Η δομή επιλογής if
if, if-else, if-elif-else και εμφωλευμένες επιλογές.
40 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να αναγνωρίζεις πότε ένα πρόβλημα λύνεται μόνο με δομή ακολουθίας και πότε θέλει επιλογή.
- Να γράφεις απλή if, if-else και if-elif-else με τη σωστή άνω-κάτω τελεία και εσοχή.
- Να προβλέπεις ποιος κλάδος εκτελείται σε μια αλυσίδα elif, ξέροντας ότι σταματά στην πρώτη αληθή συνθήκη.
- Να γράφεις και να διαβάζεις εμφωλευμένες δομές επιλογής, και να τις μετατρέπεις σε αλυσίδα elif.
Ο κώδικας γράφεται όπως στο βιβλίο και στις εξετάσεις, σε Python 2.7: print x, print a, b, και input για να διαβάσεις αριθμό. Οι runners της σελίδας γράφουν print(...) με ένα όρισμα και int(input(...)), που δουλεύουν ίδια και στις δύο εκδόσεις.
Η δομή ακολουθίας
Η δομή ακολουθίας είναι μια σειρά από εντολές που εκτελούνται η μία μετά την άλλη, με τη σειρά που γράφτηκαν. Ένα πρόγραμμα μόνο με ακολουθία λύνει τα προβλήματα όπου:
- η σειρά των βημάτων είναι καθορισμένη,
- όλα τα βήματα εκτελούνται πάντοτε,
- δεν υπάρχουν εξαιρέσεις.
Το εμβαδόν ενός ορθογωνίου είναι τέτοιο πρόβλημα: διαβάζεις μήκος και πλάτος, πολλαπλασιάζεις, εμφανίζεις.
# Εμβαδόν ορθογωνίου παραλληλογράμμου
mikos = input('Μήκος: ')
platos = input('Πλάτος: ')
emvadon = mikos * platos
print 'Εμβαδόν:', emvadon
Με μήκος 7.5 και πλάτος 4 εμφανίζει Εμβαδόν: 30.0. Κάθε γραμμή εκτελείται μία φορά, από πάνω προς τα κάτω.
Αν όμως ο χρήστης δώσει αρνητικό μήκος, το πρόγραμμα θα εμφανίσει αρνητικό εμβαδόν. Για να το αποφύγεις, το πρόγραμμα πρέπει να διαλέξει: αν το μήκος είναι αρνητικό, μήνυμα λάθους· αλλιώς, υπολογισμός. Εδώ η ακολουθία δεν φτάνει.
Η απλή if
if synthiki:
entoles
Η synthiki είναι μια λογική έκφραση: βγαίνει True ή False. Αν είναι True, εκτελούνται οι εντολές του μπλοκ. Αν είναι False, η εκτέλεση προσπερνά το μπλοκ και συνεχίζει από την πρώτη εντολή μετά από αυτό.
# Προειδοποίηση για αρνητικό ποσό
poso = input('Δώσε ένα ποσό: ')
if poso < 0:
print 'ΠΡΟΣΟΧΗ: το ποσό είναι αρνητικό'
print 'Τέλος ελέγχου'
Το «Τέλος ελέγχου» δεν έχει εσοχή, άρα δεν ανήκει στο if: εμφανίζεται πάντα, όποιο κι αν είναι το ποσό.
Η σύνθετη if-else
Όταν θέλεις άλλες εντολές για το αληθές και άλλες για το ψευδές, προσθέτεις κλάδο else («αλλιώς»):
# Σύγκριση των ηλικιών δύο ατόμων
a = input('Δώσε την ηλικία Α του πρώτου ατόμου: ')
b = input('Δώσε την ηλικία Β του δεύτερου ατόμου: ')
if a > b:
print 'Η ηλικία Α είναι μεγαλύτερη από τη Β'
else:
print 'Η ηλικία Α είναι μικρότερη ή ίση της ηλικίας Β'
Η if-else εκτελεί πάντα ακριβώς έναν από τους δύο κλάδους. Το else δεν παίρνει συνθήκη: εκτελείται όταν η συνθήκη του if είναι ψευδής.
Πολλαπλή επιλογή: if-elif-else
Για περισσότερες από δύο περιπτώσεις, η Python έχει το elif («αλλιώς αν»). Ένας συναγερμός σπιτιού δίνει κωδικούς από ως : οι κωδικοί ως είναι η ζώνη , οι ως η ζώνη , και οι μεγαλύτεροι του η ζώνη .
# Πρόγραμμα εντοπισμού ζώνης συναγερμού
alarm = input('Δώσε έναν κωδικό συναγερμού: ')
if alarm > 20:
z = 3
elif alarm > 10:
z = 2
else:
z = 1
print 'Πρόβλημα από τη ζώνη: ', z
print 'τέλος'
Οι συνθήκες ελέγχονται με τη σειρά, από πάνω προς τα κάτω. Μόλις μία βγει αληθής, εκτελείται το μπλοκ της και η εκτέλεση πηγαίνει μετά από όλη τη δομή. Το else στο τέλος πιάνει ό,τι δεν έπιασε καμία συνθήκη.
Τρία χωριστά if δεν είναι το ίδιο με μια αλυσίδα. Με χωριστά if ελέγχονται όλες οι συνθήκες, και αν ισχύουν δύο, εκτελούνται δύο μπλοκ. Με elif εκτελείται ένα το πολύ.
Εμφωλευμένες δομές επιλογής
Ένα if μπορεί να μπει μέσα στο μπλοκ ενός άλλου. Αυτό είναι εμφωλευμένη δομή επιλογής: η εσωτερική επιλογή ελέγχεται μόνο αν η εξωτερική έστειλε την εκτέλεση εκεί.
Ο δείκτης υπεριώδους ακτινοβολίας (UV) παίρνει τιμές από ως : ως ο κίνδυνος είναι ελάχιστος ή μικρός, από ως μεγάλος ή πολύ μεγάλος, από ως ακραίος. Το πρόγραμμα πρώτα ελέγχει αν η τιμή είναι αποδεκτή, και μόνο τότε τη χαρακτηρίζει.
# Πρόγραμμα ελέγχου υπεριώδους ακτινοβολίας
uv = input('Παρακαλώ δώσε έναν αριθμό έκθεσης δείκτη UV: ')
if uv <= 15:
if uv >= 11:
print 'Ακραία κατάσταση κινδύνου'
else:
if uv >= 6:
print 'Μεγάλος ή πολύ μεγάλος κίνδυνος'
else:
if uv >= 0:
print 'Ελάχιστος ή μικρός κίνδυνος'
else:
print 'Ο δείκτης δεν μπορεί να είναι αρνητικός'
else:
print 'Ο αριθμός που έδωσες υπερβαίνει το 15. Μη αποδεκτή τιμή!'
Κάθε else ανήκει στο if που έχει την ίδια εσοχή με αυτό. Ένα μπλοκ δεν μπορεί να έχει δύο else στην ίδια εσοχή.
Όταν κάθε else περιέχει μόνο ένα ακόμα if, η εμφώλευση γράφεται πιο καθαρά ως αλυσίδα elif, με τις ίδιες ακριβώς απαντήσεις:
uv = input('Δείκτης UV: ')
if uv > 15:
print 'Μη αποδεκτή τιμή!'
elif uv >= 11:
print 'Ακραία κατάσταση κινδύνου'
elif uv >= 6:
print 'Μεγάλος ή πολύ μεγάλος κίνδυνος'
elif uv >= 0:
print 'Ελάχιστος ή μικρός κίνδυνος'
else:
print 'Ο δείκτης δεν μπορεί να είναι αρνητικός'
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Τι θα εμφανίσει το παρακάτω τμήμα προγράμματος; x = 7, y = 3· αν x % 2 == 0, τότε y = y + x· αλλιώς αν x > 5, τότε y = y * 2 και x = x - 4· αλλιώς y = 0. Στο τέλος, αν y > x, print x, y· αλλιώς print y, x.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
x = 7 y = 3 if x % 2 == 0: y = y + x elif x > 5: y = y * 2 x = x - 4 else: y = 0 if y > x: print x, y else: print y, xΠρώτη δομή. Το
7 % 2είναι , άρα η πρώτη συνθήκη βγαίνειFalse. Η δεύτερη,7 > 5, βγαίνειTrue: εκτελείται το μπλοκ της,y = 6καιx = 3. Τοelseδεν ελέγχεται.Δεύτερη δομή. Με τις νέες τιμές,
6 > 3είναιTrue, οπότε εκτελείται ηprint x, y.Απάντηση:
3 6. Η συνηθισμένη παγίδα είναι να συγκρίνεις στη δεύτερη δομή τις αρχικές τιμές, , και να γράψεις3 7.
Παράδειγμα 2
Μια εταιρεία κινητής τηλεφωνίας χρεώνει πάγιο 20 € τον μήνα και κλιμακωτά: τα πρώτα 500 δευτερόλεπτα 0,02 € το δευτερόλεπτο, τα επόμενα 300 (501 ως 800) 0,009 € και τα πέρα από τα 800 0,007 €. Να γράψετε πρόγραμμα σε Python που να διαβάζει τη συνολική διάρκεια των κλήσεων ενός μήνα σε δευτερόλεπτα και να εμφανίζει τη μηνιαία χρέωση.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Τρεις περιπτώσεις, άρα
if-elif-else. Κλιμακωτή χρέωση σημαίνει ότι κάθε κλίμακα χρεώνει μόνο τα δικά της δευτερόλεπτα: όποιος μίλησε δευτερόλεπτα πληρώνει τα πρώτα με , τα επόμενα με και τα υπόλοιπα με .Οι συνθήκες χωρίς κάτω όριο: αφού το
if t <= 500απέτυχε, στοelifξέρεις ήδη ότιt > 500. Αρκείelif t <= 800.# Μηνιαία χρέωση κινητού με κλιμακωτή χρονοχρέωση t = input('Διάρκεια κλήσεων (δευτερόλεπτα): ') if t <= 500: kliseis = t * 0.02 elif t <= 800: kliseis = 500 * 0.02 + (t - 500) * 0.009 else: kliseis = 500 * 0.02 + 300 * 0.009 + (t - 800) * 0.007 xreosi = 20 + kliseis print 'Η συνολική χρέωση του μήνα είναι: ', xreosiΈλεγχος στα όρια: για δευτερόλεπτα, €. Για , €. Για , €. Οι δύο τύποι δίνουν την ίδια τιμή στο σημείο όπου συναντιούνται, οπότε δεν υπάρχει άλμα.
Παράδειγμα 3
Ένα έτος είναι δίσεκτο αν διαιρείται με το 4, εκτός αν διαιρείται με το 100· όσα διαιρούνται με το 400 είναι πάλι δίσεκτα. Γράψε πρόγραμμα που να διαβάζει ένα έτος και να εμφανίζει αν είναι δίσεκτο.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ο κανόνας έχει εξαίρεση μέσα στην εξαίρεση, οπότε ταιριάζει σε εμφωλευμένα
if: πρώτα το , μέσα του το , μέσα σε αυτό το .# Έλεγχος δίσεκτου έτους etos = input('Έτος: ') if etos % 4 == 0: if etos % 100 == 0: if etos % 400 == 0: print 'Δίσεκτο' else: print 'Όχι δίσεκτο' else: print 'Δίσεκτο' else: print 'Όχι δίσεκτο'Με μία συνθήκη: το ίδιο γράφεται
if etos % 4 == 0 and etos % 100 != 0 or etos % 400 == 0:με έναelse. Τοandεκτελείται πριν από τοor, οπότε διαβάζεται «(διαιρείται με το 4 και όχι με το 100) ή διαιρείται με το 400». Έλεγχος: το είναι δίσεκτο, το όχι, το ναι.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Με a = -3, τι εμφανίζει το τμήμα if a < 0: a = -a και από κάτω, χωρίς εσοχή, print a;
Τα κατάφερες;
- Να αναγνωρίζεις πότε ένα πρόβλημα λύνεται μόνο με δομή ακολουθίας και πότε θέλει επιλογή.
- Να γράφεις απλή if, if-else και if-elif-else με τη σωστή άνω-κάτω τελεία και εσοχή.
- Να προβλέπεις ποιος κλάδος εκτελείται σε μια αλυσίδα elif, ξέροντας ότι σταματά στην πρώτη αληθή συνθήκη.
- Να γράφεις και να διαβάζεις εμφωλευμένες δομές επιλογής, και να τις μετατρέπεις σε αλυσίδα elif.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.