Ενεστώτας και μέλλοντας, και το εἰμί

«Θα φέρω όλους»

Το 401 π.Χ., μετά τη μάχη στα Κούναξα, οι Έλληνες μισθοφόροι βρίσκονται βαθιά μέσα στην Περσική αυτοκρατορία. Ο στρατηγός τους, ο Κλέαρχος, συναντά τον Πέρση σατράπη Τισσαφέρνη. Ο ένας υποψιάζεται τον άλλον. Ο Τισσαφέρνης λέει:

… ἐν τῷ ἐμφανεῖ λέξω τοὺς πρὸς ἐμὲ λέγοντας ὡς σὺ ἐμοὶ ἐπιβουλεύεις

— Ξενοφών, Κύρου Ἀνάβασις 2.5.25

Και ο Κλέαρχος απαντά:

ἐγὼ δέ, ἔφη ὁ Κλέαρχος, ἄξω πάντας, καὶ σοὶ αὖ δηλώσω ὅθεν ἐγὼ περὶ σοῦ ἀκούω.

— Ξενοφών, Κύρου Ἀνάβασις 2.5.26

«Θα πω φανερά ποιοι είναι αυτοί που μου λένε ότι εσύ σχεδιάζεις κακό εναντίον μου.» — «Κι εγώ», είπε ο Κλέαρχος, «θα φέρω όλους [τους αξιωματικούς μου], και θα σου πω κι εγώ από πού ακούω αυτά που ακούω για σένα.» (μετάφραση δική μας)

Η συνάντηση θα τελειώσει άσχημα για τον Κλέαρχο, αλλά εμείς θα σταθούμε στη γλώσσα. Κοίτα τα ρήματα:

• ἐπιβουλεύεις, ἀκούω: ενεστώτας, κάτι που γίνεται τώρα.
• λέξω, ἄξω: μέλλοντας, κάτι που θα γίνει. Και στα νέα: «θα πω», «θα φέρω». Από πού βγήκε το ξ; Από το λέγ-ω και το ἄγ-ω.

Και κοίτα πόσες προσωπικές αντωνυμίες χωράνε σε δύο προτάσεις: ἐμέ, σύ, ἐμοί, ἐγώ, σοί, σοῦ. Δύο άντρες που δεν εμπιστεύονται ο ένας τον άλλον μιλούν συνέχεια για το «εγώ» και το «εσύ».

Τα παρεπόμενα του ρήματος

Πριν από τους τύπους, ένας χάρτης. Κάθε ρηματικός τύπος έχει τα εξής χαρακτηριστικά, τα παρεπόμενα:

Σε αυτό το μάθημα μένουμε σε μία μικρή γωνιά του χάρτη: ενεργητική φωνή, οριστική, ενεστώτας και μέλλοντας.

Το ρήμα εἰμί

Το εἰμί είναι το «είμαι» των αρχαίων.

Το (ν) στο τέλος λέγεται ν εφελκυστικό: μπαίνει όταν ακολουθεί λέξη που αρχίζει από φωνήεν ή όταν η λέξη είναι τελευταία της πρότασης. Το ίδιο κάνει και το -ουσι(ν) των ρημάτων: «λύουσιν ἀεί», αλλά «λύουσι τοὺς ἵππους».

Οι τύποι του εἰμί, εκτός από το εἶ, συχνά δίνουν τον τόνο τους στην προηγούμενη λέξη και μένουν άτονοι: «ἰσχυρός ἐστιν», «ἄνθρωποί ἐσμεν». Μην ανησυχείς αν τους βρεις χωρίς τόνο.

Ενεστώτας και μέλλοντας των βαρύτονων ρημάτων

Βαρύτονα λέγονται τα ρήματα που δεν τονίζονται στη λήγουσα του α΄ προσώπου: λύω, γράφω, πείθω. Χωρίζονται σε θέμα και κατάληξη: λύ-ω.

Σύγκρινε: οι καταλήξεις είναι σχεδόν ίδιες με τις δικές μας. Διαφέρουν μόνο το α΄ πληθυντικό (-ομεν, εμείς λέμε -ουμε) και το γ΄ πληθυντικό (-ουσι(ν), εμείς λέμε -ουν).

Και ο μέλλοντας; Είναι ο ενεστώτας με ένα σ πριν από την κατάληξη. Το σ λέγεται χρονικός χαρακτήρας. Δεν υπάρχει «θα»: η αρχαία λέει τον μέλλοντα με μία λέξη.

Κλίνε το «λύω»

Το θέμα λυ- μένει. Πες ό,τι λείπει από μέσα σου και πάτα το κουτάκι για να δεις αν το βρήκες. Στον μέλλοντα το κουτάκι κρύβει και το σ.

Πες την κατάληξη και πάτα για να τη δεις

	Ενεστώτας	Μέλλοντας
α΄ ενικ.	λύ	λύ
β΄ ενικ.	λύ	λύ
γ΄ ενικ.	λύ	λύ
α΄ πληθ.	λύ	λύ
β΄ πληθ.	λύ	λύ
γ΄ πληθ.	λύ	λύ

0 / 12 καταλήξεις

Δείξε όλες

Ο μέλλοντας των αφωνόληκτων ρημάτων

Όταν το θέμα τελειώνει σε άφωνο σύμφωνο, το σ του μέλλοντα «κολλάει» πάνω του:

Πρόσεξε τα ρήματα σε -ττω και -πτω: το «φυλάττω» δεν έχει θέμα «φυλαττ-». Το θέμα του φαίνεται σε συγγενικές λέξεις: φύλακας, φυλακή. Άρα φυλακ- + σ = φυλάξω. Ομοίως το «βλάπτω» έχει θέμα βλαβ- (βλάβη), άρα βλάψω.

Φτιάξε τον μέλλοντα

Διάλεξε το κομμάτι του θέματος, μετά τον χρονικό χαρακτήρα (σ, ψ ή ξ), μετά την κατάληξη.

λύω → μέλλοντας, α΄ ενικό

   

εισξωλύ

1 / 6

Ενεστώτας ή μέλλοντας;

Κάθε τύπος είναι οριστική ενεργητικής φωνής. Ψάξε τον χρονικό χαρακτήρα: υπάρχει σ, ψ ή ξ που δεν υπάρχει στο θέμα;

Ποιος χρόνος;

ἄξουσιν

ΕνεστώταςΜέλλοντας

0 / 10

Οι προσωπικές αντωνυμίες

Τα μου, μοι, με, σου, σοι, σε είναι οι άτονοι τύποι, όπως το δικό μας «μου είπε», «σε βλέπω». Οι τονισμένοι (ἐμοῦ, ἐμοί, ἐμέ) μπαίνουν όταν θέλουμε έμφαση ή μετά από πρόθεση: πρὸς ἐμέ (προς εμένα).

Το γ΄ πρόσωπο έχει δικούς του τύπους (οὗ, οἷ, ἕ · σφεῖς, σφῶν, σφίσι(ν), σφᾶς), που είναι σπάνιοι στα κείμενα του σχολείου. Συνήθως στη θέση τους βρίσκεις άλλες αντωνυμίες, που θα μάθεις αργότερα.

Πολλοί τύποι σου είναι γνώριμοι: το «Πάτερ ἡμῶν» της προσευχής, και τα «εμείς», «εσείς», που κράτησαν το -εις των αρχαίων.

Γιατί ο Κλέαρχος λέει «ἐγώ»;

Η κατάληξη του ρήματος δείχνει ήδη το πρόσωπο: ἄξω σημαίνει «εγώ θα φέρω». Γι' αυτό η ονομαστική ἐγώ, σύ, ἡμεῖς, ὑμεῖς δεν χρειάζεται, όπως και στα νέα δεν λέμε κάθε φορά «εγώ γράφω». Όταν μπαίνει, δίνει έμφαση ή αντίθεση: «ἐγὼ δὲ ἄξω πάντας» = «εγώ πάντως, από τη μεριά μου, θα φέρω όλους». Ο Κλέαρχος απαντά στο «σύ» του Τισσαφέρνη με ένα «ἐγώ».

Παραδείγματα

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση