Ο πληθωρισμός
Οι οικονομικές διακυμάνσεις, ο ρυθμός του πληθωρισμού και οι αιτίες του.
35 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Αρχές Οικονομικής Θεωρίας Γ΄ Λυκείου, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να περιγράφεις τις φάσεις του οικονομικού κύκλου και τα χαρακτηριστικά της καθεμιάς.
- Να ορίζεις τον πληθωρισμό και να υπολογίζεις τον ρυθμό πληθωρισμού από τον δείκτη τιμών.
- Να υπολογίζεις το πραγματικό εισόδημα και να εξηγείς ποιους πλήττει ο πληθωρισμός.
- Να ξεχωρίζεις τον πληθωρισμό ζήτησης από τον πληθωρισμό κόστους και να εξηγείς τον στασιμοπληθωρισμό.
Η οικονομία δεν μένει ποτέ ακίνητη
Το εισόδημα, η απασχόληση, η ανεργία, οι τιμές, οι εξαγωγές: όλα αλλάζουν με τον χρόνο. Αν δεις τα στοιχεία μιας οικονομίας για πολλά χρόνια, η παραγωγή άλλοτε αυξάνεται γρήγορα, άλλοτε αργά και άλλοτε μειώνεται.
Οι διακυμάνσεις γίνονται γύρω από μια μακροχρόνια ανοδική τάση. Οι δύο κύριες φάσεις είναι η άνοδος (ή άνθηση) και η κάθοδος. Η κορυφή του κύκλου είναι η φάση της κρίσης και ο «πυθμένας» του η φάση της ύφεσης. Η μετάβαση από τη μία φάση στην άλλη δεν γίνεται απότομα, θέλει χρόνο.
Για τα αίτια των κύκλων υπάρχουν πολλές θεωρίες. Άλλες τα βλέπουν σε εξωτερικούς παράγοντες: εφευρέσεις, πολέμους, πολιτικά και τυχαία γεγονότα. Άλλες σε παράγοντες μέσα στο ίδιο το οικονομικό σύστημα: κακή διαχείριση της προσφοράς χρήματος, υποκατανάλωση ή υπερεπένδυση. Κατά το βιβλίο, το κλειδί είναι η εξέλιξη του ποσοστού του κέρδους, από το οποίο εξαρτώνται οι επενδύσεις των επιχειρήσεων.
Ο πληθωρισμός
Ρυθμός πληθωρισμού σημαίνει ότι οι τιμές φέτος είναι ψηλότερα από πέρσι. Αν ο δείκτης τιμών πέρσι και φέτος:
| Έτος | Δείκτης τιμών | Ρυθμός πληθωρισμού |
|---|---|---|
| 2022 | — | |
| 2023 | ||
| 2024 |
Ποιους πλήττει
Το βιβλίο εξετάζει τις επιπτώσεις του πληθωρισμού στη διανομή του εισοδήματος. Το πραγματικό εισόδημα εξαρτάται από το ονομαστικό (χρηματικό) εισόδημα και από το επίπεδο των τιμών. Αν το ονομαστικό εισόδημα, το επίπεδο τιμών (ο δείκτης) και το πραγματικό εισόδημα:
Όταν ανεβαίνει το επίπεδο των τιμών, το πραγματικό εισόδημα μειώνεται, και αντίστροφα.
α) Σταθερά χρηματικά εισοδήματα. Ο πληθωρισμός πλήττει όσους έχουν εισόδημα σταθερό ή που αυξάνεται πιο αργά από τον πληθωρισμό: συνταξιούχους, μισθωτούς, υπαλλήλους που ο μισθός τους δεν αναπροσαρμόζεται συχνά. Ευνοεί, ή τουλάχιστον δεν πλήττει, όσους ζουν από κέρδη, γιατί τα κέρδη συνήθως αυξάνονται μαζί του. Οι μισθωτοί προστατεύονται με ρήτρα αυτόματης τιμαριθμικής αναπροσαρμογής (ΑΤΑ): όρο στη σύμβαση για αυτόματη αύξηση των αποδοχών ίση με τον ρυθμό του πληθωρισμού.
β) Αποταμιευτές. Ο πληθωρισμός μειώνει την αξία των αποταμιεύσεων. Πλήττονται περισσότερο οι μικροί αποταμιευτές, που δεν μπορούν να επενδύσουν έγκαιρα και με ασφάλεια τα χρήματά τους. Είναι αντικίνητρο για αποταμίευση: σε περιόδους έντονου πληθωρισμού η κατανάλωση αυξάνεται και η αποταμίευση μειώνεται.
Από πού έρχεται
Δύο είναι οι σημαντικότερες απόψεις για τα αίτια.
| Πληθωρισμός ζήτησης | Πληθωρισμός κόστους | |
|---|---|---|
| Αιτία | υπερβάλλουσα ζήτηση | αύξηση του κόστους παραγωγής |
| Μηχανισμός | κοντά στην πλήρη απασχόληση εμφανίζονται στενότητες, ακριβαίνουν οι συντελεστές, μετά τα προϊόντα· στην πλήρη απασχόληση κάθε επιπλέον ζήτηση είναι εξ ορισμού πληθωριστική | ισχυρά σωματεία πετυχαίνουν αυξήσεις μισθών ακόμα και με ανεργία, μονοπώλια και ολιγοπώλια τις περνούν στις τιμές, και η αύξηση διαχέεται, γιατί πολλά προϊόντα είναι πρώτες ύλες άλλων |
| Παράδειγμα | μια χρονιά με ρεκόρ τουρισμού, όπου τα ξενοδοχεία ψάχνουν προσωπικό και ανεβάζουν μισθούς και τιμές | οι αυξήσεις στην τιμή του πετρελαίου από τις χώρες του ΟΠΕΚ το 1973 και το 1979 |
Ο πληθωρισμός κόστους εξηγεί κάτι που ο πληθωρισμός ζήτησης δεν εξηγεί: γιατί οι τιμές ανεβαίνουν και σε περιόδους χαμηλής ζήτησης, με ανεργία και πτώση του εισοδήματος. Η διαδικασία μπορεί να ξεκινήσει από τα σωματεία (μισθοί), από τις επιχειρήσεις (κέρδη) ή από τις τιμές πρώτων υλών και ενέργειας.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Να περιγράψεις τον πληθωρισμό κόστους. Τι εξηγεί που δεν εξηγεί ο πληθωρισμός ζήτησης;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Τι λέει: ο πληθωρισμός προέρχεται από την αύξηση του κόστους παραγωγής, όχι από υπερβάλλουσα ζήτηση. Τονίζει τον ρόλο των εργατικών σωματείων και τη δύναμη των ολιγοπωλίων.
Ο μηχανισμός: τα σωματεία, ή ορισμένα από αυτά, έχουν δύναμη να πετυχαίνουν αυξήσεις μισθών ακόμα και όταν υπάρχει ανεργία. Τα μεγάλα μονοπώλια και ολιγοπώλια έχουν δύναμη να μεταβιβάζουν την αύξηση του κόστους στους αγοραστές, ανεβάζοντας την τιμή.
Η διάχυση: πολλά από αυτά τα προϊόντα είναι πρώτες ύλες άλλων αγαθών, οπότε ακριβαίνουν και εκείνα. Έτσι η αρχική αύξηση σε ορισμένους κλάδους απλώνεται σε όλη την οικονομία και ανεβαίνει το γενικό επίπεδο των τιμών. Η διαδικασία μπορεί να ξεκινήσει και από τις επιχειρήσεις (αύξηση κερδών) ή από την τιμή βασικών πρώτων υλών και ενέργειας, όπως το πετρέλαιο το 1973 και το 1979.
Τι εξηγεί: γιατί υπάρχει πληθωρισμός και σε περιόδους σχετικά χαμηλής ζήτησης, με ανεργία και μείωση του εισοδήματος. Ο πληθωρισμός ζήτησης δεν μπορεί να το εξηγήσει, αφού για αυτόν οι τιμές ανεβαίνουν όταν η ζήτηση είναι υπερβολική.
Παράδειγμα 2
Ο δείκτης τιμών ήταν το 2022, το 2023 και το 2024. Ο μηνιαίος μισθός μιας υπαλλήλου ήταν ευρώ, ευρώ και ευρώ αντίστοιχα. (α) Βρες τον ρυθμό πληθωρισμού κάθε χρονιάς. (β) Βρες τον πραγματικό μισθό της σε τιμές του 2022. (γ) Κέρδισε ή έχασε από τις αυξήσεις;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
(α) 2023:
2024:
(β) Πραγματικός μισθός ονομαστικός δείκτης :
2022: ευρώ · 2023: ευρώ · 2024: ευρώ
(γ) Ο ονομαστικός μισθός ανέβηκε κατά σε δύο χρόνια, ο πραγματικός έπεσε περίπου κατά . Οι αυξήσεις της ( και περίπου ) ήταν μικρότερες από τον ρυθμό του πληθωρισμού.
Η σύνδεση με τη θεωρία: είναι η περίπτωση του μισθωτού που ο μισθός του δεν αναπροσαρμόζεται όσο γρήγορα ανεβαίνουν οι τιμές. Με ρήτρα ΑΤΑ ο μισθός της θα ανέβαινε όσο ο πληθωρισμός, δηλαδή στα και μετά στα ευρώ, και ο πραγματικός μισθός θα έμενε .
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Πώς ονομάζεται η κορυφή του οικονομικού κύκλου;
Τα κατάφερες;
- Να περιγράφεις τις φάσεις του οικονομικού κύκλου και τα χαρακτηριστικά της καθεμιάς.
- Να ορίζεις τον πληθωρισμό και να υπολογίζεις τον ρυθμό πληθωρισμού από τον δείκτη τιμών.
- Να υπολογίζεις το πραγματικό εισόδημα και να εξηγείς ποιους πλήττει ο πληθωρισμός.
- Να ξεχωρίζεις τον πληθωρισμό ζήτησης από τον πληθωρισμό κόστους και να εξηγείς τον στασιμοπληθωρισμό.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.