Μετάβαση στο περιεχόμενο

Τα ζώα

Ασπόνδυλα και σπονδυλωτά, και οι πέντε ομάδες των σπονδυλωτών.

30 λεπτά

Θα μάθεις να

  1. Να ξεχωρίζεις τα ασπόνδυλα από τα σπονδυλωτά και να αναγνωρίζεις τις κύριες ομάδες ασπόνδυλων.
  2. Να κατατάσσεις ένα σπονδυλωτό σε ψάρια, αμφίβια, ερπετά, πτηνά ή θηλαστικά από τα γνωρίσματά του.
  3. Να εξηγείς πώς η αναπνοή, το δέρμα και το αυγό δένουν κάθε ομάδα με το περιβάλλον της.

Ένα ζώο που μπέρδεψε τους επιστήμονες

Το 1799 έφτασε στο Λονδίνο, από την Αυστραλία, το δέρμα ενός παράξενου ζώου: είχε τρίχωμα σαν κάστορας, ράμφος σαν πάπια και πόδια με μεμβράνες. Μερικοί επιστήμονες νόμιζαν ότι κάποιος είχε ράψει κομμάτια από διαφορετικά ζώα για φάρσα.

Ήταν ο πλατύποδας. Αργότερα έγινε γνωστό ότι γεννά αυγά — και ότι θηλάζει τα μικρά του.

Πλατύποδας κολυμπά στην επιφάνεια πράσινου νερού: καφέ τριχωτό σώμα, πλατιά ουρά, πόδια με μεμβράνες και γκρίζο ράμφος σαν πάπιας.
Πλατύποδας στην Τασμανία. Τρίχωμα σαν κάστορας, ράμφος σαν πάπια, πόδια με μεμβράνες. Δεν είναι φάρσα: είναι ένα πραγματικό ζώο που γεννά αυγά και θηλάζει.Φωτογραφία: Charles J. Sharp · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Σε ποια ομάδα ανήκει λοιπόν; Για να απαντήσεις, πρέπει να ξέρεις ποια γνωρίσματα μετράνε στην ταξινόμηση των ζώων. Θα επανέλθουμε στο τέλος.

Τι κάνει ένα ζώο ζώο

Στην ταξινόμηση είδες ότι τα ζώα είναι ένα από τα βασίλεια των οργανισμών. Όλα έχουν κοινά γνωρίσματα:

  • Είναι πολυκύτταρα, με κύτταρα που δεν έχουν κυτταρικό τοίχωμα ούτε χλωροπλάστες.
  • Είναι ετερότροφα: παίρνουν έτοιμη οργανική τροφή τρώγοντας άλλους οργανισμούς.
  • Τα περισσότερα κινούνται ενεργά, τουλάχιστον σε κάποιο στάδιο της ζωής τους.

Η πρώτη μεγάλη διάκριση είναι απλή: έχει το ζώο σπονδυλική στήλη ή όχι;

  • Σπονδυλωτά: έχουν εσωτερικό σκελετό με σπονδυλική στήλη.
  • Ασπόνδυλα: δεν έχουν.

Τα σπονδυλωτά είναι αυτά που προσέχουμε — σκύλοι, πουλιά, ψάρια. Είναι όμως μόνο ένα μικρό κομμάτι του ζωικού βασιλείου: περισσότερα από το 95%95\% των γνωστών ειδών ζώων είναι ασπόνδυλα.

Τα ασπόνδυλα

Τα ασπόνδυλα δεν είναι μία ομάδα αλλά πολλές, πολύ διαφορετικές μεταξύ τους. Οι κυριότερες:

ΟμάδαΤι τα χαρακτηρίζειΠαραδείγματα
Σπόγγοιαπλούστατα, ακίνητα, με πόρους απ' όπου περνά νερόσφουγγάρι
Κνιδόζωαμαλακό σώμα, πλοκάμια με κύτταρα που «τσιμπούν»μέδουσα, κοράλλι, θαλάσσια ανεμώνη
Σκώληκεςμακρύ, μαλακό σώμα χωρίς πόδιαγαιοσκώληκας, βδέλλα, ταινία
Μαλάκιαμαλακό σώμα, συχνά με όστρακοσαλιγκάρι, μύδι, χταπόδι
Αρθρόποδαεξωτερικός σκελετός, πόδια με αρθρώσειςέντομα, αράχνες, καβούρια, σαρανταποδαρούσες
Εχινόδερμαδέρμα με αγκάθια, σώμα σε πέντε μέρηαχινός, αστερίας

Τα αρθρόποδα είναι η μεγαλύτερη ομάδα ζώων στη Γη. Μόνο τα έντομα είναι πάνω από τα μισά γνωστά είδη ζώων. Ο εξωσκελετός τους είναι ένα σκληρό περίβλημα που προστατεύει και στηρίζει, αλλά δεν μεγαλώνει — γι' αυτό τα αρθρόποδα τον βγάζουν περιοδικά και φτιάχνουν καινούριο, μια διαδικασία που λέγεται έκδυση.

Προσοχή σε μια συνηθισμένη σύγχυση: η αράχνη δεν είναι έντομο. Τα έντομα έχουν έξι πόδια και σώμα σε τρία μέρη (κεφάλι, θώρακας, κοιλιά). Οι αράχνες έχουν οκτώ πόδια και σώμα σε δύο μέρη. Είναι και οι δύο αρθρόποδα, αλλά από διαφορετικές ομάδες.

Και το χταπόδι, όσο έξυπνο κι αν είναι, είναι μαλάκιο — συγγενής του σαλιγκαριού. Οι πρόγονοί του είχαν όστρακο, που στην πορεία χάθηκε.

Με σπονδυλική στήλη ή χωρίς;

Για κάθε ζώο, αποφάσισε αν είναι σπονδυλωτό ή ασπόνδυλο. Μην κρίνεις από το μέγεθος ή από το αν ζει στο νερό.

Πού ανήκει;

Μέδουσα

0 από 10

Οι πέντε ομάδες των σπονδυλωτών

Τα σπονδυλωτά χωρίζονται σε πέντε ομάδες (ομοταξίες). Τις ξεχωρίζεις από τρία πράγματα: τι σκεπάζει το δέρμα, πώς αναπνέουν και πώς αναπαράγονται.

ΔέρμαΑναπνοήΑναπαραγωγήΘερμοκρασία σώματος
Ψάριαλέπιαβράγχιασυνήθως αυγά στο νερόποικιλόθερμα
Αμφίβιαγυμνό, υγρόβράγχια οι προνύμφες· πνεύμονες και δέρμα τα ενήλικααυγά χωρίς κέλυφος, στο νερόποικιλόθερμα
Ερπετάξηρές φολίδεςπνεύμονεςσυνήθως αυγά με κέλυφος, στη στεριάποικιλόθερμα
Πτηνάφτεράπνεύμονεςαυγά με σκληρό κέλυφος, επώασηομοιόθερμα
Θηλαστικάτρίχωμαπνεύμονεςσχεδόν όλα γεννούν ζωντανά μικρά, όλα θηλάζουνομοιόθερμα

Δύο λέξεις του πίνακα χρειάζονται εξήγηση:

  • Ποικιλόθερμα είναι τα ζώα που η θερμοκρασία του σώματός τους ακολουθεί το περιβάλλον. Μια σαύρα ζεσταίνεται στον ήλιο το πρωί πριν αρχίσει να κυνηγά.
  • Ομοιόθερμα είναι όσα κρατούν σταθερή θερμοκρασία σώματος, όποιος κι αν είναι ο καιρός. Το πληρώνουν ακριβά: χρειάζονται πολύ περισσότερη τροφή, γιατί «καίνε» συνεχώς για να ζεσταθούν.

Η ιστορία των σπονδυλωτών είναι σε μεγάλο βαθμό η ιστορία της εξόδου από το νερό. Τα αμφίβια πατάνε στη στεριά αλλά γυρίζουν στο νερό για να γεννήσουν. Τα ερπετά έλυσαν το πρόβλημα με το αυγό με κέλυφος, ένα μικρό «ιδιωτικό νερό» για το έμβρυο. Τα πτηνά και τα θηλαστικά πρόσθεσαν τη σταθερή θερμοκρασία.

Μαύρη σαλαμάνδρα με κίτρινες κηλίδες περπατά πάνω σε ξερά φύλλα και πευκοβελόνες.
Σαλαμάνδρα σε υγρό δάσος. Το δέρμα της είναι γυμνό και υγρό, χωρίς λέπια ή φολίδες — γι' αυτό είναι αμφίβιο και όχι ερπετό, όσο κι αν μοιάζει με σαύρα.Φωτογραφία: Uoaei1 · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Σε ποια ομάδα ανήκει;

Διάλεξε ένα ζώο και μετά μια ομάδα σπονδυλωτών. Κάποια ζώα είναι φτιαγμένα για να σε ξεγελάσουν.

Το ζώο

Βρήκες 0 από 6

Η ομάδα

Η ομάδα

Θαλάσσια χελώνα κολυμπά στην επιφάνεια γαλάζιας θάλασσας, με το κεφάλι έξω από το νερό.
Καρέτα-καρέτα στην επιφάνεια της θάλασσας. Ζει στο νερό, αλλά αναπνέει με πνεύμονες: βγάζει το κεφάλι για αέρα, όπως και το δελφίνι.Φωτογραφία: Alexey Seleznev · CC BY 3.0 · Wikimedia Commons

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Ο πλατύποδας έχει τρίχωμα, ράμφος, πνεύμονες, γεννά αυγά και θηλάζει τα μικρά του. Σε ποια ομάδα ανήκει;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Βρίσκεις τρία μικρά ζώα σε έναν κήπο. Το Α έχει 6 πόδια και σώμα σε 3 μέρη. Το Β έχει 8 πόδια. Το Γ έχει μακρύ μαλακό σώμα χωρίς πόδια, σε δακτυλίους. Τι είναι το καθένα;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 3

Γιατί τα αμφίβια κινδυνεύουν περισσότερο από τα ερπετά όταν ξεραθεί ένας βάλτος;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 10
Ποιο γνώρισμα ξεχωρίζει τα σπονδυλωτά από τα ασπόνδυλα;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 4

Σε ποια ομάδα ασπόνδυλων ανήκει ο αχινός;

Τα κατάφερες;

  • Να ξεχωρίζεις τα ασπόνδυλα από τα σπονδυλωτά και να αναγνωρίζεις τις κύριες ομάδες ασπόνδυλων.
  • Να κατατάσσεις ένα σπονδυλωτό σε ψάρια, αμφίβια, ερπετά, πτηνά ή θηλαστικά από τα γνωρίσματά του.
  • Να εξηγείς πώς η αναπνοή, το δέρμα και το αυγό δένουν κάθε ομάδα με το περιβάλλον της.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;