Η περιληπτική απόδοση
Το πρώτο ζητούμενο των εξετάσεων, βήμα βήμα, στις λέξεις που ζητούν.
40 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να διαβάζεις την εκφώνηση της περιληπτικής απόδοσης και να ξεχωρίζεις τι ζητά: όλο το κείμενο ή ένα μέρος του, πόσες λέξεις, σε ποιο επικοινωνιακό πλαίσιο.
- Να εντοπίζεις στο κείμενο μόνο όσα απαντούν στο ζητούμενο και να τα οργανώνεις με πλαγιότιτλους.
- Να πυκνώνεις και να παραφράζεις: γενίκευση, ονοματοποίηση, συνώνυμα, ρήματα λεκτικών πράξεων.
- Να γράφεις ενιαίο κείμενο με συνοχή μέσα στο όριο των λέξεων, χωρίς σχόλια και χωρίς αντιγραφή.
Το πρώτο θέμα των εξετάσεων
Η πρώτη δραστηριότητα του μη λογοτεχνικού κειμένου ζητά σχεδόν πάντα μια περιληπτική απόδοση: να πεις με λίγες λέξεις τι λέει το κείμενο, όλο ή ένα μέρος του. Η ύλη των εξετάσεων το λέει έτσι: αποδίδεις «περιληπτικά το νόημα του κειμένου, εν μέρει ή στο σύνολό του, λαμβάνοντας υπόψη συγκεκριμένο επικοινωνιακό πλαίσιο».
Στην πράξη η εκφώνηση έχει τρεις μορφές:
- Όλο το κείμενο: «Να αποδώσεις περιληπτικά το κείμενο σε 80-100 λέξεις.»
- Ένα μέρος: «Να παρουσιάσεις τις αιτίες που αναφέρει ο συγγραφέας…», «Ποιες δύο αρχές θεωρεί ο ομιλητής πιο επίκαιρες;»
- Με πλαίσιο: «Σε μια συζήτηση στην τάξη, να παρουσιάσεις στους συμμαθητές σου…» ή «Γράφεις σε έναν φίλο σου τι διάβασες για…».
Πώς βαθμολογείται
Οι οδηγίες δίνουν στους βαθμολογητές τρία κριτήρια, που μαζί κάνουν 15 μονάδες:
| Κριτήριο | Μονάδες | Τι ελέγχεται |
|---|---|---|
| Περιεχόμενο | 6 | όλες οι πτυχές του ζητούμενου, οι απόψεις του συγγραφέα, τήρηση του ορίου των λέξεων |
| Οργάνωση | 5 | πύκνωση και παράφραση (όχι αντιγραφή), συνοχή και συνεκτικότητα |
| Γλώσσα | 4 | σωστή σύνταξη, ακρίβεια, κατάλληλο λεξιλόγιο |
Δες τη μέση γραμμή. Αν μεταφέρεις αυτούσια κομμάτια του κειμένου, χάνεις μονάδες στην οργάνωση, ακόμα κι αν το περιεχόμενο είναι σωστό.
Η μέθοδος σε πέντε βήματα
- Διάβασε την εκφώνηση. Υπογράμμισε: τι ζητά (όλο ή μέρος;), πόσες λέξεις, ποιος είναι ο δέκτης.
- Διάβασε το κείμενο μία φορά ολόκληρο, για να καταλάβεις το θέμα και τη θέση. Μετά ξαναδιάβασε με το φίλτρο της εκφώνησης.
- Πλαγιότιτλοι για τα σημεία που κρατάς. Η σειρά τους είναι ο σκελετός.
- Πύκνωσε και παράφρασε: αντί για τρία παραδείγματα, μια γενική λέξη· αντί για μια ολόκληρη πρόταση, ένα ουσιαστικό («επειδή οι μισθοί είναι χαμηλοί» → «οι χαμηλοί μισθοί»)· συνώνυμα στη θέση των λέξεων του κειμένου.
- Γράψε ένα ενιαίο κείμενο σε γ΄ πρόσωπο, με ρήματα λεκτικών πράξεων και διαρθρωτικές λέξεις. Μέτρησε τις λέξεις.
Ρήματα λεκτικών πράξεων, για να δείχνεις τι κάνει ο συγγραφέας: υποστηρίζει, διαπιστώνει, επισημαίνει, εξηγεί, αιτιολογεί, προσθέτει, αντικρούει, παραδέχεται, προτείνει, καταλήγει.
Ένα κείμενο για περιληπτική απόδοση
Άρθρο σε περιοδικό για την αγορά εργασίας (περίπου 170 λέξεις· στις εξετάσεις το κείμενο είναι συνήθως πολύ μεγαλύτερο).
Πού χάθηκαν οι τεχνίτες;
(1) Ρωτήστε όποιον έψαξε υδραυλικό τον Αύγουστο. Θα σας πει ότι περίμενε μέρες, ή ότι πλήρωσε όσο δεν περίμενε. Η χώρα έχει πτυχιούχους σε κάθε ειδικότητα γραφείου, αλλά λείπουν ηλεκτρολόγοι, ψυκτικοί, συγκολλητές, μάγειρες.
(2) Η πρώτη αιτία είναι η εικόνα. Για δεκαετίες οι γονείς έλεγαν στα παιδιά τους «διάβασε, για να μη γίνεις μάστορας». Το χέρι που δουλεύει θεωρήθηκε κατώτερο από το χέρι που γράφει. Έτσι πολλοί νέοι διάλεξαν σχολή όχι επειδή τους άρεσε, αλλά επειδή «έτσι έπρεπε».
(3) Η δεύτερη αιτία είναι οι συνθήκες. Σε αρκετές επιχειρήσεις ο νέος τεχνίτης δουλεύει χωρίς σταθερό ωράριο, με μισθό που δεν αντιστοιχεί στην κούραση και, συχνά, χωρίς ασφάλιση. Όποιος το ζήσει μία φορά, φεύγει.
(4) Η κατάσταση όμως αλλάζει. Ένας καλός τεχνίτης σήμερα κερδίζει περισσότερα από πολλούς υπαλλήλους, και οι νέες τεχνολογίες (φωτοβολταϊκά, ηλεκτρικά αυτοκίνητα, έξυπνα σπίτια) θέλουν ανθρώπους που ξέρουν και να σκέφτονται και να βιδώνουν.
(5) Για να γυρίσουν οι νέοι στα τεχνικά επαγγέλματα, δεν αρκούν οι διαφημίσεις. Χρειάζονται σωστά εξοπλισμένα εργαστήρια στα σχολεία, αξιοπρεπείς όροι εργασίας και, πάνω απ' όλα, σεβασμός για τη δουλειά των χεριών.
Κείμενο γραμμένο για το μάθημα.
| § | Πλαγιότιτλος |
|---|---|
| 1 | Η έλλειψη τεχνιτών στην καθημερινότητα |
| 2 | Η υποτίμηση της χειρωνακτικής εργασίας ως πρώτη αιτία |
| 3 | Οι κακές συνθήκες εργασίας ως δεύτερη αιτία |
| 4 | Οι νέες προοπτικές των τεχνικών επαγγελμάτων |
| 5 | Οι προϋποθέσεις για την επιστροφή των νέων |
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Να αποδώσεις περιληπτικά το άρθρο «Πού χάθηκαν οι τεχνίτες;» σε 60-70 λέξεις. (μονάδες 15)
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Εκφώνηση: όλο το κείμενο, 60-70 λέξεις, χωρίς ειδικό πλαίσιο. Σκελετός οι πέντε πλαγιότιτλοι: έλλειψη, δύο αιτίες, αλλαγή, προτάσεις.
Κείμενο (62 λέξεις):
Ο αρθρογράφος διαπιστώνει ότι λείπουν τεχνίτες, παρά τους πολλούς πτυχιούχους γραφείου. Το αποδίδει στην υποτίμηση της χειρωνακτικής εργασίας, που έστρεψε τους νέους σε σπουδές χωρίς κλίση, και στις κακές συνθήκες εργασίας. Επισημαίνει ωστόσο ότι τα τεχνικά επαγγέλματα αμείβονται πλέον καλά και τα χρειάζονται οι νέες τεχνολογίες. Καταλήγει ότι απαιτούνται σύγχρονα σχολικά εργαστήρια, αξιοπρεπείς όροι εργασίας και σεβασμός για τη δουλειά των χεριών.
Έλεγχος: ο υδραυλικός, ο ευθύς λόγος και η απαρίθμηση έφυγαν· οι πέντε ενότητες είναι όλες εκεί, με τη σειρά τους· τα ρήματα λεκτικών πράξεων και το «ωστόσο» δείχνουν την πορεία της σκέψης.
Παράδειγμα 2
Σε μια συζήτηση στην τάξη για την επιλογή επαγγέλματος, να παρουσιάσεις στους συμμαθητές σου τις δύο αιτίες στις οποίες ο αρθρογράφος αποδίδει την έλλειψη τεχνιτών (50-60 λέξεις). (μονάδες 10)
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Φίλτρο: μόνο οι αιτίες, άρα μόνο §2 και §3. Η αλλαγή της §4 και οι προτάσεις της §5 δεν μπαίνουν. Πλαίσιο: μιλάω σε συμμαθητές, οπότε μπορώ να ξεκινήσω πιο άμεσα, αλλά το ύφος μένει σοβαρό και στο γ΄ πρόσωπο για τον συγγραφέα.
Κείμενο (52 λέξεις):
Στο άρθρο που διάβασα, ο αρθρογράφος εξηγεί ότι οι τεχνίτες λιγοστεύουν για δύο λόγους. Πρώτα, επειδή η κοινωνία υποτίμησε για χρόνια τη χειρωνακτική εργασία, και πολλοί νέοι διάλεξαν σπουδές χωρίς να τους ενδιαφέρουν. Δεύτερον, επειδή οι συνθήκες στα τεχνικά επαγγέλματα συχνά είναι κακές: ασταθές ωράριο, χαμηλός μισθός, ακόμα και εργασία χωρίς ασφάλιση.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Ποια είναι τα τρία κριτήρια με τα οποία βαθμολογείται η περιληπτική απόδοση στις εξετάσεις;
Τα κατάφερες;
- Να διαβάζεις την εκφώνηση της περιληπτικής απόδοσης και να ξεχωρίζεις τι ζητά: όλο το κείμενο ή ένα μέρος του, πόσες λέξεις, σε ποιο επικοινωνιακό πλαίσιο.
- Να εντοπίζεις στο κείμενο μόνο όσα απαντούν στο ζητούμενο και να τα οργανώνεις με πλαγιότιτλους.
- Να πυκνώνεις και να παραφράζεις: γενίκευση, ονοματοποίηση, συνώνυμα, ρήματα λεκτικών πράξεων.
- Να γράφεις ενιαίο κείμενο με συνοχή μέσα στο όριο των λέξεων, χωρίς σχόλια και χωρίς αντιγραφή.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.