Στατιστική — κατανομές συχνοτήτων
Ομαδοποίηση δεδομένων και ιστόγραμμα.
35 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Μαθηματικά και Στοιχεία Στατιστικής Γ΄ ΕΠΑΛ, §2.1, 2.2
Θα μάθεις να
- Να ξεχωρίζεις ποιοτικές, ποσοτικές διακριτές και ποσοτικές συνεχείς μεταβλητές.
- Να φτιάχνεις πίνακα συχνοτήτων με σχετικές και αθροιστικές συχνότητες.
- Να ομαδοποιείς δεδομένα σε κλάσεις ίσου πλάτους και να βρίσκεις τα κέντρα τους.
- Να διαβάζεις και να κατασκευάζεις ιστόγραμμα.
Πολλά νούμερα, μία εικόνα
Ο υπεύθυνος ενός συνεργείου σέρβις κρατά για κάθε αυτοκίνητο πόσα λεπτά κράτησε η δουλειά. Στο τέλος του μήνα έχει εκατοντάδες αριθμούς. Διαβασμένοι ένας-ένας δεν λένε τίποτα. Οργανωμένοι σε πίνακα, απαντούν σε ερωτήσεις που έχουν αξία: πόσα ραντεβού χωράνε σε ένα πρωινό; Τι ποσοστό των δουλειών ξεπερνά τη μία ώρα;
Αυτή είναι η δουλειά της περιγραφικής στατιστικής: να κάνει πολλά δεδομένα λίγους αριθμούς και μία εικόνα.
Λίγες λέξεις πρώτα
- Πληθυσμός είναι όλο το σύνολο που μας ενδιαφέρει (όλα τα αυτοκίνητα που πέρασαν από το συνεργείο). Δείγμα είναι το κομμάτι του που εξετάζουμε στην πράξη.
- Μεταβλητή είναι το χαρακτηριστικό που μετράμε. Είναι:
- ποιοτική, όταν οι τιμές της δεν είναι αριθμοί: είδος βλάβης, μάρκα, χρώμα,
- ποσοτική διακριτή, όταν παίρνει μεμονωμένες τιμές, συνήθως από μέτρηση πλήθους: βλάβες ανά βάρδια, παιδιά ανά οικογένεια,
- ποσοτική συνεχής, όταν μπορεί να πάρει οποιαδήποτε τιμή σε ένα διάστημα: χρόνος, βάρος, μήκος, θερμοκρασία.
Το είδος της μεταβλητής αποφασίζει τι πίνακα και τι διάγραμμα φτιάχνεις.
Ο πίνακας συχνοτήτων
Αν μια τιμή εμφανίζεται φορές σε ένα δείγμα μεγέθους :
| Μέγεθος | Τύπος | Τι λέει |
|---|---|---|
| συχνότητα | πόσες φορές εμφανίστηκε η τιμή | |
| σχετική συχνότητα | τι μερίδιο του δείγματος είναι | |
| σε ποσοστό | το ίδιο, στα εκατό | |
| αθροιστική συχνότητα | πόσες τιμές είναι μέχρι και την | |
| αθροιστική σχετική | τι ποσοστό είναι μέχρι και την |
Δύο έλεγχοι που δεν κοστίζουν τίποτα: οι συχνότητες αθροίζουν , και οι σχετικές συχνότητες αθροίζουν (δηλαδή ). Η τελευταία αθροιστική είναι πάντα και .
Ομαδοποίηση σε κλάσεις
Μια συνεχής μεταβλητή σπάνια επαναλαμβάνει ακριβώς την ίδια τιμή: λεπτά, , … Ένας πίνακας με μία γραμμή ανά τιμή θα ήταν τόσο μακρύς όσο τα ίδια τα δεδομένα. Γι' αυτό τις τιμές τις ομαδοποιούμε σε κλάσεις, διαστήματα της μορφής : κλειστά αριστερά, ανοιχτά δεξιά, ώστε κάθε τιμή να πέφτει σε μία ακριβώς κλάση.
Τα βήματα:
- Εύρος: μεγαλύτερη τιμή μικρότερη τιμή.
- Πλήθος κλάσεων : συνήθως από ως · σε μικρά δείγματα λιγότερες.
- Πλάτος: , στρογγυλεμένο προς τα πάνω, ώστε οι κλάσεις να χωρέσουν όλες τις τιμές.
- Κέντρο κάθε κλάσης: το μέσο του διαστήματος, . Στους υπολογισμούς αντιπροσωπεύει όλες τις τιμές της κλάσης.
Ιστόγραμμα
Το ιστόγραμμα είναι η εικόνα μιας ομαδοποιημένης κατανομής. Στον οριζόντιο άξονα βάζεις τις κλάσεις, και πάνω από καθεμία ένα ορθογώνιο με ύψος τη συχνότητά της (όταν οι κλάσεις έχουν ίσο πλάτος). Τα ορθογώνια ακουμπούν μεταξύ τους, γιατί η μεταβλητή είναι συνεχής: το είναι ταυτόχρονα το τέλος της μίας κλάσης και η αρχή της επόμενης.
Αν ενώσεις τα μέσα των πάνω πλευρών με ευθύγραμμα τμήματα, παίρνεις το πολύγωνο συχνοτήτων.
Σε διακριτή ή ποιοτική μεταβλητή φτιάχνεις ραβδόγραμμα: χωριστές ράβδους με κενά ανάμεσα, γιατί ανάμεσα στις και στις βλάβες δεν υπάρχει τίποτα.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Σε βάρδιες μιας γραμμής εμφιάλωσης καταγράφηκαν οι βλάβες: 0, 1, 2, 1, 0, 3, 1, 2, 1, 0, 1, 2, 4, 1, 0, 2, 1, 3, 1, 2. Φτιάξε τον πίνακα συχνοτήτων
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Η μεταβλητή (βλάβες ανά βάρδια) είναι ποσοτική διακριτή, με τιμές ως . Μετράω πόσες φορές εμφανίζεται η καθεμία.
Βλάβες Σύνολο Ανάγνωση: στο των βαρδιών έγιναν το πολύ βλάβες (). Τρεις ή περισσότερες βλάβες έγιναν στο .
Παράδειγμα 2
Οι χρόνοι επισκευής (σε λεπτά) για αυτοκίνητα ήταν: 32, 45, 27, 38, 51, 36, 29, 42, 34, 59, 20, 37, 48, 33, 41, 26, 35, 44, 39, 31. Ομαδοποίησέ τους σε κλάσεις ίσου πλάτους
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Εύρος: μεγαλύτερη τιμή , μικρότερη , άρα .
Πλάτος: , και προς τα πάνω λεπτά.
Κλάσεις από το : , , , . Μοιράζω τις τιμές:
Κλάση Κέντρο Έλεγχος: . Το θα πήγαινε στη δεύτερη κλάση, όχι στην πρώτη, γιατί η είναι ανοιχτή δεξιά.
Ανάγνωση: το των δουλειών τελειώνει σε λιγότερο από λεπτά. Αυτή είναι η πληροφορία που χρειάζεται όποιος κλείνει ραντεβού.
Παράδειγμα 3
Σε ζύγιση σακιών λιπάσματος, οι τέσσερις κλάσεις βάρους έχουν σχετικές συχνότητες , , άγνωστη, και . Βρες τη συχνότητα της τρίτης κλάσης και την αθροιστική συχνότητα ως αυτήν
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Η σχετική συχνότητα που λείπει: όλες μαζί κάνουν , άρα .
Συχνότητα: σακιά.
Αθροιστική ως την τρίτη κλάση: και , οπότε .
Έλεγχος: είναι το του , και πράγματι . Τα υπόλοιπα σακιά είναι η τέταρτη κλάση, το .
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Από πελάτες ενός καταστήματος ηλεκτρικών ειδών, οι πλήρωσαν με μετρητά. Ποια είναι η σχετική συχνότητα, σε ποσοστό;
Τα κατάφερες;
- Να ξεχωρίζεις ποιοτικές, ποσοτικές διακριτές και ποσοτικές συνεχείς μεταβλητές.
- Να φτιάχνεις πίνακα συχνοτήτων με σχετικές και αθροιστικές συχνότητες.
- Να ομαδοποιείς δεδομένα σε κλάσεις ίσου πλάτους και να βρίσκεις τα κέντρα τους.
- Να διαβάζεις και να κατασκευάζεις ιστόγραμμα.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.