Μετάβαση στο περιεχόμενο

Εμβέλεια μεταβλητών και αρθρώματα

Τοπικές και καθολικές μεταβλητές, η global, το import και η πρότυπη βιβλιοθήκη.

40 λεπτά

Θα μάθεις να

  1. Να ξεχωρίζεις τις τοπικές από τις καθολικές μεταβλητές ενός προγράμματος Python.
  2. Να βρίσκεις τι εμφανίζει ένα πρόγραμμα όταν μια τοπική μεταβλητή έχει το ίδιο όνομα με μια καθολική.
  3. Να χρησιμοποιείς την εντολή global και να ξέρεις πότε η return είναι καλύτερη λύση.
  4. Να εισάγεις αρθρώματα με import και from … import και να καλείς τις συναρτήσεις τους με συμβολισμό τελείας.
  5. Να περιγράφεις την πρότυπη βιβλιοθήκη, τα αρθρώματα math και random και τα πακέτα.

Πού «φαίνεται» μια μεταβλητή

Μια μεταβλητή δεν είναι προσπελάσιμη από όλα τα σημεία ενός προγράμματος. Εμβέλεια (scope) μιας μεταβλητής λέγεται το τμήμα του προγράμματος από το οποίο έχεις πρόσβαση σε αυτήν.

Οι γλώσσες προγραμματισμού έχουν δύο τύπους εμβέλειας:

ΕμβέλειαΟι μεταβλητές λέγονταιΠού ισχύουν
απεριόριστηκαθολικές (global)σε οποιοδήποτε τμήμα του προγράμματος, όπου κι αν δηλώθηκαν
περιορισμένητοπικές (local)μόνο στο υποπρόγραμμα όπου δηλώθηκαν

Οι καθολικές μεταβλητές έχουν ένα μειονέκτημα: περιορίζουν την ανεξαρτησία των υποπρογραμμάτων. Μια συνάρτηση που αλλάζει μια καθολική μεταβλητή επηρεάζει όλο το πρόγραμμα, και το αποτέλεσμά της εξαρτάται από ό,τι έγινε πριν από την κλήση της.

Καθολικές και τοπικές μεταβλητές στην Python

Στην Python ο κανόνας είναι απλός:

  • Μια μεταβλητή που ορίζεται μέσα στο σώμα μιας συνάρτησης είναι τοπική. Προσπελαύνεται μόνο μέσα σε αυτή τη συνάρτηση.
  • Μια μεταβλητή που ορίζεται έξω από κάθε συνάρτηση, στο κύριο πρόγραμμα, είναι καθολική. Μπορούν να τη διαβάσουν όλες οι συναρτήσεις.

Στο παρακάτω πρόγραμμα υπάρχουν δύο μεταβλητές με το ίδιο όνομα total. Η μία είναι καθολική και η άλλη τοπική στη συνάρτηση prosthese.

total = 0

def prosthese(arg1, arg2):
    total = arg1 + arg2
    print "Μέσα στη συνάρτηση η τοπική total:", total
    return total

prosthese(10, 20)
print "Έξω από τη συνάρτηση η καθολική total:", total
Μέσα στη συνάρτηση η τοπική total: 30
Έξω από τη συνάρτηση η καθολική total: 0

Η εκχώρηση total = arg1 + arg2 δεν άλλαξε την καθολική total. Δημιούργησε μια νέα, τοπική μεταβλητή με το ίδιο όνομα. Η τιμή 3030 επιστράφηκε με τη return, αλλά το κύριο πρόγραμμα δεν την αποθήκευσε πουθενά, οπότε χάθηκε.

Τι ισχύει για τις τοπικές μεταβλητές

  • Δεν έχουν καμία σχέση με μεταβλητές που έχουν το ίδιο όνομα έξω από τη συνάρτηση.
  • Χάνονται όταν τελειώσει η εκτέλεση της συνάρτησης. Κάθε νέα κλήση δημιουργεί νέες τοπικές μεταβλητές.
  • Και οι παράμετροι είναι τοπικές μεταβλητές της συνάρτησης.

Το τελευταίο φαίνεται όταν η παράμετρος έχει το ίδιο όνομα με μια καθολική:

x = 50

def func(x):
    print "Το x είναι", x
    x = 2
    print "Το τοπικό x άλλαξε σε", x

func(x)
print "Το x είναι ακόμα", x
Το x είναι 50
Το τοπικό x άλλαξε σε 2
Το x είναι ακόμα 50

Δοκίμασέ το βήμα βήμα. Το print(...) με ένα όρισμα δουλεύει ίδια και στις δύο εκδόσεις της Python.

Η παράμετρος x

Όσο τρέχει η func, ο πίνακας δείχνει τη δική της x. Τι αλλάζει η x = 2: την παράμετρο ή την καθολική;

  1. τρέχουσα γραμμή: x = 50
  2. def func(x):
  3. print(x)
  4. x = 2
  5. print(x)
  6. func(x)
  7. print(x)

Ξεκινάμε. Καμία μεταβλητή δεν έχει ακόμα τιμή.Γραμμή 1: τι τιμή θα πάρει το x;

Μεταβλητές

—

Έξοδος

Αντίστροφα, μια συνάρτηση μπορεί να διαβάσει μια καθολική μεταβλητή, αρκεί να μην της εκχωρεί τιμή:

name = "black"

def f():
    print "Μέσα στη συνάρτηση", name

print "Έξω από τη συνάρτηση", name
f()
Έξω από τη συνάρτηση black
Μέσα στη συνάρτηση black

Η εντολή global

Αν θέλεις μια συνάρτηση να αλλάξει την τιμή μιας καθολικής μεταβλητής, το δηλώνεις με την εντολή global, πριν από την πρώτη χρήση της μεταβλητής στη συνάρτηση:

myGlobal = 5

def func1():
    myGlobal = 42

def func2():
    print myGlobal

func1()
func2()
5

Η func1 δημιούργησε μια τοπική myGlobal, που χάθηκε μόλις τελείωσε. Η func2 δεν βλέπει ποτέ τι έγινε μέσα σε άλλη συνάρτηση: βλέπει μόνο την καθολική, που έμεινε 55. Με τη δήλωση global στη func1, η εκχώρηση πηγαίνει στην καθολική:

myGlobal = 5

def func1():
    global myGlobal
    myGlobal = 42

def func2():
    print myGlobal

func1()
func2()
42

Αρθρώματα (modules)

Με τις συναρτήσεις ξαναχρησιμοποιείς κώδικα μέσα στο ίδιο πρόγραμμα. Για να ξαναχρησιμοποιήσεις συναρτήσεις σε άλλα προγράμματα, τις βάζεις σε ένα άρθρωμα (module).

Ένα άρθρωμα είναι ένα αρχείο με κώδικα Python, με επέκταση .py, που ορίζει συναρτήσεις, μεταβλητές (και κλάσεις). Η ομαδοποίηση σχετικού κώδικα σε ένα άρθρωμα κάνει τον κώδικα ευκολότερο στην κατανόηση και στη χρήση. Για να χρησιμοποιήσεις ένα άρθρωμα, το εισάγεις με τη δήλωση import.

ΔήλωσηΤι εισάγειΠώς καλείς
import mathόλο το άρθρωμαmath.sqrt(81), με το όνομα του αρθρώματος και τελεία
from math import sqrt, piμόνο τα ονόματα που γράφειςsqrt(81), χωρίς τελεία
from math import *όλα τα περιεχόμενα του αρθρώματοςcos(pi), χωρίς τελεία· δεν ενδείκνυται η συχνή χρήση του

Η γραφή math.sqrt λέγεται συμβολισμός με τελεία (dot notation): πρώτα το όνομα του αρθρώματος, μετά το όνομα της συνάρτησης. Αν έγραψες import math και μετά σκέτο pi, παίρνεις μήνυμα λάθους, γιατί το pi ανήκει στο άρθρωμα.

Τρεις κατηγορίες συναρτήσεων

Σε ένα πρόγραμμα συνυπάρχουν:

  1. οι ενσωματωμένες (built-in), όπως η abs, η len, η range. Είναι πάντα διαθέσιμες, γιατί αποτελούν μέρος του πυρήνα της γλώσσας.
  2. οι συναρτήσεις εξωτερικών αρθρωμάτων, όπως η sqrt του math. Πρέπει πρώτα να εισαχθούν.
  3. οι συναρτήσεις που ορίζει ο προγραμματιστής με τη def.
from math import sqrt

def cube(x):
    return x * x * x

print abs(-1)
print cube(9)
print sqrt(81)
1
729
9.0

Η abs είναι ενσωματωμένη, η sqrt έρχεται από το math και η cube είναι δική σου. Η sqrt επιστρέφει πάντα πραγματικό αριθμό, γι' αυτό εμφανίζει 9.0.

Δικό σου άρθρωμα

Αποθηκεύεις τις συναρτήσεις σου σε ένα αρχείο, για παράδειγμα geometria.py:

# αρχείο geometria.py
def emvado_orthogoniou(a, b):
    return a * b

def perimetros_orthogoniou(a, b):
    return 2 * (a + b)

Ένα άλλο πρόγραμμα, στον ίδιο φάκελο, το εισάγει με το όνομα του αρχείου χωρίς το .py:

import geometria

print geometria.emvado_orthogoniou(4, 3)
print geometria.perimetros_orthogoniou(4, 3)
12
14

Η πρότυπη βιβλιοθήκη και τα πακέτα

Βιβλιοθήκη είναι μια συλλογή εργαλείων, γραμμένων συχνά από άλλους προγραμματιστές, για συγκεκριμένες λειτουργίες. Η πρότυπη βιβλιοθήκη (standard library) της Python έρχεται με κάθε εγκατάσταση και περιέχει πολλά χρήσιμα αρθρώματα: για γραφικά (Tkinter), για αριθμητική επεξεργασία, για βάσεις δεδομένων (Sqlite3), για το διαδίκτυο. Πολλά προβλήματα λύνονται γρήγορα, αν ξέρεις τι υπάρχει ήδη έτοιμο.

Το άρθρωμα math έχει τις πιο συνηθισμένες μαθηματικές συναρτήσεις και σταθερές:

import math

print math.pi
print math.sqrt(2)
print math.cos(math.pi)
3.14159265359
1.41421356237
-1.0

Το άρθρωμα random δίνει ψευδοτυχαίους αριθμούς. Η έξοδος αλλάζει σε κάθε εκτέλεση:

ΚλήσηΤι επιστρέφει
random.random()πραγματικό αριθμό από 00 ως 11, χωρίς το 11
random.randrange(6)ακέραιο από τη range(6), δηλαδή 00 ως 55
random.choice(['apple', 'pear', 'banana'])ένα τυχαίο στοιχείο της λίστας
random.sample(range(100), 10)λίστα με 1010 διαφορετικούς αριθμούς από τη range(100)

Υπάρχουν και πολλές εξωτερικές βιβλιοθήκες, που τις γράφει η παγκόσμια κοινότητα της Python και είναι συνήθως ελεύθερο λογισμικό.

Οι μεταβλητές πηγαίνουν μέσα στις συναρτήσεις, και οι συναρτήσεις μέσα στα αρθρώματα. Τα αρθρώματα οργανώνονται κι αυτά ιεραρχικά σε πακέτα (packages). Ένα πακέτο είναι ένας κατάλογος (φάκελος) με αρθρώματα, που περιέχει και ένα αρχείο __init__.py.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Τι θα εμφανίσει το παρακάτω πρόγραμμα; Να εξηγήσετε ποιες μεταβλητές είναι τοπικές και ποιες καθολικές.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Ένα πρόγραμμα κρατά το υπόλοιπο ενός λογαριασμού στην καθολική μεταβλητή ypoloipo. Γράψε τη συνάρτηση katathesi(poso) που το αυξάνει, μία φορά με global και μία χωρίς.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Να γράψετε πρόγραμμα σε Python που διαβάζει την ακτίνα ενός κύκλου και εμφανίζει το εμβαδόν του, στρογγυλεμένο σε δύο δεκαδικά. Χρησιμοποιήστε το π του αρθρώματος math.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 10
Σωστό ή Λάθος: Οι παράμετροι μιας συνάρτησης είναι τοπικές μεταβλητές της.

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 6

Πώς λέγεται μια μεταβλητή που ορίζεται έξω από κάθε συνάρτηση, και πώς μια μεταβλητή που ορίζεται μέσα στο σώμα μιας συνάρτησης;

Τα κατάφερες;

  • Να ξεχωρίζεις τις τοπικές από τις καθολικές μεταβλητές ενός προγράμματος Python.
  • Να βρίσκεις τι εμφανίζει ένα πρόγραμμα όταν μια τοπική μεταβλητή έχει το ίδιο όνομα με μια καθολική.
  • Να χρησιμοποιείς την εντολή global και να ξέρεις πότε η return είναι καλύτερη λύση.
  • Να εισάγεις αρθρώματα με import και from … import και να καλείς τις συναρτήσεις τους με συμβολισμό τελείας.
  • Να περιγράφεις την πρότυπη βιβλιοθήκη, τα αρθρώματα math και random και τα πακέτα.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;