Μετάβαση στο περιεχόμενο

Ταξινόμηση των οργανισμών

Βασίλεια, είδος, και γιατί κάθε οργανισμός έχει δύο λατινικά ονόματα.

25 λεπτά

Θα μάθεις να

  1. Να εξηγείς τι είναι είδος και γιατί κάθε είδος έχει ένα επιστημονικό όνομα με δύο λέξεις.
  2. Να βάζεις σε σειρά τις βαθμίδες ταξινόμησης, από το βασίλειο ως το είδος.
  3. Να κατατάσσεις οργανισμούς στα πέντε βασίλεια και να χρησιμοποιείς μια απλή διχοτομική κλείδα.

Τρία ονόματα για το ίδιο ψάρι

Στην Ελλάδα το λέμε λαβράκι. Στην Αγγλία είναι sea bass, στη Γαλλία loup de mer ή bar, στην Ιταλία branzino ή spigola.

Αν ένας Έλληνας και ένας Ιταλός βιολόγος θέλουν να μιλήσουν για το ίδιο ψάρι, ποιο όνομα θα χρησιμοποιήσουν;

Κανένα από αυτά. Θα πουν Dicentrarchus labrax — και θα καταλάβουν αμέσως και οι δύο, όπως και κάθε βιολόγος στην Ιαπωνία ή στη Βραζιλία.

Ασημί ψάρι με μεγάλα λέπια κολυμπά σε ενυδρείο, μπροστά από μακριά καφέ φύκια.
Λαβράκι σε ενυδρείο. Σε κάθε χώρα έχει άλλο όνομα· το επιστημονικό του, Dicentrarchus labrax, είναι ένα για όλο τον κόσμο.Φωτογραφία: Bjoertvedt · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Γιατί ταξινομούμε

Οι επιστήμονες έχουν περιγράψει μέχρι σήμερα περίπου δύο εκατομμύρια είδη οργανισμών, και εκτιμούν ότι υπάρχουν πολλά εκατομμύρια ακόμα που δεν έχουν ανακαλυφθεί. Χωρίς κάποιο σύστημα, αυτό το πλήθος θα ήταν ένα χάος.

Ταξινόμηση είναι η οργάνωση των οργανισμών σε ομάδες με βάση τα κοινά τους γνωρίσματα. Μοιάζει με τη βιβλιοθήκη: τα βιβλία δεν μπαίνουν τυχαία στα ράφια, αλλά σε ενότητες, και κάθε ενότητα σε υποενότητες.

Ο πρώτος που ταξινόμησε συστηματικά τα ζώα ήταν ο Αριστοτέλης, τον 4ο αιώνα π.Χ. Τα χώρισε, ανάμεσα σε άλλα, σε «έναιμα» και «άναιμα», ανάλογα με το αν έχουν κόκκινο αίμα.

Το είδος και το όνομά του

Η βασική μονάδα της ταξινόμησης είναι το είδος. Ένα είδος είναι μια ομάδα οργανισμών που μοιάζουν μεταξύ τους και μπορούν να αναπαραχθούν μεταξύ τους δίνοντας γόνιμους απογόνους — απογόνους που θα μπορέσουν κι αυτοί να κάνουν παιδιά.

Ένα άλογο και ένα γαϊδούρι μπορούν να γεννήσουν μουλάρι. Το μουλάρι όμως είναι σχεδόν πάντα στείρο. Γι' αυτό το άλογο και ο γάιδαρος είναι διαφορετικά είδη.

Τον 18ο αιώνα ο Σουηδός φυσιοδίφης Κάρολος Λινναίος καθιέρωσε έναν απλό κανόνα: κάθε είδος παίρνει ένα επιστημονικό όνομα με δύο λέξεις, στα λατινικά. Το σύστημα λέγεται διωνυμική ονοματολογία.

Ζωγραφικό πορτρέτο ηλικιωμένου άνδρα με λευκή κατσαρή περούκα και καφέ σακάκι με χρυσά κουμπιά· πάνω δεξιά η υπογραφή «Linné».
Ο Κάρολος Λινναίος σε πορτρέτο του Σουηδού ζωγράφου Αλεξάντερ Ρόσλιν. Πάνω δεξιά γράφει «Linné», το όνομά του στα σουηδικά.Φωτογραφία: Alexander Roslin · κοινό κτήμα · Wikimedia Commons
  • Η πρώτη λέξη είναι το γένος. Γράφεται με κεφαλαίο.
  • Η δεύτερη λέξη προσδιορίζει το είδος μέσα στο γένος. Γράφεται με μικρό.
  • Όλο το όνομα γράφεται με πλάγια γράμματα.

Το λιοντάρι είναι Panthera leo και η τίγρη Panthera tigris: ίδιο γένος, διαφορετικά είδη. Η γάτα του σπιτιού είναι Felis catus — άλλο γένος. Εσύ είσαι Homo sapiens, «ο σοφός άνθρωπος».

Από το βασίλειο στο είδος

Τα είδη ομαδοποιούνται σε όλο και μεγαλύτερες ομάδες, τις βαθμίδες ταξινόμησης. Από τη μεγαλύτερη στη μικρότερη:

ΒαθμίδαΆνθρωποςΛιοντάρι
ΒασίλειοΖώαΖώα
ΣυνομοταξίαΧορδωτάΧορδωτά
ΟμοταξίαΘηλαστικάΘηλαστικά
ΤάξηΠρωτεύονταΣαρκοφάγα
ΟικογένειαΑνθρωπίδεςΑιλουροειδή
ΓένοςHomoPanthera
ΕίδοςHomo sapiensPanthera leo

Όσο κατεβαίνεις τον πίνακα, οι ομάδες γίνονται μικρότερες και τα μέλη τους μοιάζουν περισσότερο. Στο βασίλειο των ζώων ανήκουν η μέλισσα και η φάλαινα. Στο γένος Panthera ανήκουν μόνο μερικές μεγάλες γάτες.

Τα πέντε βασίλεια

Το σύστημα που θα συναντάς στο σχολείο χωρίζει όλους τους οργανισμούς σε πέντε βασίλεια:

ΒασίλειοΚύτταραΠώς τρέφονταιΠαραδείγματα
Μονήρηπροκαρυωτικά, ένα κύτταροποικίλαβακτήρια
Πρώτισταευκαρυωτικά, συνήθως ένα κύτταροκάποια με φωτοσύνθεση, κάποια τρώνε άλλουςαμοιβάδα, παραμήκιο, πολλά φύκη
Μύκητεςευκαρυωτικά, με τοίχωμααπορροφούν έτοιμη τροφήμανιτάρια, μούχλα, μαγιά
Φυτάευκαρυωτικά, πολλά, με τοίχωμα και χλωροπλάστεςφωτοσύνθεσηβρύα, φτέρες, πεύκο, τριανταφυλλιά
Ζώαευκαρυωτικά, πολλά, χωρίς τοίχωματρώνε άλλους οργανισμούςσφουγγάρια, έντομα, ψάρια, άνθρωπος

Δες δίπλα δίπλα ένα κύτταρο από τέσσερα βασίλεια και βρες με ποια μέρη διαφέρουν.

Τέσσερα βασίλεια, τέσσερα κύτταρα

Διάλεξε κύτταρο και μετά ένα μέρος, για να δεις αν το έχει. Τα σχέδια δεν είναι σε κλίμακα: ένα βακτήριο είναι δέκα φορές μικρότερο από ένα ζωικό κύτταρο, ή και περισσότερο.

Διάλεξε ένα μέρος

Πυρήνας

Κρατά το DNA μέσα σε δική του μεμβράνη. Τον έχουν τα ευκαρυωτικά κύτταρα.

Οι μύκητες ήταν για πολύ καιρό μαζί με τα φυτά, γιατί δεν μετακινούνται. Όμως δεν έχουν χλωροπλάστες και δεν κάνουν φωτοσύνθεση. Τρέφονται απορροφώντας ουσίες από το περιβάλλον — από ένα νεκρό κορμό, από το ψωμί, από το χώμα. Γι' αυτό έχουν δικό τους βασίλειο.

Η ταξινόμηση αλλάζει όσο μαθαίνουμε περισσότερα. Σήμερα πολλοί βιολόγοι, με βάση τη σύγκριση του DNA, χωρίζουν πρώτα τη ζωή σε τρεις ακόμα μεγαλύτερες ομάδες, τις επικράτειες: τα βακτήρια, τα αρχαία (μικροοργανισμοί που μοιάζουν με βακτήρια αλλά διαφέρουν πολύ στη χημεία τους) και τα ευκαρυωτικά.

Σε ποιο βασίλειο;

Διάλεξε έναν οργανισμό και μετά το βασίλειο όπου ανήκει. Διάβασε την εξήγηση ακόμα κι όταν βρίσκεις τη σωστή απάντηση.

Διάλεξε οργανισμό

Βρήκες 0 από 5

Ποιο βασίλειο;

Ποιο βασίλειο;

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Μια διχοτομική κλείδα: μανιτάρι, βελανιδιά, σαλιγκάρι, σπουργίτι

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Ποιος είναι πιο στενός συγγενής του λύκου: ο σκύλος ή η αλεπού;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 3

Βρες τα λάθη: «homo Sapiens», «Sapiens».

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 10
Ποιος είναι ο σωστός τρόπος να γράψεις το επιστημονικό όνομα του λύκου;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 4

Γράψε τα πέντε βασίλεια των οργανισμών.

Τα κατάφερες;

  • Να εξηγείς τι είναι είδος και γιατί κάθε είδος έχει ένα επιστημονικό όνομα με δύο λέξεις.
  • Να βάζεις σε σειρά τις βαθμίδες ταξινόμησης, από το βασίλειο ως το είδος.
  • Να κατατάσσεις οργανισμούς στα πέντε βασίλεια και να χρησιμοποιείς μια απλή διχοτομική κλείδα.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;