Η παράγραφος και οι πλαγιότιτλοι

Τι ξέρεις ήδη

Από το Δημοτικό ξέρεις ότι η παράγραφος λέει μία ιδέα, και ότι συνήθως έχει τρία μέρη: τη θεματική περίοδο, που λέει την ιδέα, τις λεπτομέρειες (ή σχόλια), που τη στηρίζουν, και, όχι πάντα, την κατακλείδα, που την κλείνει. Εδώ θα δούμε δύο πράγματα που κάνουν τη δουλειά πιο απαιτητική: τη θεματική περίοδο που δεν είναι στην αρχή, και τον τίτλο που γράφεις δίπλα σε κάθε παράγραφο, τον πλαγιότιτλο.

Η θεματική περίοδος δεν είναι πάντα πρώτη

Διάβασε την παράγραφο:

Το πρωί περνούσε ο φούρναρης με το καλάθι του. Το μεσημέρι έβγαιναν οι γριές στα σκαλιά και κουβέντιαζαν ως το σούρουπο. Το βράδυ, στο καφενείο της πλατείας, δεν έβρισκες άδεια καρέκλα. Σε εκείνο το στενό δρομάκι η μέρα είχε πάντα κάποιον να σε χαιρετήσει.

Οι τρεις πρώτες περίοδοι είναι λεπτομέρειες: ο φούρναρης, οι γριές, το καφενείο. Η ιδέα που τις δένει έρχεται στο τέλος: το δρομάκι δεν έμενε ποτέ άδειο. Ο συγγραφέας χτίζει πρώτα την εικόνα και μετά σου λέει τι σημαίνει.

Μερικές φορές η θεματική περίοδος δεν γράφεται καθόλου, ιδίως σε αφηγήσεις. Ο αναγνώστης τη βγάζει μόνος του από τις λεπτομέρειες.

Όπου κι αν βρίσκεται, η θεματική περίοδος αναγνωρίζεται με τον ίδιο τρόπο: είναι η πιο γενική περίοδος της παραγράφου, αυτή που όλες οι άλλες στηρίζουν.

Οι πλαγιότιτλοι

Στα σχολικά βιβλία και στα ενημερωτικά κείμενα θα δεις συχνά δίπλα σε κάθε παράγραφο, στο περιθώριο, ένα μικρό τίτλο. Αυτός είναι ο πλαγιότιτλος: λέει με λίγες λέξεις τι λέει η παράγραφος.

Ένας καλός πλαγιότιτλος:

• λέει την ιδέα όλης της παραγράφου, όχι μια λεπτομέρειά της,
• είναι σύντομος, συνήθως δύο ως έξι λέξεις,
• γράφεται συνήθως ως ονοματική φράση, χωρίς ρήμα: «Η ζωή στο στενό δρομάκι», όχι «Στο στενό δρομάκι υπήρχε πάντα κόσμος».

Οι πλαγιότιτλοι ενός κειμένου, ο ένας κάτω από τον άλλο, σου δείχνουν τον σκελετό του: τι λέει και με ποια σειρά. Γι' αυτό είναι το πρώτο βήμα για μια περίληψη.

Ένα κείμενο, τρεις παράγραφοι

Το κείμενο που ακολουθεί είναι γραμμένο για το μάθημα.

(Α) Όποιος πηγαίνει στο σχολείο με ποδήλατο, κερδίζει πρώτα απ' όλα σε υγεία. Κινείται κάθε μέρα χωρίς να χρειάζεται γυμναστήριο. Τα πόδια και η καρδιά δυναμώνουν, και ο ύπνος το βράδυ έρχεται πιο εύκολα. Πολλοί λένε ότι φτάνουν και πιο ξύπνιοι στην πρώτη ώρα.

(Β) Κάθε ποδήλατο στον δρόμο είναι ένα αυτοκίνητο λιγότερο. Τα φανάρια αδειάζουν πιο γρήγορα, η μυρωδιά της εξάτμισης λιγοστεύει, και ο θόρυβος πέφτει. Στο πεζοδρόμιο έξω από το σχολείο δεν παρκάρει κανείς πάνω στη ράμπα. Μια πόλη με πολλά ποδήλατα είναι μια πόλη που ανασαίνει.

(Γ) Παρ' όλα αυτά, στις περισσότερες πόλεις μας λίγα παιδιά πάνε με ποδήλατο. Οι ποδηλατόδρομοι είναι λίγοι και κομματιασμένοι. Τα αυτοκίνητα περνούν ξυστά, και οι γονείς φοβούνται. Και στο σχολείο συχνά δεν υπάρχει ούτε ένα ασφαλές μέρος για να δέσεις το ποδήλατο.

Ο πλαγιότιτλος κάθε παραγράφου

Διάλεξε μια παράγραφο του κειμένου και μετά τον πλαγιότιτλο που της ταιριάζει. Κάθε τίτλος που περισσεύει έχει κάποιο από τα συνηθισμένα λάθη.

Διάλεξε παράγραφο

Παράγραφος ΑΠαράγραφος ΒΠαράγραφος Γ

Ποιος πλαγιότιτλος;

Το ποδήλατοΤο ποδήλατο και η υγείαΟ καλύτερος ύπνοςΜια πόλη που ανασαίνειΤα εμπόδια για τον ποδηλάτη

Ποιος πλαγιότιτλος;

Οι τρεις πλαγιότιτλοι μαζί λένε τον σκελετό του κειμένου: υγεία, πόλη, εμπόδια. Δύο παράγραφοι με κέρδη, μία με τα προβλήματα. Τώρα ξέρεις και τι θα έλεγε μια περίληψη.

Καλός πλαγιότιτλος;

Οι προτάσεις είναι για μια παράγραφο που λέει: «Ο φάρος του νησιού χτίστηκε για να προστατεύει τα πλοία από τα βράχια. Το φως του φαινόταν από μίλια μακριά. Ο φαροφύλακας ανέβαινε κάθε σούρουπο να ανάψει τη λάμπα. Χάρη σε αυτόν, κανένα καράβι δεν ξανάπεσε στα βράχια.» (Παράγραφος γραμμένη για το μάθημα.)

Τι είδους πλαγιότιτλος;

Ο ρόλος του φάρου

ΤαιριάζειΠολύ γενικόςΠολύ στενόςΌχι τίτλος, περίοδος

0 / 8

Παραδείγματα

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση