Οξέα, βάσεις και pH
Ισχυροί και ασθενείς ηλεκτρολύτες στην πράξη.
40 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να ξεχωρίζεις ισχυρούς από ασθενείς ηλεκτρολύτες και να εξηγείς γιατί «ισχυρό» δεν σημαίνει «πυκνό».
- Να υπολογίζεις το pH διαλύματος ισχυρού οξέος ή ισχυρής βάσης από τη συγκέντρωσή του.
- Να χρησιμοποιείς τη σχέση pH + pOH = 14 στους 25 °C.
- Να υπολογίζεις τη συγκέντρωση ιόντων υδρονίου σε ασθενές οξύ από τον βαθμό ιοντισμού.
Τι κάνει ένα οξύ μέσα στο νερό
Ένα οξύ, μόλις μπει στο νερό, δίνει ένα ιόν υδρογόνου στο μόριο του νερού. Σχηματίζεται το ιόν υδρονίου, , που είναι αυτό που κάνει ένα διάλυμα όξινο:
Μια βάση κάνει το αντίθετο: δίνει στο διάλυμα ιόντα υδροξειδίου, . Η καυστική σόδα τα έχει έτοιμα στο πλέγμα της και απλώς τα ελευθερώνει. Η αμμωνία τα φτιάχνει, παίρνοντας ένα ιόν υδρογόνου από το νερό:
Όσο περισσότερα ιόντα υπάρχουν σε ένα διάλυμα, τόσο καλύτερα άγει το ρεύμα. Γι' αυτό οξέα, βάσεις και άλατα λέγονται ηλεκτρολύτες.
Ισχυροί και ασθενείς ηλεκτρολύτες
Βάλε δύο διαλύματα με την ίδια συγκέντρωση, M, σε ένα απλό κύκλωμα με λαμπάκι: ένα υδροχλωρικού οξέος και ένα οξικού (το οξύ του ξιδιού). Με το υδροχλωρικό το λαμπάκι ανάβει δυνατά· με το οξικό, μόλις που φέγγει.
Η διαφορά είναι πόσα μόρια ιοντίζονται:
| Ισχυροί ηλεκτρολύτες | Ασθενείς ηλεκτρολύτες | |
|---|---|---|
| Τι κάνουν | ιοντίζονται πλήρως, μονόδρομα | ιοντίζονται λίγο, σε ισορροπία |
| Οξέα | , , | οξικό , κιτρικό, ανθρακικό |
| Βάσεις | , , | αμμωνία |
| Παράδειγμα | κεζάπι, υγρό μπαταρίας, καυστική σόδα | ξίδι, αφαλατικό με κιτρικό, αμμωνία καθαρισμού |
Το πόσο ιοντίζεται ένας ασθενής ηλεκτρολύτης το λέει ο βαθμός ιοντισμού : το κλάσμα των μορίων που έγιναν ιόντα. Για το οξικό οξύ M είναι περίπου , δηλαδή ιοντίζεται κάτι παραπάνω από μόριο στα .
Το pH σε αριθμούς
Οι συγκεντρώσεις των ιόντων είναι συνήθως πολύ μικροί αριθμοί, όπως M ή M. Το pH τους κάνει απλούς:
Στην πράξη: αν M, τότε pH . Για M το pH είναι . Για τιμές που δεν είναι δύναμη του , το βρίσκεις με το κομπιουτεράκι, με το πλήκτρο log.
Το ίδιο ορίζεται και το pOH από τα . Στο νερό, στους °C, ισχύει πάντα
Όσο ανεβαίνει το ένα, κατεβαίνει το άλλο. Στο καθαρό νερό είναι και τα δύο M, γι' αυτό το ουδέτερο pH είναι .
Για τα ισχυρά ο υπολογισμός είναι άμεσος, γιατί κάθε μόριο δίνει ιόν:
- ισχυρό οξύ με συγκέντρωση : ,
- ισχυρή βάση με συγκέντρωση : , βρίσκεις το pOH και μετά pH pOH.
Για ένα ασθενές οξύ ιοντίζεται μόνο το κλάσμα :
Σύγκρινε στο widget δύο διαλύματα ίδιας συγκέντρωσης, M: το υδροχλωρικό έχει pH , το οξικό περίπου .
Το pH στη δουλειά
Το pH δεν το μετράει μόνο ο χημικός:
- Πισίνες: το νερό κρατιέται περίπου στο –. Πιο χαμηλά ερεθίζει τα μάτια και διαβρώνει τα μεταλλικά μέρη· πιο ψηλά το χλώριο απολυμαίνει πολύ λιγότερο.
- Υδροπονία και θερμοκήπια: το θρεπτικό διάλυμα θέλει συνήθως pH λίγο κάτω από , γιατί αλλιώς κάποια θρεπτικά στοιχεία δεν απορροφώνται.
- Νοσηλευτική: το pH του αίματος κρατιέται πολύ κοντά στο . Μια απόκλιση έστω και μονάδων είναι σοβαρή κατάσταση.
- Λεβητοστάσια και κλειστά κυκλώματα θέρμανσης: το νερό κρατιέται ελαφρά βασικό, για να μη διαβρώνει τις σωληνώσεις.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Ένα διάλυμα έχει συγκέντρωση M. Βρες το pH του. Πόσο γίνεται αν το αραιώσεις δέκα φορές;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Το είναι ισχυρό οξύ, ιοντίζεται πλήρως:
M, άρα pH .
Δεκαπλάσια αραίωση: η συγκέντρωση γίνεται M.
pH . Μία μονάδα πάνω για δέκα φορές περισσότερο νερό.
Παράδειγμα 2
Ένα διάλυμα καυστικής σόδας για καθαρισμό σωληνώσεων έχει συγκέντρωση M. Πόσο είναι το pH του στους °C;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Το είναι ισχυρή βάση: M.
pOH .
pH .
Έλεγχος λογικής. Βάση, άρα pH πάνω από ✓
Παράδειγμα 3
Ένα διάλυμα οξικού οξέος M έχει βαθμό ιοντισμού . Βρες το pH του και σύγκρινέ το με διάλυμα ίδιας συγκέντρωσης.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ασθενές οξύ, ιοντίζεται μόνο το :
M
pH .
Το M ιοντίζεται πλήρως: M και pH .
Δύο μονάδες pH διαφορά, δηλαδή το υδροχλωρικό έχει φορές περισσότερα ιόντα υδρονίου, με τα ίδια mol οξέος στο λίτρο.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Ένα διάλυμα νιτρικού οξέος έχει συγκέντρωση M. Πόσο είναι το pH του;
Τα κατάφερες;
- Να ξεχωρίζεις ισχυρούς από ασθενείς ηλεκτρολύτες και να εξηγείς γιατί «ισχυρό» δεν σημαίνει «πυκνό».
- Να υπολογίζεις το pH διαλύματος ισχυρού οξέος ή ισχυρής βάσης από τη συγκέντρωσή του.
- Να χρησιμοποιείς τη σχέση pH + pOH = 14 στους 25 °C.
- Να υπολογίζεις τη συγκέντρωση ιόντων υδρονίου σε ασθενές οξύ από τον βαθμό ιοντισμού.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.