Ο οικογενειακός προϋπολογισμός
Έσοδα, έξοδα, αποταμίευση — και το δικό σου χαρτζιλίκι.
35 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Οικιακή Οικονομία Α΄ Γυμνασίου, §2.1, 2.3
Θα μάθεις να
- Να ξεχωρίζεις έσοδα και έξοδα, και στα έξοδα τα σταθερά από τα μεταβλητά.
- Να φτιάχνεις έναν απλό μηνιαίο προϋπολογισμό και να ελέγχεις αν είναι ισοσκελισμένος.
- Να εφαρμόζεις τον κανόνα «πρώτα αποταμίευση» στο δικό σου χαρτζιλίκι.
- Να υπολογίζεις σε πόσες εβδομάδες φτάνεις έναν στόχο αποταμίευσης.
Πού πήγαν τα λεφτά;
Η Ιωάννα παίρνει 15 € χαρτζιλίκι κάθε Δευτέρα. Την Παρασκευή το πορτοφόλι της είναι άδειο και δεν θυμάται πού πήγαν. Μια τυρόπιτα εδώ, ένα αναψυκτικό εκεί, ένα μπρελόκ που της άρεσε, ένα μπουκάλι νερό… Κανένα από αυτά δεν ήταν μεγάλο έξοδο. Όλα μαζί ήταν όλο το χαρτζιλίκι.
Το ίδιο πρόβλημα έχει και ένα ολόκληρο νοικοκυριό, απλώς με μεγαλύτερα νούμερα. Η λύση είναι ίδια και για τους δύο: ένα σχέδιο που λέγεται προϋπολογισμός.
Τι είναι ο προϋπολογισμός
Προϋπολογισμός είναι ένα σχέδιο για το πώς θα μοιραστούν τα χρήματα που περιμένεις να έρθουν, πριν τα ξοδέψεις. Έχει δύο πλευρές:
- Έσοδα: όσα χρήματα μπαίνουν. Σε ένα νοικοκυριό: μισθοί, συντάξεις, επιδόματα, ενοίκια που εισπράττει. Για σένα: χαρτζιλίκι, δώρα, ίσως λίγα χρήματα για μια βοήθεια σε κάποιον.
- Έξοδα: όσα χρήματα βγαίνουν.
Τα έξοδα χωρίζονται σε δύο είδη:
| Σταθερά έξοδα | Μεταβλητά έξοδα |
|---|---|
| ίδιο ποσό κάθε μήνα, δύσκολα αλλάζουν | αλλάζουν από μήνα σε μήνα, τα ελέγχεις περισσότερο |
| ενοίκιο ή δόση δανείου για το σπίτι | σούπερ μάρκετ |
| πάγιο κινητού και ίντερνετ | ρεύμα και νερό (αλλάζουν με την κατανάλωση) |
| ασφάλιστρα, δίδακτρα φροντιστηρίου | καύσιμα, εισιτήρια |
| κοινόχρηστα (περίπου σταθερά) | ρούχα, έξοδοι, δώρα |
Υπάρχουν και τα έκτακτα έξοδα, που δεν τα περιμένεις: ο ηλεκτρικός θερμοσίφωνας που χάλασε, ένας οδοντίατρος. Γι' αυτά υπάρχει το αποθεματικό έκτακτης ανάγκης, ένα ποσό που μαζεύεται σιγά-σιγά και δεν αγγίζεται για τίποτε άλλο.
Όταν τα έσοδα είναι ίσα ή περισσότερα από τα έξοδα, ο προϋπολογισμός είναι ισοσκελισμένος ή έχει πλεόνασμα. Όταν τα έξοδα ξεπερνούν τα έσοδα, έχει έλλειμμα — και η διαφορά κάπου πρέπει να βρεθεί: από αποταμιεύσεις, από δανεικά, ή κόβοντας έξοδα.
Η αποταμίευση
Αποταμίευση είναι το μέρος των εσόδων που δεν ξοδεύεις, αλλά κρατάς για αργότερα. Χρησιμεύει για τρία πράγματα:
- για έκτακτα (το αποθεματικό),
- για στόχους που κοστίζουν περισσότερο από όσα μπαίνουν μέσα σε μια εβδομάδα ή έναν μήνα (ένα ποδήλατο, μια εκδρομή),
- για να έχεις επιλογές: αν τα χρήματα δεν φτάνουν έναν μήνα, δεν χρειάζεται να δανειστείς.
Ο κανόνας «πρώτα αποταμίευση»
Οι περισσότεροι αποταμιεύουν ό,τι περισσέψει στο τέλος. Συνήθως δεν περισσεύει τίποτα, όπως στην Ιωάννα. Ο κανόνας που δουλεύει είναι ο ανάποδος: τη μέρα που παίρνεις τα χρήματα, βάζεις πρώτα στην άκρη το ποσό της αποταμίευσης, και ξοδεύεις από ό,τι μένει.
Το δικό σου χαρτζιλίκι
Ένας προϋπολογισμός χαρτζιλικιού δεν χρειάζεται λογιστικό φύλλο. Αρκούν τέσσερα βήματα:
- Γράψε τα έσοδα της εβδομάδας ή του μήνα.
- Κράτα για λίγες μέρες σημειώσεις για κάθε έξοδο, ακόμη και το 0,80 €. Στο κινητό, σε ένα τετράδιο — όπου σε βολεύει.
- Χώρισε σε κατηγορίες (π.χ. κυλικείο, έξοδοι με φίλους, κινητό/εφαρμογές, δώρα) και δες πού πάνε τα περισσότερα.
- Αποφάσισε πόσα θα πηγαίνουν σε κάθε κατηγορία από εδώ και πέρα, ξεκινώντας από την αποταμίευση.
Αν θέλεις να το κάνεις σε υπολογιστή, ένα λογιστικό φύλλο (π.χ. LibreOffice Calc ή Excel) κάνει τις προσθέσεις μόνο του.
Όταν τα χρήματα δεν φαίνονται
Με μετρητά, βλέπεις το πορτοφόλι να αδειάζει. Με κάρτα, κινητό ή «πόντους» μέσα σε ένα παιχνίδι, το ξόδεμα δεν φαίνεται και γίνεται πιο εύκολο. Τρεις συνήθειες βοηθούν:
- Δες τις κινήσεις της κάρτας ή του λογαριασμού μία φορά την εβδομάδα, μαζί με έναν γονιό.
- Μετάτρεψε τα «πετράδια» ή τα «νομίσματα» ενός παιχνιδιού σε ευρώ πριν πατήσεις «Αγορά».
- Όρισε από πριν ένα όριο για τις ψηφιακές αγορές του μήνα, σαν να ήταν ακόμη μία κατηγορία του προϋπολογισμού.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Ο μηνιαίος προϋπολογισμός μιας τριμελούς οικογένειας: έσοδα 1.850 €. Ενοίκιο 450 €, ρεύμα 90 €, νερό 20 €, κινητά και ίντερνετ 60 €, σούπερ μάρκετ 520 €, καύσιμα και εισιτήρια 150 €, φροντιστήριο 120 €, διάφορα 250 €. Βγαίνει; Πόσα μένουν για αποταμίευση;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Χωρίζουμε τα έξοδα.
Σταθερά: ενοίκιο 450, κινητά/ίντερνετ 60, φροντιστήριο 120. Σύνολο:
Μεταβλητά: ρεύμα 90, νερό 20, σούπερ μάρκετ 520, καύσιμα 150, διάφορα 250. Σύνολο:
Όλα τα έξοδα: , δηλαδή 1.660 €.
Περισσεύουν: , δηλαδή 190 €. Ο προϋπολογισμός έχει πλεόνασμα.
Η οικογένεια θέλει να αποταμιεύει 10% του εισοδήματος, δηλαδή €. Τα 190 € φτάνουν — αλλά οριακά. Αν έρθει ένας ακριβός λογαριασμός ρεύματος τον χειμώνα, το πλεόνασμα χάνεται.
Απόφαση: με τον κανόνα «πρώτα αποταμίευση», τα 185 € μεταφέρονται στην αρχή του μήνα σε ξεχωριστό λογαριασμό. Αν χρειαστεί περιθώριο, το κόβουν από τα μεταβλητά (π.χ. τα «διάφορα» ή λιγότερη σπατάλη στο σούπερ μάρκετ), όχι από την αποταμίευση.
Παράδειγμα 2
Ο Άρης θέλει ακουστικά που κοστίζουν 68 €. Έχει ήδη μαζέψει 12 €. Παίρνει 20 € χαρτζιλίκι την εβδομάδα και αποφασίζει να βάζει στην άκρη 6 €. Σε πόσες εβδομάδες θα τα αγοράσει;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Πόσα λείπουν: , δηλαδή 56 €.
Εβδομάδες με 6 € την εβδομάδα:
Μετά από εβδομάδες έχει μαζέψει , δηλαδή του λείπουν ακόμα 2 €. Χρειάζεται 10 εβδομάδες — στρογγυλεύουμε πάντα προς τα πάνω.
Και αν θέλει να τα πάρει πιο γρήγορα; Με 8 € την εβδομάδα: , δηλαδή 7 εβδομάδες. Κερδίζει τρεις εβδομάδες, αλλά του μένουν 12 € για ξόδεμα αντί για 14. Η απόφαση είναι δική του· ο λογαριασμός τού δείχνει τι ανταλλάσσει.
Παράδειγμα 3
Η Ιωάννα κατέγραψε μια εβδομάδα: κυλικείο 7 €, έξοδος με φίλες 5 €, αγορά μέσα σε εφαρμογή 2 €, διάφορα 3 €. Παίρνει 15 €. Τι πάει στραβά και πώς το διορθώνει;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Έξοδα: , δηλαδή 17 €. Έσοδα 15 €. Έλλειμμα 2 €, που τα δανείστηκε από τον αδερφό της.
Το μεγαλύτερο κομμάτι είναι το κυλικείο: σχεδόν το μισό χαρτζιλίκι. Είναι μεταβλητό έξοδο, άρα εκεί υπάρχει περιθώριο.
Νέο σχέδιο, με αποταμίευση πρώτα: αποταμίευση 3 €, κυλικείο 4 € (κολατσιό από το σπίτι δύο μέρες), έξοδος 5 €, εφαρμογές 0 €, διάφορα 3 €. Σύνολο .
Αποτέλεσμα: ο προϋπολογισμός ισοσκελίζεται, επιστρέφει τα 2 € την επόμενη εβδομάδα από τα «διάφορα», και σε έναν μήνα θα έχει 12 € στην άκρη.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Πώς λέμε ότι είναι ένας προϋπολογισμός όπου τα έσοδα είναι περισσότερα από τα έξοδα;
Τα κατάφερες;
- Να ξεχωρίζεις έσοδα και έξοδα, και στα έξοδα τα σταθερά από τα μεταβλητά.
- Να φτιάχνεις έναν απλό μηνιαίο προϋπολογισμό και να ελέγχεις αν είναι ισοσκελισμένος.
- Να εφαρμόζεις τον κανόνα «πρώτα αποταμίευση» στο δικό σου χαρτζιλίκι.
- Να υπολογίζεις σε πόσες εβδομάδες φτάνεις έναν στόχο αποταμίευσης.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.