Μετάβαση στο περιεχόμενο

Επιχειρήματα και τεκμήρια

Θέση, επιχείρημα, τεκμήριο: πώς αναγνωρίζεις και πώς αξιολογείς το καθένα.

35 λεπτά

Θα μάθεις να

  1. Να ξεχωρίζεις σε ένα κείμενο τη θέση του συγγραφέα, τα επιχειρήματα που τη στηρίζουν και τα τεκμήρια που στηρίζουν τα επιχειρήματα.
  2. Να αναγνωρίζεις τα είδη των τεκμηρίων: γεγονότα, παραδείγματα, στατιστικά στοιχεία, μαρτυρίες, γνώμες ειδικών.
  3. Να κρίνεις ένα επιχείρημα ως προς την αλήθεια, την εγκυρότητα και την ορθότητά του.
  4. Να κρίνεις τα τεκμήρια ως προς την επάρκεια, την καταλληλότητα και την αξιοπιστία τους.

Θέση, επιχείρημα, τεκμήριο

Ένα κείμενο που θέλει να σε πείσει με τη λογική έχει τρία στρώματα, το ένα πάνω στο άλλο.

ΣτρώμαΤι είναιΡωτάς
Θέσηη άποψη που υποστηρίζει ο συγγραφέαςΤι θέλει να δεχτώ;
Επιχείρημαένας λόγος που στηρίζει τη θέσηΓιατί να το δεχτώ;
Τεκμήριοτο στοιχείο που στηρίζει το επιχείρημαΑπό πού φαίνεται ότι ισχύει;

Παράδειγμα από τη ζωή: «Πρέπει να πάρεις άδεια οδήγησης μηχανής πριν πιάσεις δουλειά ως διανομέας» (θέση), «γιατί χωρίς δίπλωμα η ασφάλεια δεν σε καλύπτει σε ατύχημα» (επιχείρημα), «όπως έγινε με τον ξάδερφό μου, που πλήρωσε μόνος του τη ζημιά» (τεκμήριο: ένα παράδειγμα).

Τα τεκμήρια έχουν πέντε βασικά είδη:

  • γεγονότα: κάτι που συνέβη και μπορεί να ελεγχθεί
  • παραδείγματα: μια συγκεκριμένη περίπτωση που δείχνει το γενικό
  • στατιστικά στοιχεία: αριθμοί, ποσοστά, έρευνες
  • μαρτυρίες: τι είδε ή έζησε κάποιος
  • γνώμες ειδικών: όταν ένας ειδικός ή θεσμός λέει κάτι για το πεδίο του

Ένα κείμενο για ανάλυση

Άρθρο σε τοπική εφημερίδα, από τη διευθύντρια ενός ΕΠΑΛ.

Το τέταρτο έτος αξίζει

(1) Κάθε Ιούνιο οι απόφοιτοί μας ρωτούν αν αξίζει να μείνουν έναν χρόνο ακόμα στην τάξη μαθητείας. Η απάντησή μου είναι ναι, και για πρακτικούς λόγους, όχι για συναισθηματικούς.

(2) Πρώτα, η μαθητεία είναι δουλειά με μισθό, όχι μάθημα. Ο μαθητευόμενος περνά τις περισσότερες μέρες της εβδομάδας σε πραγματική επιχείρηση, πληρώνεται και ασφαλίζεται. Μαθαίνει τον ρυθμό ενός συνεργείου ή μιας κουζίνας, που κανένα εργαστήριο δεν αναπαράγει.

(3) Δεύτερο, ανοίγει πόρτες. Από τους 32 αποφοίτους μας που έκαναν μαθητεία πέρσι, οι 21 πήραν πρόταση εργασίας από τον ίδιο εργοδότη. Ο Νίκος, για παράδειγμα, μπήκε ως μαθητευόμενος σε ένα ξενοδοχείο της Χαλκιδικής και σήμερα είναι βοηθός σεφ.

(4) Τρίτο, το πτυχίο που παίρνει κανείς στο τέλος είναι ανώτερο από το απολυτήριο. Ένας γνωστός παρουσιαστής ειδήσεων είπε πρόσφατα σε εκπομπή ότι «σήμερα μόνο οι τεχνίτες βρίσκουν δουλειά».

(5) Κανείς δεν λέει ότι ο τέταρτος χρόνος ταιριάζει σε όλους. Όποιος όμως σκέφτεται να δουλέψει στην ειδικότητά του, έχει να κερδίσει περισσότερα απ' όσα χάνει.

Κείμενο γραμμένο για το μάθημα. Ο σχολικός αριθμός και ο Νίκος είναι επινοημένοι.

Θέση (§1, §5): αξίζει να κάνει κανείς το έτος μαθητείας, αν θέλει να δουλέψει στην ειδικότητά του.

§ΕπιχείρημαΤεκμήριοΕίδος
2η μαθητεία είναι αμειβόμενη, πραγματική εργασία«πληρώνεται και ασφαλίζεται», «σε πραγματική επιχείρηση»γεγονός
3οδηγεί σε δουλειά«οι 21 από τους 32», ο Νίκοςστατιστικό, παράδειγμα
4δίνει ανώτερο πτυχίοη δήλωση του παρουσιαστή(υποτίθεται) γνώμη ειδικού

Θέση, επιχείρημα ή τεκμήριο;

Προτάσεις από το άρθρο «Το τέταρτο έτος αξίζει». Πού ανήκει η καθεμία;

Πού ανήκει;

Ο μαθητευόμενος πληρώνεται και ασφαλίζεται.

0 από 7

Πώς κρίνεις ένα επιχείρημα

Η ύλη ζητά τρία κριτήρια. Ένα επιχείρημα έχει προκείμενες (αυτά από τα οποία ξεκινά) και συμπέρασμα (αυτό στο οποίο καταλήγει).

ΚριτήριοΡωτάςΠότε αποτυγχάνει
ΑλήθειαΙσχύουν οι προκείμενες;όταν ξεκινά από κάτι ψεύτικο: «όλοι οι απόφοιτοι ΕΠΑΛ είναι άνεργοι»
ΕγκυρότηταΒγαίνει το συμπέρασμα από τις προκείμενες;όταν πηδά: «ο Νίκος βρήκε δουλειά, άρα όλοι θα βρουν»
ΟρθότηταΙσχύουν και τα δύο;ορθό είναι μόνο το επιχείρημα που είναι και αληθές και έγκυρο

Και τρία κριτήρια για τα τεκμήρια:

ΚριτήριοΡωτάς
ΕπάρκειαΕίναι αρκετά για να στηρίξουν όσα λέει; Ένα παράδειγμα δεν φτάνει για «όλους».
ΚαταλληλότηταΣχετίζονται πραγματικά με το επιχείρημα;
Αξιοπιστία (εγκυρότητα)Από πού προέρχονται; Ελέγχονται; Ποιος τα λέει και τι ξέρει;

Δες τώρα την §4. Το επιχείρημα («το πτυχίο είναι ανώτερο») στηρίζεται στη γνώμη ενός παρουσιαστή ειδήσεων, που δεν είναι ειδικός στην εκπαίδευση. Και η φράση του λέει άλλο πράγμα: ότι οι τεχνίτες βρίσκουν δουλειά, όχι ότι το πτυχίο είναι ανώτερο. Το τεκμήριο είναι λοιπόν αναξιόπιστο και ακατάλληλο. Αντίθετα, στην §3 ο αριθμός είναι συγκεκριμένος και η πηγή γνωστή (το σχολείο)· είναι όμως ένα μόνο σχολείο, άρα η επάρκειά του για γενικό συμπέρασμα είναι περιορισμένη.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Να διατυπώσεις τη θέση της συντάκτριας του άρθρου «Το τέταρτο έτος αξίζει» και να παρουσιάσεις δύο από τα επιχειρήματα με τα οποία τη στηρίζει. (μονάδες 6)

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Να αξιολογήσεις την αξιοπιστία και την καταλληλότητα του τεκμηρίου της §4 («Ένας γνωστός παρουσιαστής ειδήσεων είπε…»). (μονάδες 4)

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Ένα άρθρο υποστηρίζει ότι τα σχολεία πρέπει να διδάσκουν πρώτες βοήθειες. Ποια είναι η θέση του;

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 4

Με ποια τρία κριτήρια κρίνεις τα τεκμήρια ενός κειμένου;

Τα κατάφερες;

  • Να ξεχωρίζεις σε ένα κείμενο τη θέση του συγγραφέα, τα επιχειρήματα που τη στηρίζουν και τα τεκμήρια που στηρίζουν τα επιχειρήματα.
  • Να αναγνωρίζεις τα είδη των τεκμηρίων: γεγονότα, παραδείγματα, στατιστικά στοιχεία, μαρτυρίες, γνώμες ειδικών.
  • Να κρίνεις ένα επιχείρημα ως προς την αλήθεια, την εγκυρότητα και την ορθότητά του.
  • Να κρίνεις τα τεκμήρια ως προς την επάρκεια, την καταλληλότητα και την αξιοπιστία τους.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;