Μετάβαση στο περιεχόμενο

Οι τρόποι πειθούς

Επίκληση στη λογική, στο συναίσθημα, στο ήθος, στην αυθεντία — και η επίθεση στο ήθος.

35 λεπτά

Θα μάθεις να

  1. Να αναγνωρίζεις τους πέντε τρόπους πειθούς: επίκληση στη λογική, στο συναίσθημα, στο ήθος, στην αυθεντία και επίθεση στο ήθος του αντιπάλου.
  2. Να ξεχωρίζεις τον τρόπο πειθούς από τα μέσα πειθούς με τα οποία πραγματώνεται (τεκμήρια, αφήγηση, ευθύς λόγος, ρητορική ερώτηση κ.ά.).
  3. Να τεκμηριώνεις κάθε τρόπο ή μέσο πειθούς με φράση του κειμένου και να λες τι πετυχαίνει.
  4. Να κρίνεις πότε η επίκληση στην αυθεντία ή στο συναίσθημα είναι θεμιτή και πότε αντικαθιστά τα επιχειρήματα.

Πώς σε πείθει κάποιος

Όποιος γράφει ένα άρθρο, βγάζει έναν λόγο ή φτιάχνει μια διαφήμιση θέλει κάτι από σένα: να συμφωνήσεις, να αγοράσεις, να ψηφίσεις, να αλλάξεις συνήθεια. Ο τρόπος που το επιδιώκει λέγεται τρόπος πειθούς. Η ύλη των εξετάσεων ορίζει πέντε.

Τρόπος πειθούςΣε τι στηρίζεταιΠώς τον καταλαβαίνεις
Επίκληση στη λογικήσε επιχειρήματα και τεκμήριααιτιολόγηση («γιατί», «επειδή»), συμπέρασμα («άρα», «επομένως»), αριθμοί, γεγονότα, παραδείγματα
Επίκληση στο συναίσθημα του δέκτηστον φόβο, στη συμπόνια, στην ελπίδα, στην υπερηφάνειααφήγηση, περιγραφή, φορτισμένες λέξεις, ρητορικές ερωτήσεις, θαυμαστικά, β΄ πρόσωπο
Επίκληση στο ήθος του πομπούστην αξιοπιστία αυτού που μιλάα΄ πρόσωπο, προσωπική εμπειρία, ιδιότητα, ειλικρίνεια, παραδοχή λάθους
Επίκληση στην αυθεντίαστη γνώμη ενός ειδικού, ενός θεσμού, ενός κανονισμού«σύμφωνα με», «όπως λέει», όνομα, παράθεμα σε εισαγωγικά
Επίθεση στο ήθος του αντιπάλουστη δυσφήμιση αυτού που υποστηρίζει την αντίθετη άποψηειρωνεία, χαρακτηρισμοί, αναφορές στο ποιος είναι και όχι στο τι λέει

Τα μέσα πειθούς είναι τα συγκεκριμένα «εργαλεία» με τα οποία δουλεύει κάθε τρόπος. Για τη λογική, τα μέσα είναι τα επιχειρήματα και τα τεκμήρια: στατιστικά, γεγονότα, παραδείγματα, μαρτυρίες. Για το συναίσθημα, τα μέσα είναι κυρίως γλωσσικά: η αφήγηση ενός περιστατικού, ο ευθύς λόγος, μια μεταφορά, το ασύνδετο σχήμα, η ρητορική ερώτηση, το α΄ ή το β΄ πρόσωπο.

Ένα κείμενο για ανάλυση

Ομιλία ενός ηλεκτρολόγου σε εκδήλωση για την ασφάλεια στην εργασία, στο ΕΠΑΛ όπου τελείωσε κι ο ίδιος.

Δεν είστε άτρωτοι

(1) Είμαι ηλεκτρολόγος εγκαταστάτης είκοσι δύο χρόνια. Κάθισα στα ίδια θρανία με εσάς, σε αυτό το εργαστήριο. Δεν ήρθα να σας κάνω μάθημα· ήρθα να σας πω όσα έμαθα με τον δύσκολο τρόπο.

(2) Το ρεύμα δεν συγχωρεί. Λίγες δεκάδες χιλιοστά του αμπέρ που περνούν από το στήθος φτάνουν για να σταματήσουν την καρδιά. Γι' αυτό η γείωση και ο διακόπτης διαρροής δεν είναι πολυτέλεια: κόβουν το ρεύμα πριν προλάβει να σε βλάψει. Και γι' αυτό οι κανονισμοί για τις ηλεκτρικές εγκαταστάσεις τα ζητούν σε κάθε καινούριο σπίτι.

(3) Πριν από χρόνια ένας συνάδελφός μου, ο Στέλιος, ανέβηκε σε μια σκάλα να αλλάξει ένα φωτιστικό. «Δύο λεπτά δουλειά», μου είπε, «δεν κατεβάζω γενικό». Σκάλα, κατσαβίδι, ένα ξεχασμένο καλώδιο. Δεν κατέβηκε ποτέ όρθιος από εκείνη τη σκάλα. Είχε δύο παιδιά, λίγο μικρότερα από εσάς.

(4) Θα ακούσετε κάποιους παλιούς να λένε ότι τα γάντια και το όργανο μέτρησης είναι για τους φοβητσιάρηδες. Είναι οι ίδιοι που δουλεύουν χωρίς άδεια και χωρίς ένσημα και που δεν έδωσαν ποτέ εξετάσεις.

(5) Λοιπόν: κατεβάζετε τον γενικό. Μετράτε. Ξαναμετράτε. Και μετά πιάνετε δουλειά. Δεν είστε άτρωτοι. Είστε επαγγελματίες.

Κείμενο γραμμένο για το μάθημα.

Πώς δουλεύει κάθε παράγραφος

§Τρόπος πειθούςΜέσα (με φράση του κειμένου)Τι πετυχαίνει
1ήθος του πομπούα΄ πρόσωπο, ιδιότητα και εμπειρία: «Είμαι ηλεκτρολόγος… είκοσι δύο χρόνια», κοινή αφετηρία: «στα ίδια θρανία με εσάς»οι μαθητές τον εμπιστεύονται, γιατί είναι «ένας από αυτούς» με πείρα
2λογική, με λίγη αυθεντίατεκμήριο: «λίγες δεκάδες χιλιοστά του αμπέρ», αιτιολόγηση: «Γι' αυτό…», κανονισμοίδίνει έναν λόγο που ελέγχεται, όχι μόνο φόβο
3συναίσθημααφήγηση, ευθύς λόγος: «Δύο λεπτά δουλειά», ασύνδετο: «Σκάλα, κατσαβίδι, ένα ξεχασμένο καλώδιο», α΄ πρόσωποο κίνδυνος παίρνει όνομα και πρόσωπο· ο ακροατής νιώθει ότι μπορεί να συμβεί και σε εκείνον
4επίθεση στο ήθος του αντιπάλουχαρακτηρισμοί για τα πρόσωπα: «χωρίς άδεια και χωρίς ένσημα»ακυρώνει την αντίθετη άποψη χωρίς να την αντικρούσει
5συναίσθημα και ήθοςσύντομες περίοδοι, ασύνδετο, β΄ πρόσωπο, αντίθεση: «Δεν είστε άτρωτοι. Είστε επαγγελματίες.»κλείνει με κάλεσμα που μένει στο μυαλό και κολακεύει την επαγγελματική τους ταυτότητα

Πρόσεξε την §4. Μπορεί να πετύχει, γιατί κανείς δεν θέλει να μοιάσει σε όσους δουλεύουν «μαύρα». Όμως δεν αποδεικνύει ότι τα γάντια χρειάζονται. Το επιχείρημα για τα γάντια βρίσκεται στην §2, όχι εδώ.

Ποιος τρόπος πειθούς κυριαρχεί;

Τα αποσπάσματα είναι δικά μας. Διάλεξε ένα και μετά τον τρόπο πειθούς που κυριαρχεί. Ψάξε τα σημάδια στη γλώσσα.

Διάλεξε απόσπασμα

Βρήκες 0 από 5

Ποιος τρόπος κυριαρχεί;

Ποιος τρόπος κυριαρχεί;

Θεμιτή ή όχι;

Κανένας τρόπος πειθούς δεν είναι «απαγορευμένος». Το ερώτημα είναι αν συνοδεύει τα επιχειρήματα ή παίρνει τη θέση τους.

  • Αυθεντία: θεμιτή όταν ο ειδικός μιλά για το δικό του πεδίο και έχει όνομα. Ο ποδοσφαιριστής που διαφημίζει τραπεζικό δάνειο δεν είναι αυθεντία στα δάνεια.
  • Συναίσθημα: θεμιτό όταν κάνει πιο ζωντανό κάτι που ήδη στηρίζεται σε στοιχεία. Μόνο του γίνεται εκβιασμός.
  • Επίθεση στο ήθος: σχεδόν πάντα αδύναμη ως απόδειξη. Λέει ποιος είναι ο άλλος, όχι αν έχει άδικο.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Στην §1 και στην §2 της ομιλίας «Δεν είστε άτρωτοι» ο ομιλητής χρησιμοποιεί διαφορετικό τρόπο πειθούς σε καθεμία. Να τους εντοπίσεις και να εξηγήσεις τι πετυχαίνει με τον καθένα. (μονάδες 6)

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Στην §3 ο ομιλητής κάνει επίκληση στο συναίσθημα. Να εντοπίσεις τέσσερα μέσα πειθούς που χρησιμοποιεί (αφήγηση, ευθύς λόγος, ασύνδετο σχήμα, πρώτο ρηματικό πρόσωπο), δίνοντας για το καθένα μια λέξη ή φράση του κειμένου. (μονάδες 4)

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Ποιο από τα παρακάτω είναι μέσο πειθούς και όχι τρόπος πειθούς;

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 4

Ποιοι είναι οι πέντε τρόποι πειθούς που ορίζει η ύλη των εξετάσεων του ΕΠΑΛ;

Τα κατάφερες;

  • Να αναγνωρίζεις τους πέντε τρόπους πειθούς: επίκληση στη λογική, στο συναίσθημα, στο ήθος, στην αυθεντία και επίθεση στο ήθος του αντιπάλου.
  • Να ξεχωρίζεις τον τρόπο πειθούς από τα μέσα πειθούς με τα οποία πραγματώνεται (τεκμήρια, αφήγηση, ευθύς λόγος, ρητορική ερώτηση κ.ά.).
  • Να τεκμηριώνεις κάθε τρόπο ή μέσο πειθούς με φράση του κειμένου και να λες τι πετυχαίνει.
  • Να κρίνεις πότε η επίκληση στην αυθεντία ή στο συναίσθημα είναι θεμιτή και πότε αντικαθιστά τα επιχειρήματα.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;