Μετάβαση στο περιεχόμενο

Αφρική

Έρημοι, σαβάνες και ο Νείλος — και η ήπειρος με τον πιο νέο πληθυσμό.

30 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Γεωλογία - Γεωγραφία Α΄ Γυμνασίου, 1 ενότητα

Θα μάθεις να

  1. Να περιγράφεις τις κλιματικές ζώνες της Αφρικής και γιατί επαναλαμβάνονται βόρεια και νότια του ισημερινού.
  2. Να εξηγείς πώς ο Νείλος και η έρημος καθορίζουν πού ζουν οι άνθρωποι στην Αίγυπτο.
  3. Να ξεχωρίζεις τη μεγάλη ποικιλία των αφρικανικών χωρών σε πληθυσμό, πόλεις και οικονομία.
  4. Να εξηγείς γιατί η Αφρική έχει τον πιο νέο πληθυσμό της Γης.

Μια ήπειρος, πενήντα τέσσερις χώρες

Από την Κρήτη ως τις ακτές της Λιβύης είναι περίπου 300300 χιλιόμετρα. Η Αφρική είναι η γειτονική μας ήπειρος — και συχνά αυτή που ξέρουμε λιγότερο.

Είναι η δεύτερη μεγαλύτερη ήπειρος, με περίπου 3030 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα, και η δεύτερη πολυπληθέστερη, με περίπου 1,51{,}5 δισεκατομμύριο κατοίκους. Έχει 5454 ανεξάρτητα κράτη — περισσότερα από κάθε άλλη ήπειρο — και μιλιούνται σε αυτήν πάνω από δύο χιλιάδες γλώσσες.

Ζώνες που επαναλαμβάνονται

Ο ισημερινός περνά σχεδόν από τη μέση της ηπείρου. Γι' αυτό οι κλιματικές ζώνες εμφανίζονται δύο φορές, σαν σε καθρέφτη, μία βόρεια και μία νότια:

Από τον ισημερινό προς τα έξωΚλίμαΠού, στον βορράΠού, στον νότο
1ισημερινό: ζέστη και βροχή όλο τον χρόνο, τροπικό δάσοςλεκάνη του Κονγκόλεκάνη του Κονγκό
2σαβάνα: χορτάρι και σκόρπια δέντρα, βροχερή και ξερή εποχήΝιγηρία, Νότιο ΣουδάνΤανζανία, Ζάμπια
3στέπα: λίγη και αβέβαιη βροχήΣαχέλΜποτσουάνα, νότια Αγκόλα
4έρημοςΣαχάραΝαμίμπ, στη Ναμίμπια
5μεσογειακό: βροχερός χειμώνας, ξερό καλοκαίριακτές Μαρόκου, Αλγερίας, Τυνησίαςπεριοχή του Κέιπ Τάουν

Η Σαχάρα, με περίπου 99 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα, είναι η μεγαλύτερη θερμή έρημος της Γης — σχεδόν όσο οι ΗΠΑ. Στο νότιο άκρο της, το Σαχέλ είναι μια λωρίδα όπου η βροχή κάποια χρόνια φτάνει και κάποια όχι, και οι ξηρασίες πλήττουν ανθρώπους και κοπάδια.

Χάρτης του κόσμου με τον Ισημερινό και τους τροπικούς, τη Σαχάρα και την Καλαχάρι, και τα ποτάμια Νείλο, Κονγκό και Νίγηρα.ΙσημερινόςΤροπικός του ΚαρκίνουΤροπικός του ΑιγόκερωΑρκτικός ΚύκλοςΑνταρκτικός ΚύκλοςΣαχάραΚαλαχάριΝείλοςΚονγκόΝίγηρας

Στα ανατολικά, η Μεγάλη Τάφρος (Rift Valley) είναι ένα τεράστιο ρήγμα από την Αιθιοπία ως τη Μοζαμβίκη, όπου η ήπειρος σιγά-σιγά σκίζεται. Γύρω της υψώνονται ηφαίστεια, όπως το Κιλιμάντζαρο (5.8955.895 m) με χιόνι στην κορυφή, λίγο νοτιότερα από τον ισημερινό, και απλώνονται μεγάλες λίμνες: μακριές και βαθιές μέσα στο ρήγμα, όπως η Τανγκανίκα, και πιο ρηχές ανάμεσα στους δύο κλάδους του, όπως η Βικτόρια.

Από ψηλά, ένας μεγάλος, επίπεδος κάμπος σε μπλε θολούρα, και απέναντι μια μακριά σειρά από βουνά. Μπροστά, πράσινα χωράφια και σπίτια στην πλαγιά.
Η κοιλάδα Κέριο, κομμάτι της Μεγάλης Τάφρου στην Κένυα, από το χείλος της. Ο χαμηλός, επίπεδος πάτος είναι το έδαφος που βούλιαξε ανάμεσα σε ρήγματα· απέναντι υψώνεται το άλλο τοίχωμα της τάφρου.Φωτογραφία: Elias Yator · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Ο Νείλος και η Αίγυπτος

Ο Νείλος, με μήκος περίπου 6.6506.650 χιλιόμετρα, είναι από τα μεγαλύτερα ποτάμια του κόσμου. Ο Λευκός Νείλος ξεκινά από την περιοχή της λίμνης Βικτόρια, ο Γαλάζιος Νείλος από τα βουνά της Αιθιοπίας, και ενώνονται στο Χαρτούμ του Σουδάν. Από εκεί ο ποταμός διασχίζει τη Σαχάρα χωρίς να δέχεται σχεδόν καμία βροχή, ως τη Μεσόγειο.

Στην Αίγυπτο αυτό φαίνεται από το διάστημα: μια πράσινη λωρίδα μέσα σε κίτρινη έρημο, που ανοίγει σε δέλτα στον βορρά. Εκεί ζουν σχεδόν όλοι οι Αιγύπτιοι. Και εκεί, στην Αλεξάνδρεια, άκμασε για πάνω από έναν αιώνα μια μεγάλη ελληνική κοινότητα — εκεί γεννήθηκε και έζησε ο ποιητής Κωνσταντίνος Καβάφης.

Ασπρόμαυρη αεροφωτογραφία: μπροστά χωράφια, δέντρα και χωματόδρομοι, πίσω τους μια γυμνή, ανοιχτόχρωμη έκταση, και στο βάθος τρεις πυραμίδες.
Παλιά αεροφωτογραφία της κοιλάδας του Νείλου κοντά στο Κάιρο, με τις πυραμίδες της Γκίζας στο βάθος. Μπροστά, χωράφια και δέντρα που ποτίζει το ποτάμι· πίσω τους, χωρίς καμία μετάβαση, αρχίζει η έρημος. Αυτή την κοφτή γραμμή βλέπουν και οι δορυφόροι.Φωτογραφία: G. Eric and Edith Matson, Library of Congress · κοινό κτήμα · Wikimedia Commons

Πολλές Αφρικές

Οι πληθυσμοί των μεγαλύτερων χωρών δείχνουν ήδη πόσο διαφορετικό μέγεθος έχουν. Η Ελλάδα, με 1010 εκατομμύρια, είναι η γραμμή που μόλις ξεκολλάει από τη βάση: κοίταξε τη Νιγηρία και υπολόγισε πόσες «Ελλάδες» χωρούν μέσα της.

Οι επτά πολυπληθέστερες χώρες της Αφρικής, σε εκατομμύρια κατοίκους

Εκτιμήσεις του ΟΗΕ για το 2024, στρογγυλεμένες. Η γραμμή κοντά στη βάση δείχνει την Ελλάδα, για σύγκριση.

Νιγηρία: 232Αιθιοπία: 132Αίγυπτος: 116Λ.Δ. Κονγκό: 109Τανζανία: 69Ν. Αφρική: 64Κένυα: 56
Νιγηρία232
Αιθιοπία132
Αίγυπτος116
Λ.Δ. Κονγκό109
Τανζανία69
Ν. Αφρική64
Κένυα56

Ελλάδα: περίπου 10 εκατομμύρια

Ο μεγαλύτερος πληθυσμός
Νιγηρία
Ο μικρότερος από τους επτά
Κένυα
Σύνολο
778
Διαφορά
176

Και πίσω από κάθε στήλη, μια άλλη ιστορία:

  • Νιγηρία. Η πολυπληθέστερη χώρα της ηπείρου. Πετρέλαιο στο δέλτα του Νίγηρα, το Λάγος με πάνω από 1515 εκατομμύρια κατοίκους, και το «Nollywood», μία από τις μεγαλύτερες κινηματογραφικές βιομηχανίες του κόσμου σε αριθμό ταινιών.
  • Αιθιοπία. Ορεινή χώρα χωρίς θάλασσα, πατρίδα του καφέ. Η Αντίς Αμπέμπα είναι έδρα της Αφρικανικής Ένωσης. Δεν έγινε ποτέ αποικία, αν και την κατέλαβε η Ιταλία από το 1936 ως το 1941.
  • Αίγυπτος. Χώρα του Νείλου και της διώρυγας του Σουέζ, με το Κάιρο, τη μεγαλύτερη πόλη του αραβικού κόσμου, και τον τουρισμό των αρχαίων μνημείων.
  • Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό. Τροπικό δάσος, ο ποταμός Κονγκό με τεράστιο όγκο νερού, και κοιτάσματα κοβαλτίου και χαλκού που χρειάζονται οι μπαταρίες όλου του κόσμου.
  • Κένυα. Σαβάνα και εθνικά πάρκα, τσάι και λουλούδια που φτάνουν αεροπορικώς στην Ευρώπη, και το M-Pesa: από το 2007 εκατομμύρια Κενυάτες πληρώνουν και στέλνουν χρήματα με απλό κινητό, χρόνια πριν αυτό γίνει συνηθισμένο στην Ευρώπη.
  • Νότια Αφρική. Η πιο βιομηχανική οικονομία της ηπείρου, με ορυχεία χρυσού και πλατίνας, και τρεις πρωτεύουσες. Το 1994 τελείωσε το απαρτχάιντ, το σύστημα φυλετικών διακρίσεων, και ο Νέλσον Μαντέλα έγινε πρόεδρος.
Ένα βουβάλι βόσκει σε ψηλό χορτάρι με σκόρπιους θάμνους. Πίσω, στον ορίζοντα, οι ουρανοξύστες μιας μεγάλης πόλης.
Βουβάλι στο Εθνικό Πάρκο του Ναϊρόμπι, και πίσω του οι ουρανοξύστες της πρωτεύουσας της Κένυας. Η σαβάνα και η μεγαλούπολη χωρούν στην ίδια φωτογραφία: γι' αυτό η Αφρική δεν έχει μία εικόνα.Φωτογραφία: Timothy A. Gonsalves · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Τα περισσότερα σύνορα της Αφρικής τα χάραξαν ευρωπαϊκές δυνάμεις, κυρίως μετά τη Διάσκεψη του Βερολίνου (1884–1885), συχνά με χάρακα πάνω στον χάρτη και χωρίς να ρωτήσουν τους λαούς που ζούσαν εκεί. Οι περισσότερες χώρες έγιναν ανεξάρτητες ανάμεσα στο 1950 και στο 1975 — μόνο το 1960 ανεξαρτητοποιήθηκαν δεκαεπτά. Γι' αυτό σε πολλές χώρες γλώσσες του κράτους είναι ακόμα τα αγγλικά, τα γαλλικά ή τα πορτογαλικά, δίπλα στις τοπικές γλώσσες.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Σε πολλούς παγκόσμιους χάρτες η Γροιλανδία φαίνεται σχεδόν όσο η Αφρική. Η Γροιλανδία έχει περίπου 2,2 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα, η Αφρική περίπου 30. Τι συμβαίνει;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Η Αίγυπτος έχει περίπου 116 εκατομμύρια κατοίκους και έκταση περίπου 1.000.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Σχεδόν όλοι όμως ζουν στην κοιλάδα και στο δέλτα του Νείλου, περίπου 50.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Πόση είναι η πυκνότητα στη χώρα και πόση εκεί που ζουν οι άνθρωποι;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 3

Στο Κέιπ Τάουν πέφτουν περίπου 500 χιλιοστά βροχής τον χρόνο, τα περισσότερα από τον Μάιο ως τον Αύγουστο. Στην Αθήνα περίπου 400, τα περισσότερα από τον Νοέμβριο ως τον Φεβρουάριο. Έχουν διαφορετικό κλίμα;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Ποια είναι η πολυπληθέστερη χώρα της Αφρικής;

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 5

Ποια είναι η μεγαλύτερη θερμή έρημος της Γης, και σε ποιο μέρος της Αφρικής βρίσκεται;

Τα κατάφερες;

  • Να περιγράφεις τις κλιματικές ζώνες της Αφρικής και γιατί επαναλαμβάνονται βόρεια και νότια του ισημερινού.
  • Να εξηγείς πώς ο Νείλος και η έρημος καθορίζουν πού ζουν οι άνθρωποι στην Αίγυπτο.
  • Να ξεχωρίζεις τη μεγάλη ποικιλία των αφρικανικών χωρών σε πληθυσμό, πόλεις και οικονομία.
  • Να εξηγείς γιατί η Αφρική έχει τον πιο νέο πληθυσμό της Γης.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;