Ο μυκηναϊκός πολιτισμός

Ένας πολιτισμός που πήρε το όνομα μιας πόλης

Γύρω στο 1600 π.Χ., στην ηπειρωτική Ελλάδα, κάποιες οικογένειες αρχίζουν να θάβουν τους νεκρούς τους με απίστευτο πλούτο: χρυσές μάσκες, ξίφη διακοσμημένα με χρυσό και ασήμι, κοσμήματα. Οι τάφοι αυτοί βρέθηκαν στις Μυκήνες της Αργολίδας, και γι' αυτό ολόκληρος ο πολιτισμός της εποχής ονομάζεται μυκηναϊκός. Κράτησε περίπου ως το 1100 π.Χ.

Οι Μυκηναίοι δεν ήταν ένα ενιαίο κράτος. Ήταν πολλά μικρά βασίλεια, το καθένα με το δικό του ανάκτορο: Μυκήνες, Τίρυνθα, Πύλος, Θήβα, Ορχομενός, Αθήνα, Ιωλκός. Μιλούσαν μια πρώιμη μορφή της ελληνικής γλώσσας και λάτρευαν θεούς που θα συναντήσουμε ξανά στην κλασική εποχή.

Γύρω στο 1450 π.Χ. οι Μυκηναίοι εγκαταστάθηκαν και στην Κνωσό της Κρήτης. Από τους Μινωίτες πήραν πολλά: την τέχνη των τοιχογραφιών, τη ναυτική εμπειρία, και την ιδέα να γράφουν σε πήλινες πινακίδες.

Ακροπόλεις, μέγαρα και θολωτοί τάφοι

Το μυκηναϊκό ανάκτορο χτιζόταν συνήθως σε λόφο και το περιέβαλλαν τεράστια τείχη. Οι μεταγενέστεροι Έλληνες δεν πίστευαν ότι άνθρωποι μπόρεσαν να σηκώσουν τέτοιες πέτρες και τα απέδιδαν στους μυθικούς Κύκλωπες — γι' αυτό τα λέμε ακόμη κυκλώπεια τείχη.

Στην κορυφή βρισκόταν ο άναξ (ο βασιλιάς). Ακολουθούσαν ο λαγέτας, πιθανότατα αρχηγός του στρατού, και άλλοι αξιωματούχοι. Στα χωριά υπήρχαν τοπικοί άρχοντες με τον τίτλο βασιλεύς — μια λέξη που αργότερα θα ανέβαινε πολύ ψηλότερα.

Η Γραμμική Β΄: η παλαιότερη γραπτή ελληνική

Στα ανάκτορα βρέθηκαν χιλιάδες πήλινες πινακίδες γραμμένες σε μια γραφή που ονομάστηκε Γραμμική Β΄. Είναι συλλαβική: κάθε σημείο αντιστοιχεί σε μια συλλαβή (π.χ. ka, to, ne), και δίπλα υπάρχουν ιδεογράμματα (εικονίδια για άλογο, κρασί, σιτάρι) και αριθμοί.

Επί δεκαετίες κανείς δεν μπορούσε να τη διαβάσει. Το 1952 ο Άγγλος αρχιτέκτονας Μάικλ Βέντρις απέδειξε ότι η γλώσσα των πινακίδων είναι ελληνική. Αυτό μετέφερε την ιστορία της ελληνικής γλώσσας αιώνες πίσω.

Οι πινακίδες όμως απογοητεύουν όποιον περιμένει ιστορίες. Δεν περιέχουν ποιήματα, νόμους ή χρονικά. Είναι λογαριασμοί: πόσα πρόβατα, πόσο μαλλί, πόσα άρματα, πόσες εργάτριες, πόσο λάδι για προσφορά σε ποιον θεό. Ανάμεσα στους θεούς διαβάζουμε ονόματα όπως Δίας, Ήρα, Ποσειδώνας, Ερμής και Διόνυσος.

Υπάρχει και μια ειρωνεία. Οι πινακίδες ήταν από άψητο πηλό και κανονικά θα είχαν διαλυθεί. Σώθηκαν επειδή οι φωτιές που κατέστρεψαν τα ανάκτορα τις έψησαν. Η καταστροφή είναι ο λόγος που τις διαβάζουμε σήμερα.

Τι λένε τα ίχνη

Από το εύρημα στο συμπέρασμα

Διάλεξε ένα εύρημα και μετά ένα συμπέρασμα. Δες αν το εύρημα το στηρίζει.

Το εύρημα

Κυκλώπεια τείχη στην Τίρυνθα και στις ΜυκήνεςΠινακίδες της Πύλου με πρόβατα, μαλλί και εργάτριεςΜυκηναϊκά αγγεία στην Αίγυπτο, στην Κύπρο και στη νότια ΙταλίαΣτρώμα από στάχτη και καμένα δοκάρια πάνω στο ανάκτορο της Πύλου

Το συμπέρασμα

Ισχυρή εξουσία που φοβόταν επίθεσηΟργανωμένη γραφειοκρατίαΕμπόριο πέρα από το ΑιγαίοΒίαιο τέλος του ανακτόρου

Το στηρίζειΣωστά. Τείχη τόσο χοντρά σημαίνουν φόβο επίθεσης, αλλά και άρχοντα που μπορούσε να βάλει χιλιάδες ανθρώπους να δουλέψουν.

Διαβάζουμε μια πηγή

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Το τέλος ενός κόσμου

Γύρω στο 1200 π.Χ. πολλά μυκηναϊκά κέντρα καταστρέφονται ή εγκαταλείπονται. Η Πύλος καίγεται και δεν ξαναχτίζεται. Οι Μυκήνες και η Τίρυνθα συνεχίζουν για λίγες δεκαετίες, φτωχότερες. Γύρω στο 1100 π.Χ. το σύστημα των ανακτόρων έχει χαθεί. Την ίδια εποχή καταρρέουν και άλλα κράτη της ανατολικής Μεσογείου, όπως το βασίλειο των Χετταίων στη Μικρά Ασία.

Γιατί; Οι ιστορικοί προτείνουν διάφορες εξηγήσεις:

Οι περισσότεροι σήμερα πιστεύουν ότι καμία αιτία μόνη της δεν αρκεί. Ένα σύστημα που εξαρτιόταν από το κέντρο για όλα ήταν εύθραυστο: όταν χτυπήθηκε από πολλές μεριές μαζί, κατέρρευσε ολόκληρο.

Η μυκηναϊκή εποχή

Πάτα ένα γεγονός για να το δεις στη γραμμή. Μετά δοκίμασε «Βάλ' τα σε σειρά».

ΕξερεύνησεΒάλ' τα σε σειρά

Βασιλικοί τάφοιΟι Μυκηναίοι στην ΚνωσόΠύλη των ΛεόντωνΚαίγεται η ΠύλοςΤέλος των ανακτόρων

Βασιλικοί τάφοι · περίπου 1600 π.Χ.Οι πλούσιοι λακκοειδείς τάφοι των Μυκηνών, με τις χρυσές μάσκες.