Νόμοι του Νεύτωνα και εφαρμογές
Κεκλιμένο επίπεδο, τροχαλίες, συστήματα σωμάτων.
40 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να σχεδιάζεις τις δυνάμεις σε κάθε σώμα χωριστά και να γράφεις τον δεύτερο νόμο για καθένα.
- Να αναλύεις το βάρος σε κεκλιμένο επίπεδο και να βρίσκεις κάθετη δύναμη, τριβή και επιτάχυνση.
- Να λύνεις συστήματα σωμάτων δεμένων με σχοινί, σε οριζόντιο δάπεδο και με τροχαλία.
- Να υπολογίζεις την τάση του συρματόσχοινου ενός γερανού όταν το φορτίο επιταχύνεται.
Ένας τρόπος για κάθε πρόβλημα
Οι τρεις νόμοι του Νεύτωνα σε μία γραμμή ο καθένας:
- Αν η συνισταμένη δύναμη σε ένα σώμα είναι μηδέν, το σώμα μένει ακίνητο ή κινείται με σταθερή ταχύτητα.
- Αν δεν είναι μηδέν, το σώμα επιταχύνεται: .
- Όταν το σώμα Α ασκεί δύναμη στο Β, το Β ασκεί στο Α δύναμη ίση και αντίθετη.
Στην Α΄ τάξη τους εφάρμοσες σε ένα σώμα, σε οριζόντιο δάπεδο. Εδώ τα προβλήματα μεγαλώνουν: ράμπες φόρτωσης, ρυμουλκήσεις, τροχαλίες. Η μέθοδος όμως μένει ίδια, και αξίζει να γίνει συνήθεια:
- Απομόνωσε κάθε σώμα και σχεδίασε όλες τις δυνάμεις που δέχεται: βάρος, κάθετη δύναμη, τριβή, τάσεις σχοινιών, δυνάμεις που ασκεί κάποιος.
- Διάλεξε άξονες: έναν κατά τη φορά της κίνησης και έναν κάθετο σε αυτήν.
- Ανάλυσε όποια δύναμη είναι λοξή σε συνιστώσες πάνω στους άξονες.
- Γράψε στον κάθετο άξονα (εκεί δεν υπάρχει κίνηση) και κατά μήκος της κίνησης.
Κεκλιμένο επίπεδο
Ένα κιβώτιο μάζας βρίσκεται σε ράμπα με κλίση . Το βάρος είναι κατακόρυφο, οπότε το αναλύουμε σε δύο συνιστώσες:
Η είναι παράλληλη στη ράμπα και τραβά το κιβώτιο προς τα κάτω. Η είναι κάθετη στη ράμπα και το πιέζει πάνω της.
Κάθετα στη ράμπα δεν υπάρχει κίνηση, άρα η κάθετη δύναμη ισορροπεί τη :
Η κάθετη δύναμη είναι μικρότερη από το βάρος, και μικραίνει όσο ανεβαίνει η κλίση. Μαζί της μικραίνει και η τριβή ολίσθησης, .
Αν το κιβώτιο γλιστράει προς τα κάτω, η τριβή δείχνει προς τα πάνω, και ο δεύτερος νόμος κατά μήκος της ράμπας δίνει:
Η μάζα απλοποιείται. Ένα άδειο και ένα γεμάτο κιβώτιο από το ίδιο υλικό γλιστρούν με την ίδια επιτάχυνση.
Για τις τιμές του γραφήματος θεωρούμε ότι ο στατικός συντελεστής είναι ίσος με τον συντελεστή ολίσθησης. Στην πράξη ο στατικός είναι λίγο μεγαλύτερος, οπότε το κιβώτιο χρειάζεται λίγο περισσότερη κλίση για να ξεκινήσει.
Σώματα δεμένα μεταξύ τους
Ένα τρακτέρ τραβά δύο καρότσες τη μία πίσω από την άλλη. Ένα φορτηγάκι ρυμουλκεί αυτοκίνητο με σχοινί. Όταν το σχοινί είναι τεντωμένο και δεν επιμηκύνεται, όλα τα σώματα έχουν την ίδια επιτάχυνση.
Δύο τρόποι να το λύσεις, και συνήθως χρειάζεσαι και τους δύο:
- Όλο το σύστημα μαζί. Οι δυνάμεις ανάμεσα στα σώματα (οι τάσεις των σχοινιών) είναι δράση και αντίδραση, άρα αλληλοαναιρούνται. Μένουν μόνο οι εξωτερικές: . Από εδώ βρίσκεις την επιτάχυνση.
- Κάθε σώμα χωριστά. Για να βρεις την τάση ενός σχοινιού, κοιτάς το σώμα που τραβάει μόνο αυτό το σχοινί.
