Ατομική υγιεινή, φάρμακα και εξαρτήσεις

Ένα σώμα που αλλάζει

Στην εφηβεία το σώμα αλλάζει γρήγορα, και μαζί αλλάζουν και οι ανάγκες του. Οι ιδρωτοποιοί αδένες δουλεύουν περισσότερο, το δέρμα και τα μαλλιά γίνονται πιο λιπαρά. Τίποτα από αυτά δεν είναι πρόβλημα· είναι απλώς ο λόγος που η καθημερινή υγιεινή μετράει τώρα περισσότερο από πριν.

Το μάθημα έχει τρία μέρη: τη φροντίδα του σώματος και των δοντιών, τα φάρμακα του σπιτιού, και τις εξαρτήσεις — τσιγάρο, αλκοόλ, ουσίες — και πώς λες «όχι».

Η φροντίδα του σώματος

• Μπάνιο ή ντους καθημερινά ή σχεδόν, και πάντα μετά από άθληση. Ο ιδρώτας από μόνος του δεν μυρίζει· μυρίζει όταν τα βακτήρια του δέρματος τον διασπούν.
• Καθαρά ρούχα, κυρίως εσώρουχα και κάλτσες, κάθε μέρα. Τα αθλητικά ρούχα πλένονται μετά από κάθε προπόνηση.
• Πλύσιμο χεριών με νερό και σαπούνι για τουλάχιστον $20$ δευτερόλεπτα: πριν φας, μετά την τουαλέτα, όταν γυρίζεις στο σπίτι, μετά το φτέρνισμα. Είναι το πιο απλό μέτρο ενάντια σε πολλές λοιμώξεις, σύμφωνα με τον ΕΟΔΥ.
• Προσωπικά αντικείμενα δεν δανείζονται: οδοντόβουρτσα, πετσέτα, ξυραφάκι, χτένα. Μεταφέρουν μικρόβια, μύκητες, ακόμα και ψείρες.

Τα δόντια

Η τερηδόνα δεν τη φτιάχνει η ζάχαρη μόνη της. Στα δόντια ζουν βακτήρια, που σχηματίζουν μια λεπτή κολλώδη στρώση, την πλάκα. Όταν τρως κάτι γλυκό, τα βακτήρια μετατρέπουν τη ζάχαρη σε οξέα, και τα οξέα διαλύουν σιγά-σιγά το σμάλτο. Κάθε φορά που τρως ή πίνεις κάτι με ζάχαρη ξεκινά μια τέτοια «επίθεση» οξέος, που κρατά αρκετή ώρα, ώσπου το σάλιο να εξουδετερώσει τα οξέα.

Γι' αυτό μετράει πόσο συχνά, όχι μόνο πόση ζάχαρη τρως. Τα βασικά:

• Βούρτσισμα δύο φορές τη μέρα, για περίπου δύο λεπτά, με οδοντόκρεμα με φθόριο. Το βραδινό είναι το πιο σημαντικό.
• Οδοντικό νήμα για τα σημεία ανάμεσα στα δόντια, όπου η βούρτσα δεν φτάνει.
• Αλλάζεις οδοντόβουρτσα όταν οι τρίχες της ανοίξουν, συνήθως κάθε τρεις μήνες.
• Νερό αντί για αναψυκτικά και χυμούς ανάμεσα στα γεύματα.
• Επίσκεψη στον οδοντίατρο τακτικά, ακόμα κι όταν δεν πονάς: μια μικρή τερηδόνα δεν πονάει.

Το φαρμακείο του σπιτιού

Σχεδόν κάθε σπίτι έχει ένα κουτί ή ντουλάπι με φάρμακα. Ένα καλό φαρμακείο έχει και τα βασικά για μικροτραυματισμούς: θερμόμετρο, αποστειρωμένες γάζες, αυτοκόλλητα επιθέματα, επίδεσμο, αντισηπτικό, φυσιολογικό ορό. Τα φάρμακα θέλουν κανόνες:

• Στο αρχικό κουτί, μαζί με το φύλλο οδηγιών. Ένα χάπι χωρίς κουτί είναι χάπι χωρίς όνομα, δόση και ημερομηνία λήξης.
• Σε δροσερό και ξερό μέρος, μακριά από τον ήλιο. Το μπάνιο, με τους υδρατμούς, και το ντουλάπι πάνω από την κουζίνα δεν είναι καλά μέρη.
• Ψηλά ή κλειδωμένα, μακριά από μικρά παιδιά.
• Έλεγχος ημερομηνιών λήξης δύο φορές τον χρόνο. Τα ληγμένα φάρμακα δεν πετιούνται στα σκουπίδια ούτε στην αποχέτευση: τα πηγαίνεις στο φαρμακείο, που τα μαζεύει για ασφαλή καταστροφή.

