Μετάβαση στο περιεχόμενο

Έργο και ενέργεια

Το θεώρημα έργου-ενέργειας ως συντόμευση.

40 λεπτά

Θα μάθεις να

  1. Να υπολογίζεις το έργο σταθερής δύναμης υπό γωνία και να ξέρεις πότε βγαίνει θετικό, αρνητικό ή μηδέν.
  2. Να βρίσκεις το έργο μεταβλητής δύναμης ως εμβαδόν στο διάγραμμα δύναμης–μετατόπισης, και την ενέργεια ενός ελατηρίου.
  3. Να εφαρμόζεις το θεώρημα έργου–ενέργειας για να βρίσκεις ταχύτητες χωρίς να χρειαστείς τον χρόνο.
  4. Να χρησιμοποιείς τη διατήρηση της μηχανικής ενέργειας, και να λογαριάζεις τις απώλειες όταν υπάρχει τριβή.

Γιατί χρειάζεται συντόμευση

Με τους νόμους του Νεύτωνα βρίσκεις την επιτάχυνση, και από αυτήν, με τις εξισώσεις της κίνησης, την ταχύτητα. Αυτό δουλεύει όταν η επιτάχυνση είναι σταθερή. Όταν δεν είναι, σε ένα ελατήριο, σε μια καμπύλη διαδρομή, σε μια ράμπα που αλλάζει κλίση, οι εξισώσεις της κίνησης δεν φτάνουν.

Η ενέργεια λύνει πολλά από αυτά τα προβλήματα σε δύο γραμμές. Δεν ρωτάει πώς κινήθηκε το σώμα ή πόση ώρα έκανε. Ρωτάει μόνο πού ξεκίνησε, πού έφτασε και ποιες δυνάμεις έκαναν έργο στο ενδιάμεσο.

Το έργο μιας δύναμης

Στην Α΄ τάξη το έργο ήταν δύναμη επί απόσταση. Όταν η δύναμη σχηματίζει γωνία θ\theta με τη μετατόπιση Δx\Delta x, μετράει μόνο η συνιστώσα της κατά μήκος της κίνησης:

W=F⋅Δx⋅συνθW = F \cdot \Delta x \cdot \sigma\upsilon\nu\theta
Δύναμη F που σχηματίζει γωνία θ με τον οριζόντιο άξονα της κίνησης, αναλυμένη στη συνιστώσα F_x κατά μήκος της κίνησης και στη συνιστώσα F_y κάθετα σε αυτήν.xyθFxFyF
  • Για θ=0∘\theta = 0^\circ, η δύναμη βοηθά την κίνηση: W=FΔxW = F \Delta x, θετικό.
  • Για θ=90∘\theta = 90^\circ, η δύναμη είναι κάθετη στην κίνηση: W=0W = 0. Η κάθετη δύναμη του δαπέδου και το βάρος σε οριζόντια κίνηση δεν κάνουν έργο.
  • Για θ=180∘\theta = 180^\circ, η δύναμη αντιστέκεται: W=−FΔxW = -F \Delta x, αρνητικό. Έτσι είναι πάντα το έργο της τριβής ολίσθησης.

Το έργο του βάρους εξαρτάται μόνο από την κατακόρυφη μετατόπιση: WB=mghW_B = m g h όταν το σώμα κατεβαίνει κατά hh, και −mgh-m g h όταν ανεβαίνει. Δεν έχει σημασία αν κατέβηκε κατακόρυφα, από ράμπα ή από στριφογυριστή σκάλα.

Όταν η δύναμη αλλάζει

Αν σχεδιάσεις τη δύναμη σε συνάρτηση με τη μετατόπιση, το έργο είναι το εμβαδόν κάτω από τη γραμμή. Για σταθερή δύναμη είναι ορθογώνιο, F⋅ΔxF \cdot \Delta x. Για δύναμη που αλλάζει, είναι ό,τι σχήμα βγει.

Το πιο συνηθισμένο παράδειγμα είναι το ελατήριο. Για να το συμπιέσεις ή να το τεντώσεις κατά xx, χρειάζεται δύναμη ανάλογη του xx (νόμος του Hooke):

F=k xF = k\,x

Η σταθερά kk μετριέται σε N/m και λέει πόσο σκληρό είναι το ελατήριο. Στο διάγραμμα FF–xx η γραμμή είναι ευθεία από την αρχή, και το εμβαδόν κάτω της τρίγωνο:

W=12 k x⋅x=12 k x2W = \tfrac{1}{2}\,k\,x \cdot x = \tfrac{1}{2}\,k\,x^2

Αυτό το έργο αποθηκεύεται στο ελατήριο ως δυναμική ενέργεια ελατηρίου U=12kx2U = \tfrac{1}{2} k x^2, και επιστρέφει όταν το ελατήριο αφεθεί.

Το έργο για να συμπιέσεις ένα ελατήριο

Η γραμμή είναι η δύναμη που χρειάζεται σε κάθε θέση, και η σκιασμένη επιφάνεια κάτω της το έργο ως τη συμπίεση x. Διπλασίασε τη συμπίεση: η δύναμη διπλασιάζεται, το τρίγωνο όμως μεγαλώνει και σε πλάτος και σε ύψος, και το έργο τετραπλασιάζεται.

Ζωντανή ενημέρωση
Δύναμη στη μέγιστη συμπίεση
200 N
Έργο, ίσο με την ενέργεια του ελατηρίου
20 J
  • F = kx

Δοκίμασε

Το θεώρημα έργου–ενέργειας

Η κινητική ενέργεια ενός σώματος είναι K=12mv2K = \tfrac{1}{2} m v^2. Το θεώρημα λέει ότι τη μεταβάλλει το συνολικό έργο όλων των δυνάμεων που ασκούνται στο σώμα:

ΣW=Kτελ−Kαρχ=12mv2−12mv02\Sigma W = K_{\tau\varepsilon\lambda} - K_{\alpha\rho\chi} = \tfrac{1}{2} m v^2 - \tfrac{1}{2} m v_0^2

Διατήρηση της μηχανικής ενέργειας

Το βάρος και η δύναμη του ελατηρίου έχουν μια ιδιότητα που η τριβή δεν έχει: το έργο τους επιστρέφει. Ό,τι έργο ξοδεύεις για να ανεβάσεις ένα σώμα, το ξαναπαίρνεις όταν κατέβει. Γι' αυτό λέγονται συντηρητικές δυνάμεις, και γι' αυτό τους αντιστοιχεί δυναμική ενέργεια: U=mghU = m g h για το βάρος, U=12kx2U = \tfrac{1}{2} k x^2 για το ελατήριο.

Η μηχανική ενέργεια είναι το άθροισμα κινητικής και δυναμικής, E=K+UE = K + U. Όταν έργο κάνουν μόνο συντηρητικές δυνάμεις:

Kαρχ+Uαρχ=Kτελ+UτελK_{\alpha\rho\chi} + U_{\alpha\rho\chi} = K_{\tau\varepsilon\lambda} + U_{\tau\varepsilon\lambda}

Ένα σώμα που αφήνεται από ύψος hh χωρίς τριβές φτάνει κάτω με v=2ghv = \sqrt{2 g h}, από όποια διαδρομή κι αν κατέβει.

Όταν υπάρχει τριβή, η μηχανική ενέργεια μειώνεται κατά το έργο της τριβής, που γίνεται θερμότητα:

Eτελ=Eαρχ−∣WT∣E_{\tau\varepsilon\lambda} = E_{\alpha\rho\chi} - \lvert W_T \rvert

Ισχύς με ταχύτητα

Ισχύς είναι έργο ανά χρόνο, P=W/tP = W/t. Όταν μια δύναμη σπρώχνει ένα σώμα που κινείται με ταχύτητα vv στην κατεύθυνσή της, σε χρόνο tt κάνει έργο F⋅vtF \cdot v t. Άρα:

P=F⋅vP = F \cdot v

Ένα φορτηγό σε ανηφόρα χρειάζεται μεγάλη δύναμη. Με την ίδια ισχύ κινητήρα, μεγαλύτερη δύναμη σημαίνει μικρότερη ταχύτητα. Γι' αυτό κατεβάζει ταχύτητα στο κιβώτιο και ανεβαίνει αργά.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Ένας εργάτης τραβά με σχοινί ένα κιβώτιο 20 kg σε δάπεδο αποθήκης. Το σχοινί σχηματίζει γωνία θ με το οριζόντιο, με συνθ = 0,8 και ημθ = 0,6, και η δύναμή του είναι 100 N. Ο συντελεστής τριβής είναι 0,3. Ξεκινώντας από στάση, με πόση ταχύτητα κινείται το κιβώτιο μετά από 5 m;

Κιβώτιο σε δάπεδο που το τραβά σχοινί με δύναμη F = 100 N, λοξά προς τα πάνω υπό γωνία θ με το οριζόντιο.F = 100 Nθ

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Σε ένα εργοτάξιο, τα μπάζα κατεβαίνουν από τον δεύτερο όροφο με κεκλιμένο αγωγό, από ύψος 5 m. Ένας κουβάς μπάζα 10 kg ξεκινά από στάση. Με πόση ταχύτητα θα έφτανε κάτω χωρίς τριβές; Στην πράξη φτάνει με 8 m/s: πόση ενέργεια έγινε θερμότητα;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Στο τέλος μιας ράγας, ένα βαγονέτο 200 kg που κινείται με 2 m/s πέφτει πάνω σε προσκρουστήρα με ελατήριο σταθεράς 20 000 N/m. Πόσο συμπιέζεται το ελατήριο και πόση είναι η μέγιστη δύναμη που δέχεται το βαγονέτο; Αγνόησε τις τριβές.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Ένα φορτηγό 10 τόνων ανεβαίνει ανηφόρα με κλίση ημθ = 0,1, με σταθερή ταχύτητα 18 km/h. Οι αντιστάσεις κύλισης και αέρα είναι 2000 N. Πόση ισχύ δίνει ο κινητήρας στους τροχούς;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Ένα κιβώτιο σέρνεται 33 m σε δάπεδο και η τριβή ολίσθησης είναι 5050 N. Πόσο είναι το έργο της τριβής;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 6

Σέρνεις ένα σακί με σχοινί που σχηματίζει 60∘60^\circ με το έδαφος, με δύναμη 200200 N, για 1010 m. Πόσο έργο κάνει η δύναμή σου; (συν60∘=0,5\sigma\upsilon\nu 60^\circ = 0{,}5)

Σακί στο έδαφος με τη δύναμη F = 200 N του σχοινιού, υπό γωνία 60° με το έδαφος.F = 200 N60°

Τα κατάφερες;

  • Να υπολογίζεις το έργο σταθερής δύναμης υπό γωνία και να ξέρεις πότε βγαίνει θετικό, αρνητικό ή μηδέν.
  • Να βρίσκεις το έργο μεταβλητής δύναμης ως εμβαδόν στο διάγραμμα δύναμης–μετατόπισης, και την ενέργεια ενός ελατηρίου.
  • Να εφαρμόζεις το θεώρημα έργου–ενέργειας για να βρίσκεις ταχύτητες χωρίς να χρειαστείς τον χρόνο.
  • Να χρησιμοποιείς τη διατήρηση της μηχανικής ενέργειας, και να λογαριάζεις τις απώλειες όταν υπάρχει τριβή.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;