;

  • Να ορίζεις τον κύκλο ως τα σημεία που απέχουν την ίδια απόσταση από το κέντρο, και να ξεχωρίζεις κύκλο από κυκλικό δίσκο.
  • Να αναγνωρίζεις ακτίνα, χορδή, διάμετρο και τόξο, και να χρησιμοποιείς ότι η διάμετρος είναι διπλάσια από την ακτίνα.
  • Να μετράς ένα τόξο σε μοίρες με την επίκεντρη γωνία του.
  • Να βρίσκεις αν μια ευθεία είναι εξωτερική, εφαπτομένη ή τέμνουσα συγκρίνοντας την απόστασή της από το κέντρο με την ακτίνα.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;