Τα φάρμακα που κυκλοφορούν στην Ελλάδα εγκρίνονται από τον Εθνικό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΟΦ). Ορισμένα δίνονται μόνο με συνταγή γιατρού, άλλα χωρίς συνταγή, αλλά πάντα από φαρμακείο. Ο ΕΟΦ προειδοποιεί ότι φάρμακα που πουλιούνται σε άγνωστες ιστοσελίδες μπορεί να είναι πλαστά.

Τα αντιβιοτικά

Τα αντιβιοτικά σκοτώνουν βακτήρια. Το κρυολόγημα και η γρίπη προκαλούνται από ιούς, πάνω στους οποίους τα αντιβιοτικά δεν κάνουν τίποτα. Όταν τα παίρνουμε χωρίς λόγο, ή σταματάμε νωρίτερα από όσο είπε ο γιατρός, βοηθάμε τα βακτήρια να γίνουν ανθεκτικά: την επόμενη φορά, όταν θα τα χρειαστούμε πραγματικά, μπορεί να μη δουλέψουν. Γι' αυτό στην Ελλάδα δίνονται μόνο με συνταγή γιατρού, και ο ΕΟΔΥ κάνει συχνά εκστρατείες για τη σωστή τους χρήση.

Εξαρτήσεις

Εξάρτηση είναι όταν ο οργανισμός και ο εγκέφαλος συνηθίζουν μια ουσία και τη ζητούν, ώσπου ο άνθρωπος να δυσκολεύεται πολύ να σταματήσει, ακόμα κι αν θέλει. Ο εγκέφαλος του εφήβου, που αναπτύσσεται ακόμα, εθίζεται πιο εύκολα από τον εγκέφαλο ενός ενήλικα.

• Νικοτίνη. Υπάρχει στο τσιγάρο, και στα περισσότερα ηλεκτρονικά τσιγάρα και θερμαινόμενα προϊόντα καπνού. Οι γεύσεις φρούτων δεν την κάνουν λιγότερο εθιστική. Το τσιγάρο συνδέεται με καρκίνο, καρδιοπάθειες και αναπνευστικά νοσήματα.
• Αλκοόλ. Επηρεάζει την κρίση, την ισορροπία και τη μνήμη. Σε νέους ανθρώπους, μεγάλη ποσότητα σε λίγη ώρα μπορεί να φέρει δηλητηρίαση.
• Ναρκωτικές ουσίες. Είναι παράνομες, η σύστασή τους είναι άγνωστη σε όποιον τις αγοράζει, και μπορούν να βλάψουν την υγεία ακόμα και από την πρώτη φορά.

Ο νόμος απαγορεύει την πώληση τσιγάρων, ηλεκτρονικών τσιγάρων και αλκοόλ σε ανηλίκους κάτω των $18$ ετών. Και μια χρήσιμη αλήθεια: οι περισσότεροι έφηβοι δεν καπνίζουν. Το «όλοι το κάνουν» είναι σχεδόν πάντα υπερβολή.

Πώς λες «όχι»

Η πίεση σπάνια μοιάζει με απειλή. Συνήθως είναι ένα αστείο, ένα «έλα μωρέ, μία φορά», ένα «φοβάσαι;». Μερικοί τρόποι που δουλεύουν:

1. Ένα καθαρό «όχι, ευχαριστώ», χωρίς πολλές εξηγήσεις. Δεν χρωστάς δικαιολογία.
2. Επαναλαμβάνεις το ίδιο, ήρεμα, όσες φορές χρειαστεί.
3. Αλλάζεις θέμα ή προτείνεις κάτι άλλο: «πάμε για μπάσκετ;».
4. Φεύγεις από τη συζήτηση ή από το μέρος.
5. Μένεις κοντά σε φίλους που σέβονται την απόφασή σου — ένας φίλος που επιμένει ξανά και ξανά δεν σε σέβεται.

Αν κάποιος γνωστός σου έχει πρόβλημα με ουσίες, ή αν ανησυχείς για τον εαυτό σου, μίλα σε έναν ενήλικα που εμπιστεύεσαι: γονιό, καθηγητή, τον ψυχολόγο του σχολείου. Υπάρχει και η τηλεφωνική γραμμή βοήθειας 1031 για τις εξαρτήσεις. Αν κάποιος δεν είναι καλά μετά από αλκοόλ ή ουσίες — δεν απαντά, κάνει εμετό, αναπνέει περίεργα — δεν τον αφήνεις μόνο, φωνάζεις έναν ενήλικα και καλείς το 166 ή το 112.

Μύθος ή αλήθεια;

Για κάθε φράση, διάλεξε αν είναι μύθος ή αλήθεια. Μερικές τις ακούς συχνά.

Τι είναι;

Ένα φάρμακο που έκανε καλό στη φίλη μου θα κάνει καλό και σε μένα

ΜύθοςΑλήθεια

0 / 8

Ας το κάνουμε μαζί

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση