Ασία
Η μεγαλύτερη ήπειρος: Ιμαλάια, μουσώνες, και οι δύο πολυπληθέστερες χώρες.
30 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Γεωλογία - Γεωγραφία Α΄ Γυμνασίου, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να περιγράφεις τις μεγάλες περιοχές της Ασίας και τι ξεχωρίζει την καθεμιά.
- Να εξηγείς πώς σχηματίστηκαν τα Ιμαλάια και πώς λειτουργούν οι μουσώνες.
- Να διαβάζεις κλιματικά στοιχεία και να συγκρίνεις μια πόλη των μουσώνων με την Αθήνα.
- Να συγκρίνεις τους πληθυσμούς της Ασίας: πόσοι είναι, πού ζουν και πόσο νέοι ή γερασμένοι είναι.
Η μεγαλύτερη ήπειρος
Η Ασία καλύπτει περίπου εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα, σχεδόν το ένα τρίτο της ξηράς της Γης. Ζουν εδώ περίπου δισεκατομμύρια άνθρωποι — έξι στους δέκα ανθρώπους του πλανήτη. Από τα Στενά του Βοσπόρου, λίγες ώρες με το αυτοκίνητο από τη Θράκη, η ήπειρος απλώνεται ως τον Ειρηνικό και από τον Αρκτικό Ωκεανό ως τον ισημερινό.
Μια τόσο μεγάλη ήπειρος δεν έχει ένα πρόσωπο. Οι γεωγράφοι τη χωρίζουν σε μεγάλες περιοχές:
| Περιοχή | Χώρες, για παράδειγμα | Τι την ξεχωρίζει |
|---|---|---|
| Νοτιοδυτική Ασία (Μέση Ανατολή) | Τουρκία, Ιράν, Σαουδική Αραβία | έρημοι, και σχεδόν τα μισά γνωστά αποθέματα πετρελαίου του κόσμου |
| Νότια Ασία | Ινδία, Πακιστάν, Μπανγκλαντές | Ιμαλάια, μουσώνες, πυκνοκατοικημένες πεδιάδες |
| Ανατολική Ασία | Κίνα, Ιαπωνία, Νότια Κορέα | μεγάλες βιομηχανικές οικονομίες, μεγαλουπόλεις |
| Νοτιοανατολική Ασία | Ινδονησία, Βιετνάμ, Ταϊλάνδη | χιλιάδες νησιά, τροπικά δάση, ηφαίστεια |
| Κεντρική Ασία | Καζακστάν, Ουζμπεκιστάν | στέπες και έρημοι, μακριά από κάθε θάλασσα |
| Βόρεια Ασία (Σιβηρία) | το ασιατικό τμήμα της Ρωσίας | κρύο, τάιγκα, ελάχιστοι κάτοικοι |
Τα Ιμαλάια: όταν συγκρούονται οι πλάκες
Πριν από περίπου εκατομμύρια χρόνια, η ινδική πλάκα, που κινιόταν προς βορρά, συγκρούστηκε με την ευρασιατική. Το έδαφος ανάμεσά τους ζάρωσε και σηκώθηκε, όπως σηκώνεται ένα χαλί όταν το σπρώχνεις στον τοίχο. Έτσι γεννήθηκαν τα Ιμαλάια και, πίσω τους, το οροπέδιο του Θιβέτ, ένα ολόκληρο οροπέδιο πάνω από τα μέτρα.
Η σύγκρουση δεν έχει τελειώσει: η Ινδία συνεχίζει να σπρώχνει μερικά εκατοστά τον χρόνο, τα βουνά ψηλώνουν ακόμα, και η περιοχή έχει συχνούς και ισχυρούς σεισμούς. Και στην Ελλάδα οι σεισμοί έρχονται από δύο πλάκες που πλησιάζουν, με μια διαφορά που θυμάσαι από την Α΄ Γυμνασίου: στο Ελληνικό τόξο η αφρικανική πλάκα, ωκεάνια και βαριά, βυθίζεται κάτω από την πλάκα του Αιγαίου· στα Ιμαλάια συναντιούνται δύο ηπειρωτικές πλάκες, καμία δεν βυθίζεται εύκολα, και ο φλοιός υψώνεται σε οροσειρά.

Από τα Ιμαλάια και το Θιβέτ ξεκινούν μερικά από τα μεγαλύτερα ποτάμια της Γης: ο Γάγγης, ο Ινδός, ο Μεκόνγκ, ο Γιανγκτσέ. Σε αυτά στηρίζονται, για νερό και για άρδευση, εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι στις πεδιάδες από κάτω.
Οι μουσώνες
Στην Ελλάδα ο χειμώνας είναι η εποχή της βροχής και το καλοκαίρι ξερό. Στη Νότια και στη Νοτιοανατολική Ασία συμβαίνει το ανάποδο: το καλοκαίρι φέρνει τον μουσώνα.
- Το καλοκαίρι η ξηρά ζεσταίνεται πολύ πιο γρήγορα από τον Ινδικό Ωκεανό. Ο ζεστός αέρας πάνω από την ξηρά ανεβαίνει και αφήνει χαμηλές πιέσεις.
- Υγρός αέρας από τον ωκεανό τραβιέται προς τη στεριά. Όταν συναντά βουνά, όπως τα Δυτικά Γκατς ή τα Ιμαλάια, ανεβαίνει, ψύχεται, και το νερό του πέφτει ως καταρρακτώδεις βροχές.
- Τον χειμώνα ο άνεμος αλλάζει φορά: φυσά από την κρύα, ξερή ενδοχώρα προς τη θάλασσα, και οι βροχές σταματούν.
Ο μουσώνας είναι ταυτόχρονα ζωή και κίνδυνος. Αν αργήσει ή είναι αδύναμος, η σοδειά ρυζιού χάνεται· αν είναι πολύ δυνατός, πλημμυρίζουν ολόκληρες περιοχές, όπως συχνά στο Μπανγκλαντές, μια χώρα χτισμένη σχεδόν όλη στο κοινό δέλτα του Γάγγη και του Βραχμαπούτρα.

Οι άνθρωποι
Στην Ασία βρίσκονται οι δύο πολυπληθέστερες χώρες του κόσμου. Η Ινδία ξεπέρασε την Κίνα το 2023· το 2024 είχε περίπου δισεκατομμύρια κατοίκους και η Κίνα περίπου . Μαζί είναι πάνω από τον έναν στους τρεις ανθρώπους του πλανήτη.
Ο πληθυσμός όμως δεν είναι μοιρασμένος ομοιόμορφα. Είναι πυκνός στις πεδιάδες των ποταμών και στις ακτές, και σχεδόν άδειος στη Σιβηρία, στο Θιβέτ και στις ερήμους. Εδώ βρίσκονται και πολλές από τις μεγαλύτερες μητροπολιτικές περιοχές του κόσμου — Τόκιο, Δελχί, Σαγκάη, Ντάκα — με πάνω από εκατομμύρια κατοίκους η καθεμιά.

Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Στη Μουμπάι πέφτουν περίπου 2.200 χιλιοστά βροχής τον χρόνο, από τα οποία περίπου 800 τον Ιούλιο και σχεδόν τίποτα τον Ιανουάριο. Στην Αθήνα πέφτουν περίπου 400 τον χρόνο, 55 τον Ιανουάριο και 5 τον Ιούλιο. Τι λένε αυτά τα νούμερα;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Πόση βροχή. . Στη Μουμπάι πέφτει πάνω από πέντε φορές περισσότερη βροχή απ' ό,τι στην Αθήνα.
Πότε. Μόνο ο Ιούλιος της Μουμπάι δίνει χιλιοστά — διπλάσια από όλη τη χρονιά της Αθήνας.
Ανάποδες εποχές. Στην Αθήνα ο Ιανουάριος είναι βροχερός και ο Ιούλιος ξερός· στη Μουμπάι το ανάποδο. Αυτό είναι το αποτύπωμα του μουσώνα.
Άρα η Μουμπάι δεν είναι απλώς «πιο βροχερή»: έχει μια εποχή της βροχής και μια ξερή εποχή, και όλη η ζωή — γεωργία, δρόμοι, σχολεία — οργανώνεται γύρω από αυτή την εναλλαγή.
Παράδειγμα 2
Η κορυφή του Έβερεστ είναι στα 8.849 μέτρα. Η ακτή της Νεκράς Θάλασσας, το χαμηλότερο σημείο ξηράς της Γης, είναι περίπου 430 μέτρα κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας. Πόση είναι η υψομετρική διαφορά μέσα στην ίδια ήπειρο;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Το σημείο κάτω από τη θάλασσα γράφεται με αρνητικό πρόσημο: μέτρα.
Η διαφορά είναι μέτρα.
Δηλαδή πάνω από χιλιόμετρα. Για σύγκριση, ο Όλυμπος, το ψηλότερο ελληνικό βουνό, έχει μέτρα: το Έβερεστ είναι τρεις Όλυμποι ο ένας πάνω στον άλλον.
Παράδειγμα 3
Τον χειμώνα, όταν στην Αθήνα είναι 12:00 το μεσημέρι, τι ώρα είναι στο Νέο Δελχί, στο Πεκίνο και στο Τόκιο;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Τον χειμώνα η Αθήνα είναι 2 ώρες μπροστά από την ώρα του Γκρίνουιτς. Η Ινδία είναι 5 ώρες και 30 λεπτά μπροστά — μία από τις λίγες χώρες με μισή ώρα στη διαφορά. Η Κίνα είναι 8 και η Ιαπωνία 9 ώρες μπροστά.
Νέο Δελχί: ώρες μετά την Αθήνα, δηλαδή 15:30.
Πεκίνο: ώρες μετά, δηλαδή 18:00. Τόκιο: ώρες μετά, δηλαδή 19:00.
Η Κίνα έχει μία ώρα για όλη τη χώρα, αν και το πλάτος της από ανατολή σε δύση αντιστοιχεί σε πάνω από τέσσερις ώρες διαφορά στον ήλιο — θα χωρούσε σε πέντε ζώνες ώρας. Γι' αυτό στις δυτικές της επαρχίες, το καλοκαίρι, ο ήλιος δύει κοντά στις δέκα το βράδυ.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Ποιο είναι το ψηλότερο βουνό της Γης, σε ποια οροσειρά βρίσκεται και πόσο ψηλό είναι;
Τα κατάφερες;
- Να περιγράφεις τις μεγάλες περιοχές της Ασίας και τι ξεχωρίζει την καθεμιά.
- Να εξηγείς πώς σχηματίστηκαν τα Ιμαλάια και πώς λειτουργούν οι μουσώνες.
- Να διαβάζεις κλιματικά στοιχεία και να συγκρίνεις μια πόλη των μουσώνων με την Αθήνα.
- Να συγκρίνεις τους πληθυσμούς της Ασίας: πόσοι είναι, πού ζουν και πόσο νέοι ή γερασμένοι είναι.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.