Python: η δομή επιλογής
if, elif, else, και οι λογικές εκφράσεις που αποφασίζουν.
35 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να γράφεις τις τρεις μορφές της δομής επιλογής: if, if-else και if-elif-else.
- Να σχηματίζεις λογικές εκφράσεις με συγκριτικούς τελεστές και με and, or, not.
- Να εξηγείς γιατί σε μια αλυσίδα elif εκτελείται μόνο ο πρώτος αληθής κλάδος.
- Να γράφεις την ίδια απόφαση με εμφωλευμένη και με σύνθετη επιλογή.
Όταν το πρόγραμμα πρέπει να διαλέξει
Ένα πρόγραμμα ακολουθίας κάνει πάντα τα ίδια βήματα. Τα περισσότερα προβλήματα όμως έχουν «αν»: αν το ποσό ξεπερνά τα 100 ευρώ, έκπτωση· αλλιώς, κανονική τιμή. Στον ψευδοκώδικα αυτό ήταν το Αν … τότε … αλλιώς … Τέλος_αν. Στην Python είναι η εντολή if.
Οι τρεις μορφές
Απλή επιλογή: κάνε κάτι μόνο αν ισχύει η συνθήκη.
a = int(input("Δώσε ακέραιο: "))
if a < 0:
a = -a
print("Απόλυτη τιμή:", a)
Σύνθετη επιλογή: ένα μπλοκ αν η συνθήκη είναι αληθής, άλλο αν είναι ψευδής.
a = int(input("Δώσε ακέραιο: "))
if a % 2 == 0:
print("Άρτιος")
else:
print("Περιττός")
Πολλαπλή επιλογή: πολλές περιπτώσεις με elif («αλλιώς αν»).
a = int(input("Δώσε ακέραιο: "))
if a > 0:
print("Θετικός")
elif a < 0:
print("Αρνητικός")
else:
print("Μηδέν")
Και στις τρεις, η γραμμή του if, του elif και του else τελειώνει με άνω-κάτω τελεία :, και οι εντολές του κάθε κλάδου γράφονται με εσοχή. Δεν υπάρχει Τέλος_αν: η επιλογή κλείνει μόλις μια γραμμή γυρίσει στο αριστερό περιθώριο. Όταν ένας κλάδος έχει μία μόνο εντολή, η Python δέχεται να γραφτεί στην ίδια γραμμή, if a > 0: print("Θετικός"), αλλά ο κώδικας διαβάζεται πιο εύκολα με εσοχή.
Λογικές εκφράσεις
Η συνθήκη ενός if είναι μια λογική έκφραση: κάτι που βγαίνει True (αληθής) ή False (ψευδής). Τη χτίζεις με τους συγκριτικούς τελεστές:
> | >= | < | <= | == | != |
|---|---|---|---|---|---|
| μεγαλύτερο | μεγαλύτερο ή ίσο | μικρότερο | μικρότερο ή ίσο | ίσο | διάφορο |
Δύο ή περισσότερες συνθήκες ενώνονται με τους λογικούς τελεστές:
| P | Q | P and Q | P or Q | not P |
|---|---|---|---|---|
| True | True | True | True | False |
| True | False | False | True | False |
| False | True | False | True | True |
| False | False | False | False | True |
Το and θέλει και τις δύο αληθείς. Το or αρκείται σε μία. Το not αντιστρέφει. Η Python δέχεται και τη διπλή σύγκριση των μαθηματικών: το 0 <= b <= 20 σημαίνει b >= 0 and b <= 20.
Η αλυσίδα elif
Ο δείκτης μάζας σώματος (ΔΜΣ) υπολογίζεται ως βάρος / ύψος² και χαρακτηρίζει το βάρος ενός ατόμου:
| ΔΜΣ | Χαρακτηρισμός |
|---|---|
| κάτω από 18,5 | ελλιποβαρές |
| 18,5 έως κάτω από 25 | φυσιολογικό βάρος |
| 25 έως κάτω από 30 | υπέρβαρο |
| 30 και πάνω | παχυσαρκία |
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Το ταχυδρομείο χρεώνει μια επιστολή ανάλογα με τον προορισμό και το βάρος: εσωτερικό ως 100 γραμμάρια 1 €, πάνω από 100 γραμμάρια 2 €· εξωτερικό ως 100 γραμμάρια 2,50 €, πάνω από 100 γραμμάρια 4 €. Γράψε το πρόγραμμα με δύο τρόπους.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Με εμφωλευμένη επιλογή. Πρώτα αποφασίζεις για τον προορισμό. Μέσα σε κάθε κλάδο, ένα δεύτερο
ifαποφασίζει για το βάρος. Η εσωτερική επιλογή έχει διπλή εσοχή.proorismos = int(input("1. Εσωτερικό 2. Εξωτερικό: ")) varos = int(input("Βάρος σε γραμμάρια: ")) if proorismos == 1: if varos <= 100: kostos = 1 else: kostos = 2 else: if varos <= 100: kostos = 2.5 else: kostos = 4 print("Κόστος:", kostos)Με σύνθετες συνθήκες. Κάθε κελί του πίνακα τιμών γίνεται μία συνθήκη με
and, και όλες μπαίνουν σε μία αλυσίδα.Έλεγχος: καμία από τις τρεις συνθήκες δεν ισχύει για εξωτερικό και 150 γραμμάρια, οπότε εκτελείται το
elseκαι το κόστος βγαίνει €. Δοκίμασε στο μυαλό σου και τις άλλες τρεις περιπτώσεις: μία είσοδος για κάθε κελί του πίνακα.Ποιος τρόπος είναι καλύτερος; Η εμφωλευμένη ελέγχει τον προορισμό μία φορά. Η σύνθετη διαβάζεται σαν τον πίνακα, γραμμή προς γραμμή. Και οι δύο δίνουν το ίδιο αποτέλεσμα.
Παράδειγμα 2
Γράψε πρόγραμμα που διαβάζει δύο ακέραιους και εμφανίζει τον μεγαλύτερο, πρώτα με απλή και μετά με σύνθετη επιλογή.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Απλή επιλογή. Υποθέτεις ότι μεγαλύτερος είναι ο πρώτος, και διορθώνεις μόνο αν ο δεύτερος τον ξεπερνά:
x = int(input("1ος: ")) y = int(input("2ος: ")) megistos = x if y > megistos: megistos = y print("Μεγαλύτερος:", megistos)Σύνθετη επιλογή. Συγκρίνεις και διαλέγεις έναν από τους δύο κλάδους:
x = int(input("1ος: ")) y = int(input("2ος: ")) if x > y: megistos = x else: megistos = y print("Μεγαλύτερος:", megistos)Ένα όνομα που δεν δίνεις: το βιβλίο ονομάζει τη μεταβλητή
max. Η Python όμως έχει ήδη ενσωματωμένη συνάρτησηmax, και αν της πάρεις το όνομα δεν θα μπορείς να τη χρησιμοποιήσεις στο ίδιο πρόγραμμα. Γι' αυτό εδώ γράφουμεmegistos.Ο πρώτος τρόπος έχει ένα πλεονέκτημα: επεκτείνεται εύκολα σε τρεις ή τέσσερις αριθμούς, με ένα ακόμα
ifγια τον καθένα. Τον ίδιο τρόπο θα τον βρεις στην επόμενη ενότητα, μέσα σε επανάληψη.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Ποια τιμή έχει η έκφραση 5 > 3 and 2 > 4;
Τα κατάφερες;
- Να γράφεις τις τρεις μορφές της δομής επιλογής: if, if-else και if-elif-else.
- Να σχηματίζεις λογικές εκφράσεις με συγκριτικούς τελεστές και με and, or, not.
- Να εξηγείς γιατί σε μια αλυσίδα elif εκτελείται μόνο ο πρώτος αληθής κλάδος.
- Να γράφεις την ίδια απόφαση με εμφωλευμένη και με σύνθετη επιλογή.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.