Επικοινωνία: πομπός, δέκτης, μήνυμα
Ο κώδικας, το μέσο και η περίσταση: γιατί το ίδιο μήνυμα δεν λέγεται παντού ίδια.
25 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να αναγνωρίζεις τους παράγοντες της επικοινωνίας: πομπό, δέκτη, μήνυμα, κώδικα, μέσο, περίσταση.
- Να ξεχωρίζεις τους γλωσσικούς από τους μη γλωσσικούς κώδικες.
- Να συγκρίνεις τον προφορικό με τον γραπτό λόγο και να αναγνωρίζεις τα παραγλωσσικά και εξωγλωσσικά στοιχεία.
- Να εξηγείς γιατί μια επικοινωνία αποτυγχάνει και να διορθώνεις τον παράγοντα που φταίει.
Τι ξέρεις ήδη
Στη ΣΤ΄ είδες ότι το ίδιο αίτημα γράφεται αλλιώς σε έναν φίλο και αλλιώς σε έναν εκπαιδευτικό: με οικείο ή με επίσημο ύφος. Εδώ θα δούμε τι ακριβώς αλλάζει σε κάθε περίπτωση. Κάθε φορά που κάποιος λέει κάτι σε κάποιον, παίζουν ρόλο τα ίδια λίγα στοιχεία, οι παράγοντες της επικοινωνίας. Αν τους ξέρεις, καταλαβαίνεις γιατί ένα μήνυμα πέτυχε, ή γιατί δεν έφτασε ποτέ.
Οι παράγοντες της επικοινωνίας
Η Άννα γράφει στο κινητό στον αδερφό της: «Έχω πρόβα, θα αργήσω μισή ώρα.»
| Παράγοντας | Τι είναι | Στο παράδειγμα |
|---|---|---|
| Πομπός | αυτός που στέλνει το μήνυμα | η Άννα |
| Δέκτης | αυτός που το παίρνει | ο αδερφός της |
| Μήνυμα | αυτό που λέγεται | ότι θα αργήσει μισή ώρα, και γιατί |
| Κώδικας | το σύστημα σημείων που μοιράζονται πομπός και δέκτης | η ελληνική γλώσσα, γραπτή |
| Μέσο (ή δίαυλος) | ο δρόμος από τον οποίο περνά το μήνυμα | το κινητό, γραπτό μήνυμα |
| Περίσταση | πού, πότε, ανάμεσα σε ποιους, για ποιο σκοπό | δύο αδέρφια, ένα απόγευμα, για να μην ανησυχήσει ο άλλος |
Υπάρχει και κάτι που δεν το θέλει κανείς: ο θόρυβος. Θόρυβος είναι ό,τι εμποδίζει το μήνυμα να φτάσει καθαρό: ένας δυνατός ήχος, ένα κομμένο σήμα, ένα μουτζουρωμένο χαρτί. Και όταν ο δέκτης απαντά («Εντάξει, σε περιμένω»), γίνεται κι αυτός πομπός· η επικοινωνία πηγαίνει και έρχεται.
Γλωσσικοί και μη γλωσσικοί κώδικες
Η γλώσσα είναι ο πιο πλούσιος κώδικας, αλλά δεν είναι ο μόνος. Το φανάρι των πεζών, η σφυρίχτρα του διαιτητή, ένα εικονίδιο στην οθόνη, ένα νεύμα με το κεφάλι: όλα αυτά λένε κάτι, χωρίς λέξεις. Είναι μη γλωσσικοί κώδικες: εικόνες, χρώματα, σύμβολα, ήχοι, κινήσεις.
Τα περισσότερα μηνύματα γύρω σου τους συνδυάζουν. Μια αφίσα έχει λέξεις, εικόνα και χρώματα. Ένα βίντεο έχει λόγο, εικόνα και μουσική. Τέτοια κείμενα λέγονται πολυτροπικά, γιατί μιλούν με πολλούς τρόπους μαζί.
Κάθε κώδικας δουλεύει μόνο αν τον ξέρουν και οι δύο. Το κόκκινο του φαναριού το καταλαβαίνει όποιος ξέρει τον κανόνα· ένα σήμα της νοηματικής γλώσσας το καταλαβαίνει όποιος την ξέρει.
Προφορικός και γραπτός λόγος
Όταν μιλάς, δεν λες μόνο λέξεις. Λες και πώς τις λες, και τι κάνει το σώμα σου την ώρα που τις λες.
- Παραγλωσσικά στοιχεία: όσα συνοδεύουν τη φωνή. Ο τόνος (ρωτάς, θυμώνεις, ειρωνεύεσαι), η ένταση, ο ρυθμός, οι παύσεις.
- Εξωγλωσσικά στοιχεία: όσα κάνει το σώμα. Χειρονομίες, έκφραση του προσώπου, βλέμμα, στάση του σώματος.
Το «ωραία τα κατάφερες» λέει δύο αντίθετα πράγματα με άλλο τόνο. Στον γραπτό λόγο ο τόνος χάνεται, και πρέπει να τον αντικαταστήσουν οι λέξεις, η στίξη και, στα μηνύματα, τα emoji.
| Προφορικός λόγος | Γραπτός λόγος | |
|---|---|---|
| Ο δέκτης | συνήθως μπροστά σου, απαντά αμέσως | απών· διαβάζει αργότερα |
| Τα λάθη | διορθώνονται στη στιγμή («δηλαδή, ήθελα να πω…») | διορθώνονται πριν σταλεί το κείμενο |
| Ο τόνος και το σώμα | βοηθούν το νόημα | λείπουν· τα αναπληρώνουν η στίξη και η επιλογή λέξεων |
| Η σύνταξη | πιο χαλαρή, με επαναλήψεις και μισές προτάσεις | πιο οργανωμένη, με πλήρεις περιόδους |
Πού χάλασε η επικοινωνία;
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Βρες τους παράγοντες: ο διαιτητής σφυρίζει και δείχνει με το χέρι το σημείο του πέναλτι, μπροστά στους παίκτες και σε δέκα χιλιάδες θεατές.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Παράδειγμα 2
Η Ζωή θέλει να πει στη θεία της ότι δεν μπορεί να έρθει στη γιορτή. Της λέει από κοντά «Δυστυχώς, δεν θα τα καταφέρω» με λυπημένο ύφος. Τι πρέπει να αλλάξει αν το γράψει σε μήνυμα;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ασκήσεις
Πρώτα ερωτήσεις με επιλογές: διαλέγεις, πατάς «Έλεγξε» και μαθαίνεις αμέσως αν το βρήκες και γιατί. Στο τέλος, λίγες ασκήσεις χωρίς επιλογές — εκεί κρύβεται μόνο η απάντηση.
Τα κατάφερες;
- Να αναγνωρίζεις τους παράγοντες της επικοινωνίας: πομπό, δέκτη, μήνυμα, κώδικα, μέσο, περίσταση.
- Να ξεχωρίζεις τους γλωσσικούς από τους μη γλωσσικούς κώδικες.
- Να συγκρίνεις τον προφορικό με τον γραπτό λόγο και να αναγνωρίζεις τα παραγλωσσικά και εξωγλωσσικά στοιχεία.
- Να εξηγείς γιατί μια επικοινωνία αποτυγχάνει και να διορθώνεις τον παράγοντα που φταίει.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.