Τροχαλίες
Μια τροχαλία αλλάζει την κατεύθυνση ενός σχοινιού. Στα προβλήματα τη θεωρούμε ιδανική: χωρίς μάζα και χωρίς τριβή στον άξονα, με σχοινί αβαρές και μη εκτατό. Τότε:
- η τάση είναι ίδια σε όλο το μήκος του σχοινιού, και από τις δύο πλευρές της τροχαλίας,
- τα δύο σώματα έχουν επιταχύνσεις ίσου μέτρου: όσο κατεβαίνει το ένα, τόσο ανεβαίνει ή προχωράει το άλλο.
Η πιο συνηθισμένη διάταξη: ένα σώμα πάνω σε τραπέζι, δεμένο με σχοινί που περνά από τροχαλία στην άκρη του τραπεζιού και κρατά κρεμασμένο ένα σώμα . Το σύστημα κινείται επειδή το βάρος του ξεπερνά την τριβή του :
Αν το δεν ξεπερνά τη μέγιστη στατική τριβή, τίποτα δεν κουνιέται.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Ένα κιβώτιο 50 kg αφήνεται πάνω σε ράμπα φόρτωσης με κλίση 30°. Ο συντελεστής τριβής ανάμεσα στο κιβώτιο και τη ράμπα είναι 0,2. Γλιστράει; Αν ναι, με πόση επιτάχυνση; Πόση δύναμη παράλληλη στη ράμπα χρειάζεται για να το ανεβάσεις με σταθερή ταχύτητα;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Δυνάμεις, με N, και :
Η τριβή ολίσθησης είναι N.
Γλιστράει; Η N είναι πολύ μεγαλύτερη από την τριβή που μπορεί να αναπτυχθεί, άρα ναι. Η επιτάχυνση:
Ανέβασμα με σταθερή ταχύτητα. Τώρα το κιβώτιο κινείται προς τα πάνω, και η τριβή γυρίζει προς τα κάτω, μαζί με τη . Συνισταμένη μηδέν:
Για να σηκώσεις το κιβώτιο κατακόρυφα θα χρειαζόσουν N. Η ράμπα σού γλιτώνει δύναμη, αλλά τη διαδρομή την κάνεις μεγαλύτερη: κερδίζεις στο ένα, πληρώνεις στο άλλο.
Παράδειγμα 2
Ένα τρακτέρ τραβά δύο γεωργικές καρότσες δεμένες τη μία πίσω από την άλλη: την πρώτη, 1000 kg, και τη δεύτερη, 500 kg. Η δύναμη στον κοτσαδόρο της πρώτης είναι 3000 N. Αγνόησε τις αντιστάσεις. Πόση είναι η επιτάχυνση και πόση δύναμη δέχεται ο σύνδεσμος ανάμεσα στις δύο καρότσες;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Όλο το σύστημα. Η μόνη εξωτερική οριζόντια δύναμη είναι τα N, και η μάζα που επιταχύνεται είναι kg:
Η δεύτερη καρότσα μόνη της. Τη σπρώχνει μπροστά μόνο ο σύνδεσμος, με δύναμη :
Έλεγχος με την πρώτη. Δέχεται N μπροστά και N πίσω από τον σύνδεσμο (τρίτος νόμος). Συνισταμένη N, και m/s². Ίδιο αποτέλεσμα.
Παράδειγμα 3
Ένα σώμα 3 kg βρίσκεται σε πάγκο εργαστηρίου, με συντελεστή τριβής 0,2. Είναι δεμένο με νήμα που περνά από τροχαλία στην άκρη του πάγκου και κρατά κρεμασμένο ένα σώμα 2 kg. Βρες την επιτάχυνση και την τάση του νήματος.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Δυνάμεις. Στο κρεμασμένο: βάρος N προς τα κάτω, τάση προς τα πάνω. Στο σώμα του πάγκου: τάση μπροστά, τριβή N πίσω.
Όλο το σύστημα. Οι τάσεις αλληλοαναιρούνται. Κινεί το βάρος του κρεμασμένου και φρενάρει η τριβή:
Το κρεμασμένο σώμα μόνο του:
Λιγότερο από τα N του βάρους του, όπως πρέπει, αφού κατεβαίνει επιταχυνόμενο.
Έλεγχος στο σώμα του πάγκου: N, και m/s².
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Σπρώχνεις ένα κιβώτιο kg με οριζόντια δύναμη N, ενώ η τριβή είναι N. Πόση είναι η επιτάχυνσή του;
Τα κατάφερες;
- Να σχεδιάζεις τις δυνάμεις σε κάθε σώμα χωριστά και να γράφεις τον δεύτερο νόμο για καθένα.
- Να αναλύεις το βάρος σε κεκλιμένο επίπεδο και να βρίσκεις κάθετη δύναμη, τριβή και επιτάχυνση.
- Να λύνεις συστήματα σωμάτων δεμένων με σχοινί, σε οριζόντιο δάπεδο και με τροχαλία.
- Να υπολογίζεις την τάση του συρματόσχοινου ενός γερανού όταν το φορτίο επιταχύνεται.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.