Μετάβαση στο περιεχόμενο

Το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν

Τι μετράει το ΑΕΠ, πώς υπολογίζεται με τιμές και προστιθέμενη αξία, ονομαστικό και πραγματικό.

40 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Αρχές Οικονομικής Θεωρίας Γ΄ Λυκείου, 1 ενότητα

Θα μάθεις να

  1. Να ξεχωρίζεις τη μικροοικονομική από τη μακροοικονομική ανάλυση και να εξηγείς το σφάλμα σύνθεσης.
  2. Να ορίζεις το ΑΕΠ και να το υπολογίζεις με την αξία των τελικών αγαθών ή με την προστιθέμενη αξία.
  3. Να μετατρέπεις το ΑΕΠ από τρέχουσες σε σταθερές τιμές, και με αλλαγή έτους βάσης.
  4. Να υπολογίζεις το κατά κεφαλήν πραγματικό ΑΕΠ και να εξηγείς τις αδυναμίες του ΑΕΠ ως δείκτη ευημερίας.

Από το ένα μαγαζί στο σύνολο

Η ζήτηση και η προσφορά εξετάζουν τον έναν καταναλωτή και τον έναν παραγωγό. Αυτή είναι η μικροοικονομική θεωρία, ή θεωρία των τιμών. Η μακροοικονομική εξετάζει την οικονομία ως σύνολο: τη συνολική παραγωγή, το συνολικό εισόδημα, τη συνολική κατανάλωση. Λέγεται και θεωρία του Εθνικού Εισοδήματος και της Απασχόλησης.

Ο σπουδαιότερος λόγος για τη διάκριση είναι το σφάλμα σύνθεσης: συμβαίνει όταν δεχόμαστε ότι ό,τι ισχύει για τα άτομα ισχύει αναγκαστικά και για το σύνολο της οικονομίας. Είναι σφάλμα λογικής.

Το παράδειγμα του βιβλίου: μια επιχείρηση που μειώνει τους μισθούς της αυξάνει το κέρδος της, αν η τιμή του προϊόντος μείνει ίδια. Αν όμως μειωθούν οι μισθοί σε όλη την οικονομία, μειώνεται η αγοραστική δύναμη των καταναλωτών, πέφτει η συνολική ζήτηση, μετά οι τιμές, και τελικά τα κέρδη.

Τι είναι το ΑΕΠ

Δεν μπορείς να προσθέσεις πορτοκάλια με ασπιρίνες. Για να μετρήσεις τη συνολική παραγωγή, εκφράζεις κάθε αγαθό σε χρηματικές μονάδες: ποσότητα επί τιμή. Το άθροισμα των αξιών είναι το ΑΕΠ.

Το «εγχώριο» σημαίνει ότι η παραγωγή γίνεται μέσα στην επικράτεια, όποιος κι αν είναι ο παραγωγός. Ένα εργοστάσιο ψυγείων Ιταλών επιχειρηματιών που παράγει στην Ελλάδα μετράει στο ελληνικό ΑΕΠ.

Τελικά, ενδιάμεσα και η προστιθέμενη αξία

Τελικά είναι τα αγαθά που αγοράζονται για τελική χρήση. Ενδιάμεσα είναι αυτά που αγοράζονται για περαιτέρω επεξεργασία. Το ΑΕΠ περιλαμβάνει μόνο τα τελικά, για να μη μετρηθεί η ίδια αξία δύο ή περισσότερες φορές.

Το μοτέρ που πουλιέται σε βιομηχανία ψυγείων είναι ενδιάμεσο: η αξία του είναι ήδη μέσα στην τιμή του ψυγείου. Το αλεύρι που πάει στον φούρνο είναι ενδιάμεσο· το ίδιο αλεύρι που αγοράζει ένα νοικοκυριό για το σπίτι είναι τελικό.

Ο άλλος τρόπος να αποφύγεις το διπλό μέτρημα είναι η προστιθέμενη αξία: σε κάθε στάδιο παραγωγής μετράς μόνο όσα πρόσθεσε το στάδιο αυτό, δηλαδή αξία πώλησης μείον αξία αγοράς από το προηγούμενο στάδιο.

ΣτάδιοΑξία πώλησης (ευρώ)Προστιθέμενη αξία (ευρώ)
Βαμβάκι από τον παραγωγό303030−0=3030 - 0 = 30
Νήμα από το κλωστήριο555555−30=2555 - 30 = 25
Μπλουζάκι από το εργοστάσιο909090−55=3590 - 55 = 35
Πώληση από το κατάστημα150150150−90=60150 - 90 = 60
Σύνολο150150

Το άθροισμα των προστιθέμενων αξιών (150150) είναι ίσο με την αξία του τελικού προϊόντος που πληρώνει ο καταναλωτής. Αν πρόσθετες όλες τις αξίες πώλησης (325325), το βαμβάκι θα μετρούσε τέσσερις φορές.

Όταν αλλάζουν οι τιμές

Το ΑΕΠ μπορεί να αυξηθεί είτε επειδή αυξήθηκαν οι ποσότητες είτε επειδή αυξήθηκαν οι τιμές. Αν διπλασιαστούν όλες οι τιμές χωρίς να παραχθεί τίποτα παραπάνω, το ΑΕΠ διπλασιάζεται, αλλά κανείς δεν έγινε πλουσιότερος. Πρέπει λοιπόν να βγάλουμε από τη μέτρηση την επίδραση των τιμών.

  • ΑΕΠ σε τρέχουσες τιμές (ονομαστικό): με τις τιμές του ίδιου του έτους.
  • ΑΕΠ σε σταθερές τιμές (πραγματικό): με τις τιμές ενός έτους βάσης, που επιλέγεται τυχαία ως βάση σύγκρισης.
  • Δείκτης τιμών ή αποπληθωριστής: εκφράζει τις τιμές ενός έτους σε σχέση με τις τιμές του έτους βάσης, ως ποσοστό. Στο έτος βάσης είναι πάντα 100100.

Ένα αγαθό, τρία έτη, για να το δεις καθαρά:

ΈτοςΠοσότηταΤιμήΑΕΠ τρέχουσεςΔείκτης τιμώνΑΕΠ σταθερές
1202055100100100100100100
2242466144144120120120120
31818881441441601609090

Το ονομαστικό ΑΕΠ του τρίτου έτους δείχνει ίδιο με του δεύτερου, ενώ η παραγωγή έπεσε από 2424 σε 1818 μονάδες. Το πραγματικό ΑΕΠ το δείχνει: από 120120 σε 9090.

Αλλαγή έτους βάσης. Μια άσκηση μπορεί να ζητήσει σταθερές τιμές άλλου έτους. Διαιρείς κάθε δείκτη με τον δείκτη του νέου έτους βάσης και πολλαπλασιάζεις επί 100100. Στον πίνακα, με βάση το έτος 2, ο δείκτης του έτους 3 γίνεται 160120⋅100≈133,3\dfrac{160}{120} \cdot 100 \approx 133{,}3.

Το κατά κεφαλήν πραγματικό ΑΕΠ

Το πραγματικό ΑΕΠ είναι ο σημαντικότερος δείκτης οικονομικής ευημερίας. Δεν είναι ιδανικός, αλλά είναι ο καλύτερος που υπάρχει.

Οι αδυναμίες του ΑΕΠ

Το κατά κεφαλήν πραγματικό ΑΕΠ μετρά το βιοτικό επίπεδο, αλλά έχει τέσσερις σοβαρές αδυναμίες:

ΑδυναμίαΤι σημαίνειΠαράδειγμα
α) Ιδιοκατανάλωσηδεν μετράει ό,τι δεν πουλιέταιτο φαγητό που μαγειρεύεται στο σπίτι, ενώ του εστιατορίου μετράει
β) Ποσοτικός δείκτηςη βελτίωση της ποιότητας και η ποιότητα ζωής δεν καταγράφονταιη καθαρή ατμόσφαιρα, η υγεία
γ) Σύνθεση και κατανομήδεν λέει τι παράγεται ούτε πώς μοιράζεταιπερισσότερα όπλα αντί για καταναλωτικά αγαθά, χάσμα πλουσίων και φτωχών
δ) Παραοικονομίαδεν μετράει ό,τι κρύβεται από το κράτοςαδήλωτη εργασία, λαθρεμπόριο, ναρκωτικά

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Γιατί το ΑΕΠ παρουσιάζει αδυναμίες ως δείκτης οικονομικής ευημερίας;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Δίνονται για μια οικονομία: 2022 ΑΕΠ σε τρέχουσες τιμές 400400 εκατ. ευρώ, δείκτης τιμών 100100· 2023 ΑΕΠ 462462, δείκτης 110110· 2024 ΑΕΠ 504504, δείκτης 120120. (α) Βρες το ΑΕΠ σε σταθερές τιμές του 2022. (β) Βρες την πραγματική ποσοστιαία μεταβολή 2022–2023 και 2023–2024. (γ) Βρες το ΑΕΠ του 2024 σε σταθερές τιμές του 2023.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Το σφάλμα σύνθεσης συμβαίνει όταν:

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 4

Πώς λέγεται το ΑΕΠ που υπολογίζεται με τις τιμές του ίδιου του έτους;

Τα κατάφερες;

  • Να ξεχωρίζεις τη μικροοικονομική από τη μακροοικονομική ανάλυση και να εξηγείς το σφάλμα σύνθεσης.
  • Να ορίζεις το ΑΕΠ και να το υπολογίζεις με την αξία των τελικών αγαθών ή με την προστιθέμενη αξία.
  • Να μετατρέπεις το ΑΕΠ από τρέχουσες σε σταθερές τιμές, και με αλλαγή έτους βάσης.
  • Να υπολογίζεις το κατά κεφαλήν πραγματικό ΑΕΠ και να εξηγείς τις αδυναμίες του ΑΕΠ ως δείκτη ευημερίας.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;