Περιγραφή και αφήγηση

Τι ξέρεις ήδη

Στο Δημοτικό έμαθες να περιγράφεις με σειρά (από το σύνολο στις λεπτομέρειες, από πάνω προς τα κάτω) και με όλες τις αισθήσεις. Έμαθες και ότι μια ιστορία έχει αρχή (ποιος, πού, πότε), μέση (το πρόβλημα) και τέλος (τη λύση). Εδώ θα δούμε τις επιλογές που κάνει αυτός που γράφει: από ποια ματιά περιγράφει, ποιος αφηγείται, σε ποιον χρόνο, και με ποια σειρά λέει τα γεγονότα.

Περιγραφή: ποια ματιά;

Δύο περιγραφές του ίδιου δωματίου:

Α. Το δωμάτιο είναι τρία επί τέσσερα μέτρα. Έχει ένα παράθυρο προς τον νότο, ένα κρεβάτι, ένα γραφείο και μια ντουλάπα. Οι τοίχοι είναι λευκοί.

Β. Το δωμάτιό μου είναι μικρό, αλλά το πρωί το παράθυρο το γεμίζει φως και μοιάζει διπλάσιο. Οι άσπροι τοίχοι, γεμάτοι αφίσες, είναι το πιο ζωντανό κομμάτι του σπιτιού.

Η Α λέει μόνο ό,τι θα έλεγε οποιοσδήποτε το έβλεπε: μετρήσεις, αντικείμενα, χρώματα. Είναι αντικειμενική περιγραφή. Τη βρίσκεις σε αγγελίες, σε εγχειρίδια, σε επιστημονικά κείμενα.

Η Β λέει πώς το νιώθει αυτός που γράφει: «μικρό, αλλά», «μοιάζει διπλάσιο», «το πιο ζωντανό κομμάτι». Είναι υποκειμενική περιγραφή, με εντυπώσεις και συναισθήματα, και τη βρίσκεις στη λογοτεχνία, στα ημερολόγια, στις επιστολές.

Και κάτι ακόμα: ο παρατηρητής κινείται ή όχι;

• Στη στατική περιγραφή κοιτάζει από ένα σημείο: «Από το μπαλκόνι βλέπω αριστερά το λιμάνι, απέναντι το νησάκι, δεξιά τον φάρο.»
• Στη δυναμική περιγραφή κινείται, και τα πράγματα εμφανίζονται με τη σειρά που τα συναντά: «Μπαίνεις από την πύλη και σε υποδέχεται ένας διάδρομος με πλατάνια. Στο τέλος του ανοίγει η πλατεία.»

Αντικειμενική ή υποκειμενική;

Κάθε περίοδος είναι από μια περιγραφή. Ρώτα: θα τη συμφωνούσε οποιοσδήποτε, ή λέει τι νιώθει αυτός που γράφει;

Τι είδους περιγραφή;

Η αίθουσα χωράει εκατό θεατές.

ΑντικειμενικήΥποκειμενική

0 / 8

Αφήγηση: ποιος τη λέει;

Κάθε αφήγηση έχει πρόσωπα, τόπο, χρόνο και γεγονότα που δένονται μεταξύ τους. Έχει όμως και κάποιον που τη λέει: τον αφηγητή. Ο αφηγητής δεν είναι πάντα ο συγγραφέας.

• Πρωτοπρόσωπη αφήγηση: ο αφηγητής είναι μέσα στην ιστορία και μιλάει σε α΄ πρόσωπο: «έτρεξα», «φοβήθηκα». Ξέρει ό,τι είδε και ένιωσε ο ίδιος.
• Τριτοπρόσωπη αφήγηση: ο αφηγητής δεν είναι πρόσωπο της ιστορίας και μιλάει σε γ΄ πρόσωπο: «έτρεξε», «φοβήθηκε».

Δες πώς ανοίγει ένα διήγημα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη (1851–1911), το «Όνειρο στο κύμα» (σε μονοτονική γραφή· το πρωτότυπο είναι πολυτονικό):

«Ήμην πτωχόν βοσκόπουλο εις τα όρη. Δεκαοκτώ ετών, και δεν ήξευρα ακόμη άλφα.»

Με δύο περιόδους, στη γλώσσα της εποχής του, ο αφηγητής μάς έδωσε ποιος είναι (ένα φτωχό βοσκόπουλο), πού ζει (στα βουνά), πόσο χρονών είναι, και κάτι που θα μετρήσει στην ιστορία: δεν ξέρει γράμματα. Και μιλάει σε α΄ πρόσωπο («ήμην», δηλαδή «ήμουν»): είναι πρωτοπρόσωπη αφήγηση.

Οι χρόνοι της αφήγησης

Οι αφηγήσεις γράφονται συνήθως στο παρελθόν, αλλά κάθε χρόνος έχει δική του δουλειά.

Ο ιστορικός ενεστώτας φέρνει τον αναγνώστη μέσα στη σκηνή, σαν να γίνεται τώρα. Χρησιμοποιείται συνήθως για τη στιγμή της έντασης.

Η σειρά της αφήγησης

Η πιο απλή σειρά είναι η χρονολογική: πρώτα ό,τι έγινε πρώτο. Συχνά όμως ο αφηγητής ξεκινά από μια στιγμή και ύστερα γυρίζει πίσω, για να πει τι προηγήθηκε. Αυτή η επιστροφή λέγεται αναδρομή. Τη γνωρίζεις από τον υπερσυντέλικο και από φράσεις όπως «πριν από έναν χρόνο», «τότε».

Διάβασε μια αφήγηση γραμμένη για το μάθημα:

Η Μυρτώ κοιτούσε το ασημένιο μετάλλιο στο χέρι της και δεν το πίστευε. Πριν από έναν χρόνο είχε σπάσει το πόδι της στην προπόνηση. Τρεις μήνες έμεινε στο σπίτι με τον γύψο. Όταν τον έβγαλε, ξεκίνησε από την αρχή, με έναν γύρο του γηπέδου τη μέρα. Το πρωί, στον τελικό, τερμάτισε δεύτερη. Τώρα ο προπονητής της την αγκάλιαζε, και εκείνη ακόμα κρατούσε σφιχτά το μετάλλιο.

Με τη σειρά που έγιναν

Η αφήγηση ξεκινά από το τέλος. Βάλε τα γεγονότα με τη σειρά που έγιναν στην πραγματικότητα.

Πάτα τα γεγονότα με τη σειρά που έγιναν

Τερματίζει δεύτερη στον τελικό.Η Μυρτώ σπάει το πόδι της στην προπόνηση.Κοιτάζει το μετάλλιο και ο προπονητής την αγκαλιάζει.Μένει τρεις μήνες στο σπίτι με γύψο.Ξεκινά από την αρχή, με έναν γύρο τη μέρα.

Η σειρά σου

1. 1
2. 2
3. 3
4. 4
5. 5

ΈλεγχοςΑπό την αρχή

Γιατί η αφήγηση δεν ξεκινά από το σπάσιμο; Γιατί έτσι η πρώτη εικόνα είναι η πιο δυνατή, το μετάλλιο, και ο αναγνώστης θέλει να μάθει πώς έφτασε εκεί. Η αναδρομή κάνει το μετάλλιο να μετράει περισσότερο.

Οι χρόνοι στην ιστορία της Μυρτώς

Διάλεξε χρόνο και δες πώς δείχνει την πράξη. Ο παρατατικός απλώνει το σκηνικό, ο αόριστος βάζει ένα γεγονός, και ο υπερσυντέλικος γυρίζει πίσω, σε κάτι που είχε ήδη γίνει: αυτή είναι η αναδρομή.

Διάλεξε χρόνο

ΠαρατατικόςΑόριστοςΥπερσυντέλικος (αναδρομή)

παρελθόντώραμέλλον

Η Μυρτώ κοιτούσε το ασημένιο μετάλλιο στο χέρι της.

Παρατατικός · εξακολουθητικό

Παραδείγματα

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση