Python: σχεδίαση κώδικα και δομή ακολουθίας
Πώς σχεδιάζεις ένα πρόγραμμα, μεταβλητές, είσοδος και έξοδος.
35 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να εξηγείς γιατί ένα πρόγραμμα σε Python χρειάζεται διερμηνευτή και πώς διαφέρει από έναν μεταγλωττιστή.
- Να γράφεις, να αποθηκεύεις και να εκτελείς ένα αρχείο .py στο IDLE, με σωστή εσοχή και σχόλια.
- Να χρησιμοποιείς μεταβλητές, τους βασικούς τύπους δεδομένων και τους αριθμητικούς τελεστές.
- Να μετατρέπεις έναν αλγόριθμο ακολουθίας σε πρόγραμμα με input, int, float και print.
Από τον αλγόριθμο στο πρόγραμμα
Στη Β΄ τάξη έγραφες αλγορίθμους σε ψευδοκώδικα: «Διάβασε», «Γράψε», «←». Ένας άνθρωπος τους διαβάζει και καταλαβαίνει. Ένας υπολογιστής όχι.
Φέτος γράφεις τον ίδιο αλγόριθμο σε μια γλώσσα προγραμματισμού υψηλού επιπέδου, την Python. Αυτό που γράφεις λέγεται πηγαίος κώδικας (source code). Μοιάζει με ανθρώπινη γλώσσα, με λέξεις και κανόνες σύνταξης, αλλά ο επεξεργαστής εκτελεί μόνο γλώσσα μηχανής: ακολουθίες από και . Κάποιο πρόγραμμα πρέπει λοιπόν να μεταφράσει.
| Διερμηνευτής (interpreter) | Μεταγλωττιστής (compiler) | |
|---|---|---|
| Τι μεταφράζει | μία εντολή τη φορά, και την εκτελεί αμέσως | όλο το πρόγραμμα, πριν εκτελεστεί οτιδήποτε |
| Όταν βρει λάθος | σταματά σε εκείνη την εντολή με μήνυμα | δίνει λίστα με όλα τα συντακτικά λάθη |
| Παράδειγμα | Python | C, C++ |
Ο μεταγλωττιστής παράγει αντικείμενο κώδικα (object code). Πριν τρέξει, ένα πρόγραμμα-συνδέτης (linker) τον ενώνει με τις βιβλιοθήκες που χρειάζεται και ένας φορτωτής (loader) τον αντιγράφει στη μνήμη.
Η Python έχει διερμηνευτή. Γι' αυτό η δουλειά μαζί της μοιάζει με κουβέντα: γράφεις, τρέχεις, βλέπεις το λάθος, διορθώνεις, ξανατρέχεις.
Η Python ξεκίνησε το 1990 από τον Ολλανδό Guido van Rossum και πήρε το όνομά της από την κωμική ομάδα Monty Python. Έχει απλή σύνταξη, τρέχει σχεδόν σε κάθε λειτουργικό σύστημα, και τα προγράμματά της βγαίνουν πολύ μικρότερα από τα αντίστοιχα σε Java ή C++.
Δύο παράθυρα: το κέλυφος και ο συντάκτης
Ανοίγοντας το IDLE βλέπεις το κέλυφος (Python Shell) με το σύμβολο >>>. Εκεί γράφεις μία εντολή, πατάς Enter και βλέπεις αμέσως το αποτέλεσμα:
>>> print("Καλώς ήρθες στην Python!")
Καλώς ήρθες στην Python!
Για ολόκληρο πρόγραμμα ανοίγεις τον συντάκτη: File → New File. Γράφεις τις εντολές τη μία κάτω από την άλλη (χωρίς >>>), αποθηκεύεις με File → Save As και τρέχεις με Run → Run Module ή F5. Το αρχείο παίρνει αυτόματα την κατάληξη .py. Αν αλλάξεις κάτι και πατήσεις F5 χωρίς να αποθηκεύσεις, το IDLE σού ζητά πρώτα αποθήκευση.
Δύο κανόνες ισχύουν από την πρώτη γραμμή:
- Εσοχή. Τα κενά στην αρχή μιας γραμμής έχουν σημασία: οι εντολές που πάνε μαζί γράφονται με την ίδια εσοχή (τέσσερα κενά) και σχηματίζουν ένα μπλοκ. Ένα περιττό κενό στην αρχή γραμμής σταματά το πρόγραμμα με
IndentationError: unexpected indent. - Σχόλια. Ό,τι γράφεις μετά από
#η Python το αγνοεί. Το σχόλιο είναι για τον άνθρωπο που θα διαβάσει τον κώδικα, ίσως εσένα σε έναν μήνα.
Τα υλικά: ονόματα, τύποι, τελεστές
Μια μεταβλητή είναι μια θέση μνήμης με όνομα, όπου φυλάς μια τιμή. Στην Python δεν δηλώνεις τύπο: η μεταβλητή τον παίρνει μόλις πάρει την πρώτη της τιμή.
Το όνομα (αναγνωριστικό) φτιάχνεται από λατινικά γράμματα, ψηφία και την κάτω παύλα _, αλλά δεν αρχίζει από ψηφίο: τα timi, vathmos_2, _temp είναι έγκυρα, το 2os όχι. Κεφαλαία και πεζά διαφέρουν. Δεν χρησιμοποιείς ως όνομα μια δεσμευμένη λέξη της γλώσσας, όπως if, for ή while.
| Τύπος | Τι κρατά | Παράδειγμα |
|---|---|---|
int | ακέραιους | 3, 198, -4 |
float | πραγματικούς (κινητής υποδιαστολής) | 3.14, 28.2E-5 (δηλαδή ) |
complex | μιγαδικούς | 2+3j |
bool | λογικές τιμές | True, False |
str | συμβολοσειρές, μέσα σε '…' ή "…" | "Σταδίου 25" |
Η υποδιαστολή στην Python είναι πάντα τελεία: 1.6, όχι 1,6.
| Τελεστής | Πράξη | Παράδειγμα | Αποτέλεσμα |
|---|---|---|---|
+, -, * | πρόσθεση, αφαίρεση, πολλαπλασιασμός | 7 * 2 | 14 |
/ | διαίρεση | 7 / 2 | 3.5 |
// | ακέραιο πηλίκο | 7 // 2 | 3 |
% | υπόλοιπο ακέραιας διαίρεσης | 7 % 2 | 1 |
** | δύναμη | 2 ** 3 | 8 |
Στην Python 3 η / δίνει πάντα float: το 6 / 2 είναι 3.0.
Η δομή ακολουθίας: τρεις εντολές
Σε ένα πρόγραμμα ακολουθίας οι εντολές εκτελούνται μία φορά η καθεμία, με τη σειρά που γράφτηκαν. Χρειάζεσαι τρεις.
1. Εκχώρηση. Η τιμή στα δεξιά του = αποθηκεύεται στη μεταβλητή στα αριστερά.
x = 1 # η x παίρνει την τιμή 1
x = x + 15 # η x γίνεται 16: πρώτα υπολογίζεται το δεξί μέλος
onoma = "Άννα" # μια συμβολοσειρά
x, y = 10, 18 # η x παίρνει 10 και η y 18, σε μία γραμμή
m1 = m2 = m3 = 23 # τρεις μεταβλητές με την ίδια τιμή
2. Είσοδος από το πληκτρολόγιο. Η input("μήνυμα") εμφανίζει το μήνυμα, περιμένει να γράψει ο χρήστης και, με το Enter, επιστρέφει ό,τι έγραψε.
3. Έξοδος στην οθόνη. Η print εμφανίζει κείμενο σε εισαγωγικά ή την τιμή μιας μεταβλητής. Με κόμματα βάζεις πολλά στην ίδια γραμμή, με ένα κενό ανάμεσα: print("Μισθός:", misthos).
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Η σύνδεσή σου κατεβάζει 1,6 MB το δευτερόλεπτο. Γράψε πρόγραμμα που διαβάζει το μέγεθος μιας εφαρμογής σε MB και εμφανίζει σε πόσα δευτερόλεπτα θα κατέβει.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ο αλγόριθμος: Γράψε «Δώσε μέγεθος», Διάβασε μέγεθος, χρόνος ← μέγεθος / 1,6, Γράψε χρόνος. Τέσσερις εντολές ακολουθίας.
Η μετάφραση: το «Διάβασε» γίνεται
inputμαζί μεfloat, γιατί ένα μέγεθος μπορεί να έχει δεκαδικά. Η υποδιαστολή γράφεται1.6.Έλεγχος: . Η Python γράφει
75.0, γιατί η/δίνει πάντα πραγματικό. Αν είχες γράψειmegethos = input(...)χωρίςfloat, η διαίρεση θα σταματούσε μεTypeError: κείμενο δεν διαιρείται με αριθμό.
Παράδειγμα 2
Ένα κατάστημα ανταλλακτικών θέλει πρόγραμμα: διαβάζει την τιμή ενός προϊόντος χωρίς ΦΠΑ και εμφανίζει τον ΦΠΑ 24% και την τελική τιμή.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Τι υπολογίζεις: ΦΠΑ = τιμή · 24 / 100 και τελική = τιμή + ΦΠΑ. Η δεύτερη χρειάζεται την πρώτη, άρα η σειρά των γραμμών μετράει.
Γιατί
* 24 / 100και όχι* 0.24: μαθηματικά είναι το ίδιο. Ο υπολογιστής όμως κρατά τους δεκαδικούς κατά προσέγγιση: για τιμή , το45 * 0.24δίνει10.799999999999999, ενώ το45 * 24 / 100δίνει10.8. Όταν το αποτέλεσμα είναι ποσό σε ευρώ, το στρογγυλεύεις στα δύο δεκαδικά μεround(fpa, 2), και η ουρά χάνεται σε κάθε περίπτωση.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Τι εμφανίζει η εντολή print(2 ** 5);
Τα κατάφερες;
- Να εξηγείς γιατί ένα πρόγραμμα σε Python χρειάζεται διερμηνευτή και πώς διαφέρει από έναν μεταγλωττιστή.
- Να γράφεις, να αποθηκεύεις και να εκτελείς ένα αρχείο .py στο IDLE, με σωστή εσοχή και σχόλια.
- Να χρησιμοποιείς μεταβλητές, τους βασικούς τύπους δεδομένων και τους αριθμητικούς τελεστές.
- Να μετατρέπεις έναν αλγόριθμο ακολουθίας σε πρόγραμμα με input, int, float και print.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.