Μετάβαση στο περιεχόμενο

Η δομή επιλογής if

if, if-else, if-elif-else και εμφωλευμένες επιλογές.

40 λεπτά

Θα μάθεις να

  1. Να αναγνωρίζεις πότε ένα πρόβλημα λύνεται μόνο με δομή ακολουθίας και πότε θέλει επιλογή.
  2. Να γράφεις απλή if, if-else και if-elif-else με τη σωστή άνω-κάτω τελεία και εσοχή.
  3. Να προβλέπεις ποιος κλάδος εκτελείται σε μια αλυσίδα elif, ξέροντας ότι σταματά στην πρώτη αληθή συνθήκη.
  4. Να γράφεις και να διαβάζεις εμφωλευμένες δομές επιλογής, και να τις μετατρέπεις σε αλυσίδα elif.

Ο κώδικας γράφεται όπως στο βιβλίο και στις εξετάσεις, σε Python 2.7: print x, print a, b, και input για να διαβάσεις αριθμό. Οι runners της σελίδας γράφουν print(...) με ένα όρισμα και int(input(...)), που δουλεύουν ίδια και στις δύο εκδόσεις.

Η δομή ακολουθίας

Η δομή ακολουθίας είναι μια σειρά από εντολές που εκτελούνται η μία μετά την άλλη, με τη σειρά που γράφτηκαν. Ένα πρόγραμμα μόνο με ακολουθία λύνει τα προβλήματα όπου:

  • η σειρά των βημάτων είναι καθορισμένη,
  • όλα τα βήματα εκτελούνται πάντοτε,
  • δεν υπάρχουν εξαιρέσεις.

Το εμβαδόν ενός ορθογωνίου είναι τέτοιο πρόβλημα: διαβάζεις μήκος και πλάτος, πολλαπλασιάζεις, εμφανίζεις.

# Εμβαδόν ορθογωνίου παραλληλογράμμου
mikos = input('Μήκος: ')
platos = input('Πλάτος: ')
emvadon = mikos * platos
print 'Εμβαδόν:', emvadon

Με μήκος 7.5 και πλάτος 4 εμφανίζει Εμβαδόν: 30.0. Κάθε γραμμή εκτελείται μία φορά, από πάνω προς τα κάτω.

Αν όμως ο χρήστης δώσει αρνητικό μήκος, το πρόγραμμα θα εμφανίσει αρνητικό εμβαδόν. Για να το αποφύγεις, το πρόγραμμα πρέπει να διαλέξει: αν το μήκος είναι αρνητικό, μήνυμα λάθους· αλλιώς, υπολογισμός. Εδώ η ακολουθία δεν φτάνει.

Η απλή if

if synthiki:
    entoles

Η synthiki είναι μια λογική έκφραση: βγαίνει True ή False. Αν είναι True, εκτελούνται οι εντολές του μπλοκ. Αν είναι False, η εκτέλεση προσπερνά το μπλοκ και συνεχίζει από την πρώτη εντολή μετά από αυτό.

# Προειδοποίηση για αρνητικό ποσό
poso = input('Δώσε ένα ποσό: ')
if poso < 0:
    print 'ΠΡΟΣΟΧΗ: το ποσό είναι αρνητικό'
print 'Τέλος ελέγχου'

Προειδοποίηση για αρνητικό ποσό

Δίνεται −20. Μετά δοκίμασε στο μυαλό σου το 50: ποια γραμμή δεν θα εμφανιζόταν;

  1. τρέχουσα γραμμή: poso = int(input("Δώσε ένα ποσό: "))
  2. if poso < 0:
  3. print("ΠΡΟΣΟΧΗ: το ποσό είναι αρνητικό")
  4. print("Τέλος ελέγχου")

Ξεκινάμε. Καμία μεταβλητή δεν έχει ακόμα τιμή.Γραμμή 1: τι τιμή θα πάρει το poso;

Μεταβλητές

—

Έξοδος

Το «Τέλος ελέγχου» δεν έχει εσοχή, άρα δεν ανήκει στο if: εμφανίζεται πάντα, όποιο κι αν είναι το ποσό.

Η σύνθετη if-else

Όταν θέλεις άλλες εντολές για το αληθές και άλλες για το ψευδές, προσθέτεις κλάδο else («αλλιώς»):

# Σύγκριση των ηλικιών δύο ατόμων
a = input('Δώσε την ηλικία Α του πρώτου ατόμου: ')
b = input('Δώσε την ηλικία Β του δεύτερου ατόμου: ')
if a > b:
    print 'Η ηλικία Α είναι μεγαλύτερη από τη Β'
else:
    print 'Η ηλικία Α είναι μικρότερη ή ίση της ηλικίας Β'

Η if-else εκτελεί πάντα ακριβώς έναν από τους δύο κλάδους. Το else δεν παίρνει συνθήκη: εκτελείται όταν η συνθήκη του if είναι ψευδής.

Πολλαπλή επιλογή: if-elif-else

Για περισσότερες από δύο περιπτώσεις, η Python έχει το elif («αλλιώς αν»). Ένας συναγερμός σπιτιού δίνει κωδικούς από 11 ως 5050: οι κωδικοί 11 ως 1010 είναι η ζώνη 11, οι 1111 ως 2020 η ζώνη 22, και οι μεγαλύτεροι του 2020 η ζώνη 33.

# Πρόγραμμα εντοπισμού ζώνης συναγερμού
alarm = input('Δώσε έναν κωδικό συναγερμού: ')
if alarm > 20:
    z = 3
elif alarm > 10:
    z = 2
else:
    z = 1
print 'Πρόβλημα από τη ζώνη: ', z
print 'τέλος'

Ζώνη συναγερμού

Κωδικός 15. Η πρώτη συνθήκη βγαίνει False. Τι γίνεται στη δεύτερη, και ελέγχεται ποτέ το else;

  1. τρέχουσα γραμμή: alarm = int(input("Δώσε έναν κωδικό συναγερμού: "))
  2. if alarm > 20:
  3. z = 3
  4. elif alarm > 10:
  5. z = 2
  6. else:
  7. z = 1
  8. print(z)

Ξεκινάμε. Καμία μεταβλητή δεν έχει ακόμα τιμή.Γραμμή 1: τι τιμή θα πάρει το alarm;

Μεταβλητές

—

Έξοδος

Οι συνθήκες ελέγχονται με τη σειρά, από πάνω προς τα κάτω. Μόλις μία βγει αληθής, εκτελείται το μπλοκ της και η εκτέλεση πηγαίνει μετά από όλη τη δομή. Το else στο τέλος πιάνει ό,τι δεν έπιασε καμία συνθήκη.

Τρεις κωδικοί μέσα στην ίδια αλυσίδα

Για κάθε κωδικό πες τι βγάζει κάθε έλεγχος και ποια ζώνη προκύπτει. Παύλα σημαίνει ότι ο έλεγχος δεν γίνεται καν.

ΒήμαΚωδικόςalarm > 20alarm > 10z
Ζωντανή ενημέρωση

Τρία χωριστά if δεν είναι το ίδιο με μια αλυσίδα. Με χωριστά if ελέγχονται όλες οι συνθήκες, και αν ισχύουν δύο, εκτελούνται δύο μπλοκ. Με elif εκτελείται ένα το πολύ.

Εμφωλευμένες δομές επιλογής

Ένα if μπορεί να μπει μέσα στο μπλοκ ενός άλλου. Αυτό είναι εμφωλευμένη δομή επιλογής: η εσωτερική επιλογή ελέγχεται μόνο αν η εξωτερική έστειλε την εκτέλεση εκεί.

Ο δείκτης υπεριώδους ακτινοβολίας (UV) παίρνει τιμές από 00 ως 1515: ως 5,95{,}9 ο κίνδυνος είναι ελάχιστος ή μικρός, από 66 ως 10,910{,}9 μεγάλος ή πολύ μεγάλος, από 1111 ως 1515 ακραίος. Το πρόγραμμα πρώτα ελέγχει αν η τιμή είναι αποδεκτή, και μόνο τότε τη χαρακτηρίζει.

# Πρόγραμμα ελέγχου υπεριώδους ακτινοβολίας
uv = input('Παρακαλώ δώσε έναν αριθμό έκθεσης δείκτη UV: ')
if uv <= 15:
    if uv >= 11:
        print 'Ακραία κατάσταση κινδύνου'
    else:
        if uv >= 6:
            print 'Μεγάλος ή πολύ μεγάλος κίνδυνος'
        else:
            if uv >= 0:
                print 'Ελάχιστος ή μικρός κίνδυνος'
            else:
                print 'Ο δείκτης δεν μπορεί να είναι αρνητικός'
else:
    print 'Ο αριθμός που έδωσες υπερβαίνει το 15. Μη αποδεκτή τιμή!'

Κάθε else ανήκει στο if που έχει την ίδια εσοχή με αυτό. Ένα μπλοκ δεν μπορεί να έχει δύο else στην ίδια εσοχή.

Έλεγχος υπεριώδους ακτινοβολίας

Δείκτης 7. Μετά σκέψου το 16 και το −2: σε ποιο else καταλήγει το καθένα;

  1. τρέχουσα γραμμή: uv = int(input("Δείκτης UV: "))
  2. if uv <= 15:
  3. if uv >= 11:
  4. print("Ακραία κατάσταση κινδύνου")
  5. else:
  6. if uv >= 6:
  7. print("Μεγάλος ή πολύ μεγάλος κίνδυνος")
  8. else:
  9. if uv >= 0:
  10. print("Ελάχιστος ή μικρός κίνδυνος")
  11. else:
  12. print("Ο δείκτης δεν μπορεί να είναι αρνητικός")
  13. else:
  14. print("Μη αποδεκτή τιμή!")

Ξεκινάμε. Καμία μεταβλητή δεν έχει ακόμα τιμή.Γραμμή 1: τι τιμή θα πάρει το uv;

Μεταβλητές

—

Έξοδος

Όταν κάθε else περιέχει μόνο ένα ακόμα if, η εμφώλευση γράφεται πιο καθαρά ως αλυσίδα elif, με τις ίδιες ακριβώς απαντήσεις:

uv = input('Δείκτης UV: ')
if uv > 15:
    print 'Μη αποδεκτή τιμή!'
elif uv >= 11:
    print 'Ακραία κατάσταση κινδύνου'
elif uv >= 6:
    print 'Μεγάλος ή πολύ μεγάλος κίνδυνος'
elif uv >= 0:
    print 'Ελάχιστος ή μικρός κίνδυνος'
else:
    print 'Ο δείκτης δεν μπορεί να είναι αρνητικός'

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Τι θα εμφανίσει το παρακάτω τμήμα προγράμματος; x = 7, y = 3· αν x % 2 == 0, τότε y = y + x· αλλιώς αν x > 5, τότε y = y * 2 και x = x - 4· αλλιώς y = 0. Στο τέλος, αν y > x, print x, y· αλλιώς print y, x.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Μια εταιρεία κινητής τηλεφωνίας χρεώνει πάγιο 20 € τον μήνα και κλιμακωτά: τα πρώτα 500 δευτερόλεπτα 0,02 € το δευτερόλεπτο, τα επόμενα 300 (501 ως 800) 0,009 € και τα πέρα από τα 800 0,007 €. Να γράψετε πρόγραμμα σε Python που να διαβάζει τη συνολική διάρκεια των κλήσεων ενός μήνα σε δευτερόλεπτα και να εμφανίζει τη μηνιαία χρέωση.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Ένα έτος είναι δίσεκτο αν διαιρείται με το 4, εκτός αν διαιρείται με το 100· όσα διαιρούνται με το 400 είναι πάλι δίσεκτα. Γράψε πρόγραμμα που να διαβάζει ένα έτος και να εμφανίζει αν είναι δίσεκτο.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 10
Πότε αρκεί η δομή ακολουθίας για να λυθεί ένα πρόβλημα;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 6

Με a = -3, τι εμφανίζει το τμήμα if a < 0: a = -a και από κάτω, χωρίς εσοχή, print a;

Τα κατάφερες;

  • Να αναγνωρίζεις πότε ένα πρόβλημα λύνεται μόνο με δομή ακολουθίας και πότε θέλει επιλογή.
  • Να γράφεις απλή if, if-else και if-elif-else με τη σωστή άνω-κάτω τελεία και εσοχή.
  • Να προβλέπεις ποιος κλάδος εκτελείται σε μια αλυσίδα elif, ξέροντας ότι σταματά στην πρώτη αληθή συνθήκη.
  • Να γράφεις και να διαβάζεις εμφωλευμένες δομές επιλογής, και να τις μετατρέπεις σε αλυσίδα elif.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;