Συνδετικά ρήματα και κατηγορούμενο

Ρήματα που δεν κάνουν τίποτα

Από την Ε΄ Δημοτικού ξέρεις ότι μερικά ρήματα δεν λένε ενέργεια, αλλά συνδέουν το υποκείμενο με μια λέξη που λέει τι ή πώς είναι: «Ο ουρανός είναι γκρίζος». Το ρήμα λέγεται συνδετικό και η λέξη κατηγορούμενο.

Εδώ θα δεις τρία πράγματα που δεν είδες τότε: ότι τα συνδετικά ρήματα είναι περισσότερα και πιο ύπουλα απ' όσο φαίνεται, ότι το κατηγορούμενο παίρνει πολλές μορφές, και ότι υπάρχει κατηγορούμενο και για το αντικείμενο.

Ο Καβάφης δίνει ένα παράδειγμα σε έναν από τους πιο γνωστούς στίχους της νέας ελληνικής ποίησης:

Σα βγεις στον πηγαιμό για την Ιθάκη, να εύχεσαι νάναι μακρύς ο δρόμος

— Κ. Π. Καβάφης, «Ιθάκη» (1911)

Υποκείμενο: «ο δρόμος». Ρήμα: το «είναι», κρυμμένο μέσα στο «νάναι» (= να είναι), όπως το έγραφε ο ποιητής. Κατηγορούμενο: «μακρύς». Σε ονομαστική, αρσενικό, ενικός, όπως ο δρόμος. Και έρχεται πριν από το υποκείμενο: η σειρά των λέξεων αλλάζει, η σχέση όχι.

Τα συνδετικά ρήματα

Πρόσεξε την τελευταία ομάδα: εκλέγομαι, διορίζομαι, θεωρούμαι, ονομάζομαι. Είναι παθητικοί τύποι ρημάτων (εκλέγω, θεωρώ, ονομάζω) που θα τα ξαναβρείς παρακάτω, στο κατηγορούμενο του αντικειμένου.

Συνδετικό ή όχι;

Κοίτα το ρήμα της πρότασης. Υπάρχει μετά από αυτό λέξη που λέει τι είναι ή πώς είναι το υποκείμενο;

Τι κάνει εδώ το ρήμα;

Η Μαρία έγινε δασκάλα.

ΣυνδετικόΌχι συνδετικό

0 / 9

Οι μορφές του κατηγορουμένου

Το κατηγορούμενο δεν είναι πάντα επίθετο.

Η τελευταία μορφή ξενίζει: η γενική «της Ελένης» στο «το ποδήλατο της Ελένης» είναι προσδιορισμός, αλλά στο «το ποδήλατο είναι της Ελένης» είναι κατηγορούμενο. Η διαφορά είναι πάλι το ρήμα που μπαίνει στη μέση.

Συμφωνία. Όταν το κατηγορούμενο είναι επίθετο, μετοχή ή αντωνυμία, συμφωνεί με το υποκείμενο σε γένος, αριθμό και πτώση: «οι πόρτες ήταν ανοιχτές». Όταν είναι ουσιαστικό, κρατάει το δικό του γένος και αριθμό και συμφωνεί μόνο στην πτώση: «Η Ελένη είναι γιατρός», «Τα παιδιά είναι η χαρά μας».

Κατηγορούμενο και στο αντικείμενο

Διάβασε:

• Οι συμμαθητές της εξέλεξαν τη Δανάη πρόεδρο.
• Θεωρώ τον Άρη ικανό.
• Η είδηση έκανε τη γιαγιά χαρούμενη.

Εδώ δεν υπάρχει συνδετικό ρήμα. Υπάρχει ρήμα με αντικείμενο, και μια δεύτερη λέξη που λέει τι είναι ή τι γίνεται το αντικείμενο: η Δανάη = πρόεδρος, ο Άρης = ικανός, η γιαγιά = χαρούμενη. Αυτή η λέξη λέγεται κατηγορούμενο του αντικειμένου, και είναι σε αιτιατική, όπως το αντικείμενο.

Τέτοια ρήματα είναι: εκλέγω, διορίζω, ονομάζω, θεωρώ, κάνω, βρίσκω, ανακηρύσσω.

Όταν η πρόταση γίνει παθητική, το αντικείμενο γίνεται υποκείμενο, και το κατηγορούμενό του το ακολουθεί στην ονομαστική:

Γι' αυτό το «εκλέγομαι» και το «θεωρούμαι» είναι στη λίστα των συνδετικών.

Η Δανάη, δύο φορές

Η ίδια είδηση σε ενεργητική και σε παθητική. Πάτα κάθε κομμάτι και πες τι είναι. Πρόσεξε την πτώση της λέξης «πρόεδρος» και το ρήμα κάθε πρότασης.

Βρες πρώτα το ρήμα και ρώτα: συνδέει ή όχι;

Οι συμμαθητές τηςεξέλεξαντη Δανάηπρόεδρο.Η Δανάηεκλέχτηκεπρόεδρος.

Πάτα ένα κομμάτι της πρότασης

υποκείμενορήμασυνδετικό ρήμααντικείμενοκατηγορούμενο υποκειμένουκατηγορούμενο αντικειμένου

0 / 7 σωστά

Δείξε την ανάλυση

Τι είναι η λέξη με τα έντονα;

Βρες το ρήμα. Είναι συνδετικό; Η λέξη περιγράφει το υποκείμενο ή το αντικείμενο; Ή μήπως είναι η ίδια το αντικείμενο;

Τι είναι;

Η βροχή έκανε τον δρόμο ποτάμι. → ποτάμι

Κατηγ. υποκειμένουΚατηγ. αντικειμένουΑντικείμενο

0 / 9

Παραδείγματα

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση