Η Μακεδονία και ο Μέγας Αλέξανδρος

Ένα βασίλειο στον βορρά

Ενώ στον νότο οι πόλεις-κράτη εξαντλούνταν σε πολέμους μεταξύ τους, στον βορρά υπήρχε ένα βασίλειο: η Μακεδονία. Δεν είχε δημοκρατία ούτε εκκλησία του δήμου. Είχε έναν βασιλιά από τη δυναστεία των Αργεαδών (ή Τημενιδών), αριστοκράτες ιππείς και αγρότες, πλούσια δάση και μεταλλεία. Πρωτεύουσα ήταν οι Αιγές (σημερινή Βεργίνα) και από τα τέλη του 5ου αιώνα η Πέλλα.

Οι βασιλείς της στράφηκαν νωρίς στον νότο. Ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι ο Αλέξανδρος Α΄ πήρε μέρος στους Ολυμπιακούς αγώνες, όπου γίνονταν δεκτοί μόνο Έλληνες, αφού απέδειξε την αργεΐτικη καταγωγή του. Ο Αρχέλαος φιλοξένησε στην αυλή του τον Ευριπίδη. Οι Μακεδόνες μιλούσαν μια ελληνική διάλεκτο, όπως δείχνουν επιγραφές όπως ο κατάδεσμος της Πέλλας, και λάτρευαν τους θεούς του Ολύμπου, με ιερό τους το Δίον.

Κάποιοι Αθηναίοι ρήτορες, όπως ο Δημοσθένης, αποκαλούσαν τους Μακεδόνες «βαρβάρους». Η λέξη όμως ακούγεται σε πολιτικούς λόγους εναντίον ενός αντιπάλου, και ο ιστορικός τη ζυγίζει μαζί με το ποιος μιλά και γιατί.

Φίλιππος Β΄: ο στρατός που άλλαξε τα πάντα

Όταν ο Φίλιππος Β΄ έγινε βασιλιάς (359 π.Χ.), η Μακεδονία κινδύνευε από Ιλλυριούς και Θράκες. Στα νιάτα του είχε ζήσει ως όμηρος στη Θήβα, την ισχυρότερη τότε στρατιωτική δύναμη, και είχε μάθει από κοντά. Σε λίγα χρόνια:

• δημιούργησε μια νέα φάλαγγα: πεζοί με τη σάρισα, λόγχη μήκους περίπου 5–6 μέτρων, που ξεπερνούσε κάθε δόρυ οπλίτη,
• τη συνδύασε με το βαρύ ιππικό των εταίρων, που χτυπούσε το κενό που άνοιγε η φάλαγγα,
• έκανε τον στρατό μόνιμο και εκπαιδευμένο όλο τον χρόνο, ενώ οι οπλίτες των πόλεων ήταν αγρότες που πολεμούσαν το καλοκαίρι,
• κατέλαβε την Αμφίπολη (357 π.Χ.) και τα χρυσωρυχεία του Παγγαίου, που του έδωσαν χρήματα για μισθούς, συμμαχίες και δωροδοκίες.

Με πόλεμο, διπλωματία και γάμους ο Φίλιππος απλώθηκε στη Θεσσαλία, τη Θράκη και τη Χαλκιδική. Στον νότο οι Έλληνες χωρίστηκαν για το πώς να τον δουν.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Το δίλημμα κρίθηκε στο πεδίο της μάχης. Το 338 π.Χ. στη Χαιρώνεια ο Φίλιππος νίκησε τους Αθηναίους και τους Θηβαίους. Ο δεκαοχτάχρονος γιος του, ο Αλέξανδρος, οδήγησε το ιππικό. Το 337 π.Χ. στο Συνέδριο της Κορίνθου οι πόλεις —χωρίς τη Σπάρτη— έκαναν κοινή ειρήνη και όρισαν τον Φίλιππο ηγεμόνα μιας εκστρατείας εναντίον των Περσών. Δεν πρόλαβε: το 336 π.Χ. δολοφονήθηκε στο θέατρο των Αιγών από τον Παυσανία, έναν σωματοφύλακά του.

Ο Αλέξανδρος ως τον Ινδό

Ο Αλέξανδρος γεννήθηκε στην Πέλλα το 356 π.Χ. Για τρία περίπου χρόνια δάσκαλός του ήταν ο φιλόσοφος Αριστοτέλης, στη Μίεζα. Έγινε βασιλιάς στα είκοσι. Όταν η Θήβα επαναστάτησε το 335 π.Χ., την ισοπέδωσε και πούλησε τους κατοίκους της ως δούλους — ένα μήνυμα προς όλες τις πόλεις.

Την άνοιξη του 334 π.Χ. πέρασε τον Ελλήσποντο με περίπου 35.000–40.000 άνδρες, Μακεδόνες και συμμάχους από τις ελληνικές πόλεις.

Η επιστροφή πέρασε από την έρημο της Γεδρωσίας, όπου πέθαναν πολλοί. Το 323 π.Χ. ο Αλέξανδρος αρρώστησε στη Βαβυλώνα και πέθανε, λίγο πριν κλείσει τα 33. Δεν άφησε ενήλικο διάδοχο, και η αυτοκρατορία του μοιράστηκε ανάμεσα στους στρατηγούς του — αυτό είναι το θέμα του επόμενου μαθήματος.

Από τον Φίλιππο ως τη Βαβυλώνα

Πάτα ένα γεγονός για να το δεις στη γραμμή. Πρόσεξε: όλη η εκστρατεία χωρά σε έντεκα χρόνια.

ΕξερεύνησεΒάλ' τα σε σειρά

Ο Φίλιππος βασιλιάςΧαιρώνειαΔολοφονία του ΦιλίππουΓρανικόςΙσσόςΓαυγάμηλαΥδάσπης και ΎφασιςΘάνατος στη Βαβυλώνα

Ο Φίλιππος βασιλιάς · 359 π.Χ.Αναλαμβάνει ένα απειλούμενο βασίλειο και φτιάχνει νέο στρατό.

Πώς κυβερνάς μια αυτοκρατορία πολλών λαών;

Ο Αλέξανδρος νίκησε ένα κράτος πολύ μεγαλύτερο από τη Μακεδονία, με Πέρσες, Αιγυπτίους, Βαβυλώνιους, Βακτριανούς και Ινδούς. Δεν μπορούσε να το κρατήσει μόνο με τους Μακεδόνες του. Γι' αυτό:

• κράτησε σε πολλές σατραπείες Πέρσες αξιωματούχους, δίπλα σε Μακεδόνες στρατιωτικούς διοικητές,
• υιοθέτησε στοιχεία της περσικής αυλής και ζήτησε από τους συντρόφους του την προσκύνηση, τον περσικό τρόπο χαιρετισμού του βασιλιά,
• παντρεύτηκε τη Βακτριανή Ρωξάνη και, στους γάμους των Σούσων (324 π.Χ.), πάντρεψε δεκάδες αξιωματικούς του με Περσίδες αριστοκράτισσες,
• εκπαίδευσε 30.000 νέους από τους κατακτημένους λαούς στον μακεδονικό τρόπο πολέμου,
• ίδρυσε πόλεις — πολλές με το όνομα Αλεξάνδρεια — όπου εγκατέστησε Έλληνες και Μακεδόνες.

Οι αντιδράσεις δείχνουν ότι δεν συμφωνούσαν όλοι. Πολλοί Μακεδόνες θεώρησαν την προσκύνηση ταπείνωση και την περσική αυλή προδοσία των παραδόσεών τους· ο ιστορικός της εκστρατείας Καλλισθένης αρνήθηκε δημόσια να προσκυνήσει. Για τους κατακτημένους, η εκστρατεία σήμαινε και πολιορκίες, σφαγές και υποδουλώσεις, όπως στην Τύρο. Οι σύγχρονοι ιστορικοί συζητούν αν ο Αλέξανδρος είχε ένα όραμα συνύπαρξης των λαών ή απλώς μια πρακτική λύση για να κυβερνήσει.

Φίλιππος ή Αλέξανδρος;

Ποιος από τους δύο το έκανε;

Ποιος το έκανε;

Οργάνωσε τη φάλαγγα με τη σάρισα

Φίλιππος Β΄Αλέξανδρος

0 / 8

Ας το σκεφτούμε μαζί

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση