Ταξινόμηση των οργανισμών

Τρία ονόματα για το ίδιο ψάρι

Στην Ελλάδα το λέμε λαβράκι. Στην Αγγλία είναι sea bass, στη Γαλλία loup de mer ή bar, στην Ιταλία branzino ή spigola.

Αν ένας Έλληνας και ένας Ιταλός βιολόγος θέλουν να μιλήσουν για το ίδιο ψάρι, ποιο όνομα θα χρησιμοποιήσουν;

Κανένα από αυτά. Θα πουν Dicentrarchus labrax — και θα καταλάβουν αμέσως και οι δύο, όπως και κάθε βιολόγος στην Ιαπωνία ή στη Βραζιλία.

Γιατί ταξινομούμε

Οι επιστήμονες έχουν περιγράψει μέχρι σήμερα περίπου δύο εκατομμύρια είδη οργανισμών, και εκτιμούν ότι υπάρχουν πολλά εκατομμύρια ακόμα που δεν έχουν ανακαλυφθεί. Χωρίς κάποιο σύστημα, αυτό το πλήθος θα ήταν ένα χάος.

Ταξινόμηση είναι η οργάνωση των οργανισμών σε ομάδες με βάση τα κοινά τους γνωρίσματα. Μοιάζει με τη βιβλιοθήκη: τα βιβλία δεν μπαίνουν τυχαία στα ράφια, αλλά σε ενότητες, και κάθε ενότητα σε υποενότητες.

Ο πρώτος που ταξινόμησε συστηματικά τα ζώα ήταν ο Αριστοτέλης, τον 4ο αιώνα π.Χ. Τα χώρισε, ανάμεσα σε άλλα, σε «έναιμα» και «άναιμα», ανάλογα με το αν έχουν κόκκινο αίμα.

Το είδος και το όνομά του

Η βασική μονάδα της ταξινόμησης είναι το είδος. Ένα είδος είναι μια ομάδα οργανισμών που μοιάζουν μεταξύ τους και μπορούν να αναπαραχθούν μεταξύ τους δίνοντας γόνιμους απογόνους — απογόνους που θα μπορέσουν κι αυτοί να κάνουν παιδιά.

Ένα άλογο και ένα γαϊδούρι μπορούν να γεννήσουν μουλάρι. Το μουλάρι όμως είναι σχεδόν πάντα στείρο. Γι' αυτό το άλογο και ο γάιδαρος είναι διαφορετικά είδη.

Τον 18ο αιώνα ο Σουηδός φυσιοδίφης Κάρολος Λινναίος καθιέρωσε έναν απλό κανόνα: κάθε είδος παίρνει ένα επιστημονικό όνομα με δύο λέξεις, στα λατινικά. Το σύστημα λέγεται διωνυμική ονοματολογία.

• Η πρώτη λέξη είναι το γένος. Γράφεται με κεφαλαίο.
• Η δεύτερη λέξη προσδιορίζει το είδος μέσα στο γένος. Γράφεται με μικρό.
• Όλο το όνομα γράφεται με πλάγια γράμματα.

Το λιοντάρι είναι Panthera leo και η τίγρη Panthera tigris: ίδιο γένος, διαφορετικά είδη. Η γάτα του σπιτιού είναι Felis catus — άλλο γένος. Εσύ είσαι Homo sapiens, «ο σοφός άνθρωπος».

Από το βασίλειο στο είδος

Τα είδη ομαδοποιούνται σε όλο και μεγαλύτερες ομάδες, τις βαθμίδες ταξινόμησης. Από τη μεγαλύτερη στη μικρότερη:

Όσο κατεβαίνεις τον πίνακα, οι ομάδες γίνονται μικρότερες και τα μέλη τους μοιάζουν περισσότερο. Στο βασίλειο των ζώων ανήκουν η μέλισσα και η φάλαινα. Στο γένος Panthera ανήκουν μόνο μερικές μεγάλες γάτες.

Τα πέντε βασίλεια

Το σύστημα που θα συναντάς στο σχολείο χωρίζει όλους τους οργανισμούς σε πέντε βασίλεια:

Οι μύκητες ήταν για πολύ καιρό μαζί με τα φυτά, γιατί δεν μετακινούνται. Όμως δεν έχουν χλωροπλάστες και δεν κάνουν φωτοσύνθεση. Τρέφονται απορροφώντας ουσίες από το περιβάλλον — από ένα νεκρό κορμό, από το ψωμί, από το χώμα. Γι' αυτό έχουν δικό τους βασίλειο.

Η ταξινόμηση αλλάζει όσο μαθαίνουμε περισσότερα. Σήμερα πολλοί βιολόγοι, με βάση τη σύγκριση του DNA, χωρίζουν πρώτα τη ζωή σε τρεις ακόμα μεγαλύτερες ομάδες, τις επικράτειες: τα βακτήρια, τα αρχαία (μικροοργανισμοί που μοιάζουν με βακτήρια αλλά διαφέρουν πολύ στη χημεία τους) και τα ευκαρυωτικά.

Σε ποιο βασίλειο;

Διάλεξε έναν οργανισμό και μετά το βασίλειο όπου ανήκει. Διάβασε την εξήγηση ακόμα κι όταν βρίσκεις τη σωστή απάντηση.

Διάλεξε οργανισμό

Μανιτάρι αγαρικό, από αυτά του σούπερ μάρκετΣφουγγάρι της θάλασσαςΕυγλήνη: ένα πράσινο κύτταρο που κολυμπά με ένα μαστίγιοΤο βακτήριο του γιαουρτιούΒρύο που καλύπτει μια υγρή πέτρα

Ποιο βασίλειο;

ΜονήρηΠρώτισταΜύκητεςΦυτάΖώα

Όχι αυτόΤα κύτταρά του έχουν πυρήνα.

Ας το κάνουμε μαζί

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση