Μετάβαση στο περιεχόμενο

Νόμοι του Νεύτωνα και εφαρμογές

Κεκλιμένο επίπεδο, τροχαλίες, συστήματα σωμάτων.

40 λεπτά

Θα μάθεις να

  1. Να σχεδιάζεις τις δυνάμεις σε κάθε σώμα χωριστά και να γράφεις τον δεύτερο νόμο για καθένα.
  2. Να αναλύεις το βάρος σε κεκλιμένο επίπεδο και να βρίσκεις κάθετη δύναμη, τριβή και επιτάχυνση.
  3. Να λύνεις συστήματα σωμάτων δεμένων με σχοινί, σε οριζόντιο δάπεδο και με τροχαλία.
  4. Να υπολογίζεις την τάση του συρματόσχοινου ενός γερανού όταν το φορτίο επιταχύνεται.

Ένας τρόπος για κάθε πρόβλημα

Οι τρεις νόμοι του Νεύτωνα σε μία γραμμή ο καθένας:

  1. Αν η συνισταμένη δύναμη σε ένα σώμα είναι μηδέν, το σώμα μένει ακίνητο ή κινείται με σταθερή ταχύτητα.
  2. Αν δεν είναι μηδέν, το σώμα επιταχύνεται: ΣF=m α\Sigma F = m\,\alpha.
  3. Όταν το σώμα Α ασκεί δύναμη στο Β, το Β ασκεί στο Α δύναμη ίση και αντίθετη.

Στην Α΄ τάξη τους εφάρμοσες σε ένα σώμα, σε οριζόντιο δάπεδο. Εδώ τα προβλήματα μεγαλώνουν: ράμπες φόρτωσης, ρυμουλκήσεις, τροχαλίες. Η μέθοδος όμως μένει ίδια, και αξίζει να γίνει συνήθεια:

  1. Απομόνωσε κάθε σώμα και σχεδίασε όλες τις δυνάμεις που δέχεται: βάρος, κάθετη δύναμη, τριβή, τάσεις σχοινιών, δυνάμεις που ασκεί κάποιος.
  2. Διάλεξε άξονες: έναν κατά τη φορά της κίνησης και έναν κάθετο σε αυτήν.
  3. Ανάλυσε όποια δύναμη είναι λοξή σε συνιστώσες πάνω στους άξονες.
  4. Γράψε ΣF=0\Sigma F = 0 στον κάθετο άξονα (εκεί δεν υπάρχει κίνηση) και ΣF=m α\Sigma F = m\,\alpha κατά μήκος της κίνησης.

Κεκλιμένο επίπεδο

Ένα κιβώτιο μάζας mm βρίσκεται σε ράμπα με κλίση θ\theta. Το βάρος W=mgW = m g είναι κατακόρυφο, οπότε το αναλύουμε σε δύο συνιστώσες:

Wx=mg ημθWy=mg συνθW_x = m g\,\eta\mu\theta \qquad W_y = m g\,\sigma\upsilon\nu\theta

Η WxW_x είναι παράλληλη στη ράμπα και τραβά το κιβώτιο προς τα κάτω. Η WyW_y είναι κάθετη στη ράμπα και το πιέζει πάνω της.

Κάθετα στη ράμπα δεν υπάρχει κίνηση, άρα η κάθετη δύναμη NN ισορροπεί τη WyW_y:

N=mg συνθN = m g\,\sigma\upsilon\nu\theta

Η κάθετη δύναμη είναι μικρότερη από το βάρος, και μικραίνει όσο ανεβαίνει η κλίση. Μαζί της μικραίνει και η τριβή ολίσθησης, T=μNT = \mu N.

Κιβώτιο σε ράμπα με κλίση θ: το βάρος W αναλυμένο στις συνιστώσες W_x κατά μήκος της ράμπας και W_y κάθετα σε αυτήν, η κάθετη δύναμη N και η τριβή T προς τα πάνω.θxyWxWyθWNT

Αν το κιβώτιο γλιστράει προς τα κάτω, η τριβή δείχνει προς τα πάνω, και ο δεύτερος νόμος κατά μήκος της ράμπας δίνει:

m α=mg ημθ−μ mg συνθ  ⟺  α=g (ημθ−μ συνθ)\begin{aligned} m\,\alpha &= m g\,\eta\mu\theta - \mu\, m g\,\sigma\upsilon\nu\theta \\ \iff \alpha &= g\,(\eta\mu\theta - \mu\,\sigma\upsilon\nu\theta) \end{aligned}

Η μάζα απλοποιείται. Ένα άδειο και ένα γεμάτο κιβώτιο από το ίδιο υλικό γλιστρούν με την ίδια επιτάχυνση.

Πότε γλιστράει ένα κιβώτιο σε ράμπα

Η καμπύλη είναι η παράσταση g(ημθ − μσυνθ) για κάθε κλίση θ. Εκεί όπου είναι θετική, το κιβώτιο γλιστράει με αυτή την επιτάχυνση. Εκεί όπου είναι αρνητική, η τριβή το κρατά ακίνητο και η επιτάχυνση είναι μηδέν. Άλλαξε τον συντελεστή τριβής και δες πού μετακινείται η γωνία ολίσθησης.

Ζωντανή ενημέρωση
Συνιστώσα του βάρους κατά μήκος, για 1 kg
5 N
Τριβή ολίσθησης, για 1 kg
2,598 N
Επιτάχυνση στην κλίση θ
2,402 m/s²
Γωνία ολίσθησης
17 °
  • g(ημθ − μσυνθ)

Υλικά

Για τις τιμές του γραφήματος θεωρούμε ότι ο στατικός συντελεστής είναι ίσος με τον συντελεστή ολίσθησης. Στην πράξη ο στατικός είναι λίγο μεγαλύτερος, οπότε το κιβώτιο χρειάζεται λίγο περισσότερη κλίση για να ξεκινήσει.

Σώματα δεμένα μεταξύ τους

Ένα τρακτέρ τραβά δύο καρότσες τη μία πίσω από την άλλη. Ένα φορτηγάκι ρυμουλκεί αυτοκίνητο με σχοινί. Όταν το σχοινί είναι τεντωμένο και δεν επιμηκύνεται, όλα τα σώματα έχουν την ίδια επιτάχυνση.

Δύο τρόποι να το λύσεις, και συνήθως χρειάζεσαι και τους δύο:

  • Όλο το σύστημα μαζί. Οι δυνάμεις ανάμεσα στα σώματα (οι τάσεις των σχοινιών) είναι δράση και αντίδραση, άρα αλληλοαναιρούνται. Μένουν μόνο οι εξωτερικές: ΣFεξ=(m1+m2) α\Sigma F_{\varepsilon\xi} = (m_1 + m_2)\,\alpha. Από εδώ βρίσκεις την επιτάχυνση.
  • Κάθε σώμα χωριστά. Για να βρεις την τάση ενός σχοινιού, κοιτάς το σώμα που τραβάει μόνο αυτό το σχοινί.

Τροχαλίες

Μια τροχαλία αλλάζει την κατεύθυνση ενός σχοινιού. Στα προβλήματα τη θεωρούμε ιδανική: χωρίς μάζα και χωρίς τριβή στον άξονα, με σχοινί αβαρές και μη εκτατό. Τότε:

  • η τάση είναι ίδια σε όλο το μήκος του σχοινιού, και από τις δύο πλευρές της τροχαλίας,
  • τα δύο σώματα έχουν επιταχύνσεις ίσου μέτρου: όσο κατεβαίνει το ένα, τόσο ανεβαίνει ή προχωράει το άλλο.

Η πιο συνηθισμένη διάταξη: ένα σώμα m1m_1 πάνω σε τραπέζι, δεμένο με σχοινί που περνά από τροχαλία στην άκρη του τραπεζιού και κρατά κρεμασμένο ένα σώμα m2m_2. Το σύστημα κινείται επειδή το βάρος του m2m_2 ξεπερνά την τριβή του m1m_1:

α=m2g−μ m1gm1+m2\alpha = \frac{m_2 g - \mu\, m_1 g}{m_1 + m_2}

Αν το m2gm_2 g δεν ξεπερνά τη μέγιστη στατική τριβή, τίποτα δεν κουνιέται.

Σώμα m₁ σε τραπέζι, δεμένο με σχοινί που περνά από τροχαλία στην άκρη του τραπεζιού και κρατά κρεμασμένο το σώμα m₂. Στο m₁ ασκούνται το βάρος B₁, η κάθετη δύναμη N, η τάση T του σχοινιού και η τριβή, στο m₂ η ίδια τάση T και το βάρος B₂· τα δύο σώματα έχουν επιταχύνσεις ίσου μέτρου.m1m2B1NTTτρTB2αα

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Ένα κιβώτιο 50 kg αφήνεται πάνω σε ράμπα φόρτωσης με κλίση 30°. Ο συντελεστής τριβής ανάμεσα στο κιβώτιο και τη ράμπα είναι 0,2. Γλιστράει; Αν ναι, με πόση επιτάχυνση; Πόση δύναμη παράλληλη στη ράμπα χρειάζεται για να το ανεβάσεις με σταθερή ταχύτητα;

Κιβώτιο πάνω σε ράμπα φόρτωσης με κλίση 30°.30°

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Ένα τρακτέρ τραβά δύο γεωργικές καρότσες δεμένες τη μία πίσω από την άλλη: την πρώτη, 1000 kg, και τη δεύτερη, 500 kg. Η δύναμη στον κοτσαδόρο της πρώτης είναι 3000 N. Αγνόησε τις αντιστάσεις. Πόση είναι η επιτάχυνση και πόση δύναμη δέχεται ο σύνδεσμος ανάμεσα στις δύο καρότσες;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Ένα σώμα 3 kg βρίσκεται σε πάγκο εργαστηρίου, με συντελεστή τριβής 0,2. Είναι δεμένο με νήμα που περνά από τροχαλία στην άκρη του πάγκου και κρατά κρεμασμένο ένα σώμα 2 kg. Βρες την επιτάχυνση και την τάση του νήματος.

Σώμα 3 kg σε πάγκο, δεμένο με νήμα που περνά από τροχαλία στην άκρη του πάγκου και κρατά κρεμασμένο σώμα 2 kg. Στο σώμα του πάγκου το βάρος, η κάθετη δύναμη, η τάση του νήματος και η τριβή, στο κρεμασμένο η τάση και το βάρος, και η επιτάχυνση των δύο σωμάτων.m1 = 3 kgm2 = 2 kgB1NTTτρTB2αα

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Ένα λεωφορείο φρενάρει απότομα και οι όρθιοι επιβάτες γέρνουν προς τα εμπρός. Ποιος νόμος το εξηγεί;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 6

Σπρώχνεις ένα κιβώτιο 2020 kg με οριζόντια δύναμη 100100 N, ενώ η τριβή είναι 4040 N. Πόση είναι η επιτάχυνσή του;

Κιβώτιο με οριζόντια δύναμη F = 100 N προς τα δεξιά και την τριβή T = 40 N προς τα αριστερά.F = 100 NT = 40 N

Τα κατάφερες;

  • Να σχεδιάζεις τις δυνάμεις σε κάθε σώμα χωριστά και να γράφεις τον δεύτερο νόμο για καθένα.
  • Να αναλύεις το βάρος σε κεκλιμένο επίπεδο και να βρίσκεις κάθετη δύναμη, τριβή και επιτάχυνση.
  • Να λύνεις συστήματα σωμάτων δεμένων με σχοινί, σε οριζόντιο δάπεδο και με τροχαλία.
  • Να υπολογίζεις την τάση του συρματόσχοινου ενός γερανού όταν το φορτίο επιταχύνεται.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;