Μετάβαση στο περιεχόμενο

Ο πληθωρισμός

Οι οικονομικές διακυμάνσεις, ο ρυθμός του πληθωρισμού και οι αιτίες του.

35 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Αρχές Οικονομικής Θεωρίας Γ΄ Λυκείου, 1 ενότητα

Θα μάθεις να

  1. Να περιγράφεις τις φάσεις του οικονομικού κύκλου και τα χαρακτηριστικά της καθεμιάς.
  2. Να ορίζεις τον πληθωρισμό και να υπολογίζεις τον ρυθμό πληθωρισμού από τον δείκτη τιμών.
  3. Να υπολογίζεις το πραγματικό εισόδημα και να εξηγείς ποιους πλήττει ο πληθωρισμός.
  4. Να ξεχωρίζεις τον πληθωρισμό ζήτησης από τον πληθωρισμό κόστους και να εξηγείς τον στασιμοπληθωρισμό.

Η οικονομία δεν μένει ποτέ ακίνητη

Το εισόδημα, η απασχόληση, η ανεργία, οι τιμές, οι εξαγωγές: όλα αλλάζουν με τον χρόνο. Αν δεις τα στοιχεία μιας οικονομίας για πολλά χρόνια, η παραγωγή άλλοτε αυξάνεται γρήγορα, άλλοτε αργά και άλλοτε μειώνεται.

Οι διακυμάνσεις γίνονται γύρω από μια μακροχρόνια ανοδική τάση. Οι δύο κύριες φάσεις είναι η άνοδος (ή άνθηση) και η κάθοδος. Η κορυφή του κύκλου είναι η φάση της κρίσης και ο «πυθμένας» του η φάση της ύφεσης. Η μετάβαση από τη μία φάση στην άλλη δεν γίνεται απότομα, θέλει χρόνο.

Οι φάσεις του οικονομικού κύκλου

Πάτα «Η επόμενη φάση» και κάνε έναν γύρο. Πρόσεξε πότε αρχίζουν να ανεβαίνουν οι τιμές: όχι στην αρχή της ανόδου, αλλά όσο πλησιάζει η πλήρης απασχόληση.

Διάλεξε φάση

ΎφεσηΕκτεταμένη ανεργία, έλλειψη επενδύσεων, ανεπαρκής ζήτηση. Παραγωγή και εισόδημα στο χαμηλότερο σημείο, κέρδη χαμηλά ή ζημιές, απαισιοδοξία.

Για τα αίτια των κύκλων υπάρχουν πολλές θεωρίες. Άλλες τα βλέπουν σε εξωτερικούς παράγοντες: εφευρέσεις, πολέμους, πολιτικά και τυχαία γεγονότα. Άλλες σε παράγοντες μέσα στο ίδιο το οικονομικό σύστημα: κακή διαχείριση της προσφοράς χρήματος, υποκατανάλωση ή υπερεπένδυση. Κατά το βιβλίο, το κλειδί είναι η εξέλιξη του ποσοστού του κέρδους, από το οποίο εξαρτώνται οι επενδύσεις των επιχειρήσεων.

Ο πληθωρισμός

Ρυθμός πληθωρισμού 5%5\% σημαίνει ότι οι τιμές φέτος είναι 5%5\% ψηλότερα από πέρσι. Αν P1P_1 ο δείκτης τιμών πέρσι και P2P_2 φέτος:

π=P2−P1P1⋅100\pi = \frac{P_2 - P_1}{P_1} \cdot 100
ΈτοςΔείκτης τιμώνΡυθμός πληθωρισμού
2022100100—
2023106106106−100100⋅100=6%\dfrac{106 - 100}{100} \cdot 100 = 6\%
2024109,18109{,}18109,18−106106⋅100=3%\dfrac{109{,}18 - 106}{106} \cdot 100 = 3\%

Ποιους πλήττει

Το βιβλίο εξετάζει τις επιπτώσεις του πληθωρισμού στη διανομή του εισοδήματος. Το πραγματικό εισόδημα εξαρτάται από το ονομαστικό (χρηματικό) εισόδημα και από το επίπεδο των τιμών. Αν YY το ονομαστικό εισόδημα, PP το επίπεδο τιμών (ο δείκτης) και WW το πραγματικό εισόδημα:

W=YP⋅100W = \frac{Y}{P} \cdot 100

Όταν ανεβαίνει το επίπεδο των τιμών, το πραγματικό εισόδημα μειώνεται, και αντίστροφα.

α) Σταθερά χρηματικά εισοδήματα. Ο πληθωρισμός πλήττει όσους έχουν εισόδημα σταθερό ή που αυξάνεται πιο αργά από τον πληθωρισμό: συνταξιούχους, μισθωτούς, υπαλλήλους που ο μισθός τους δεν αναπροσαρμόζεται συχνά. Ευνοεί, ή τουλάχιστον δεν πλήττει, όσους ζουν από κέρδη, γιατί τα κέρδη συνήθως αυξάνονται μαζί του. Οι μισθωτοί προστατεύονται με ρήτρα αυτόματης τιμαριθμικής αναπροσαρμογής (ΑΤΑ): όρο στη σύμβαση για αυτόματη αύξηση των αποδοχών ίση με τον ρυθμό του πληθωρισμού.

β) Αποταμιευτές. Ο πληθωρισμός μειώνει την αξία των αποταμιεύσεων. Πλήττονται περισσότερο οι μικροί αποταμιευτές, που δεν μπορούν να επενδύσουν έγκαιρα και με ασφάλεια τα χρήματά τους. Είναι αντικίνητρο για αποταμίευση: σε περιόδους έντονου πληθωρισμού η κατανάλωση αυξάνεται και η αποταμίευση μειώνεται.

Από πού έρχεται

Δύο είναι οι σημαντικότερες απόψεις για τα αίτια.

Πληθωρισμός ζήτησηςΠληθωρισμός κόστους
Αιτίαυπερβάλλουσα ζήτησηαύξηση του κόστους παραγωγής
Μηχανισμόςκοντά στην πλήρη απασχόληση εμφανίζονται στενότητες, ακριβαίνουν οι συντελεστές, μετά τα προϊόντα· στην πλήρη απασχόληση κάθε επιπλέον ζήτηση είναι εξ ορισμού πληθωριστικήισχυρά σωματεία πετυχαίνουν αυξήσεις μισθών ακόμα και με ανεργία, μονοπώλια και ολιγοπώλια τις περνούν στις τιμές, και η αύξηση διαχέεται, γιατί πολλά προϊόντα είναι πρώτες ύλες άλλων
Παράδειγμαμια χρονιά με ρεκόρ τουρισμού, όπου τα ξενοδοχεία ψάχνουν προσωπικό και ανεβάζουν μισθούς και τιμέςοι αυξήσεις στην τιμή του πετρελαίου από τις χώρες του ΟΠΕΚ το 1973 και το 1979

Ο πληθωρισμός κόστους εξηγεί κάτι που ο πληθωρισμός ζήτησης δεν εξηγεί: γιατί οι τιμές ανεβαίνουν και σε περιόδους χαμηλής ζήτησης, με ανεργία και πτώση του εισοδήματος. Η διαδικασία μπορεί να ξεκινήσει από τα σωματεία (μισθοί), από τις επιχειρήσεις (κέρδη) ή από τις τιμές πρώτων υλών και ενέργειας.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Να περιγράψεις τον πληθωρισμό κόστους. Τι εξηγεί που δεν εξηγεί ο πληθωρισμός ζήτησης;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Ο δείκτης τιμών ήταν 100100 το 2022, 108108 το 2023 και 113,4113{,}4 το 2024. Ο μηνιαίος μισθός μιας υπαλλήλου ήταν 1.0001{.}000 ευρώ, 1.0501{.}050 ευρώ και 1.1001{.}100 ευρώ αντίστοιχα. (α) Βρες τον ρυθμό πληθωρισμού κάθε χρονιάς. (β) Βρες τον πραγματικό μισθό της σε τιμές του 2022. (γ) Κέρδισε ή έχασε από τις αυξήσεις;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Οι οικονομικοί κύκλοι:

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 4

Πώς ονομάζεται η κορυφή του οικονομικού κύκλου;

Τα κατάφερες;

  • Να περιγράφεις τις φάσεις του οικονομικού κύκλου και τα χαρακτηριστικά της καθεμιάς.
  • Να ορίζεις τον πληθωρισμό και να υπολογίζεις τον ρυθμό πληθωρισμού από τον δείκτη τιμών.
  • Να υπολογίζεις το πραγματικό εισόδημα και να εξηγείς ποιους πλήττει ο πληθωρισμός.
  • Να ξεχωρίζεις τον πληθωρισμό ζήτησης από τον πληθωρισμό κόστους και να εξηγείς τον στασιμοπληθωρισμό.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;