Μετάβαση στο περιεχόμενο

Το ουροποιητικό σύστημα

Νεφροί, ουρητήρες, κύστη και ουρήθρα, τα υγρά του σώματος και τα ούρα.

40 λεπτά

Θα μάθεις να

  1. Να αναφέρεις τα όργανα της εκκριτικής και της αποχετευτικής μοίρας του ουροποιητικού συστήματος.
  2. Να περιγράφεις τη θέση, τις σχέσεις και την κατασκευή του νεφρού, ως τα μέρη του ουροφόρου σωληναρίου και τον νεφρώνα.
  3. Να περιγράφεις τον ουρητήρα, την ουροδόχο κύστη και την ουρήθρα του άνδρα και της γυναίκας.
  4. Να εξηγείς τον ρόλο των νεφρών στο ισοζύγιο του νερού και να αναφέρεις το ποσό, το ειδικό βάρος και τη σύσταση των ούρων.

Δύο μοίρες, ένα σύστημα

Το ουροποιητικό σύστημα χρησιμεύει για την παραγωγή και την αποβολή των ούρων. Με τα ούρα φεύγουν από τον οργανισμό άχρηστα προϊόντα. Το σύστημα έχει δύο μοίρες:

  • την εκκριτική, που αποτελείται από τους δύο νεφρούς. Εδώ γίνεται η απέκκριση των ούρων.
  • την αποχετευτική, που αποτελείται από τους νεφρικούς κάλυκες, τις δύο νεφρικές πυέλους, τους δύο ουρητήρες, την ουροδόχο κύστη και την ουρήθρα.

Σε επαφή με τους νεφρούς βρίσκονται τα επινεφρίδια, δύο σημαντικοί ενδοκρινείς αδένες. Τα επινεφρίδια δεν σχετίζονται με τη λειτουργία του ουροποιητικού συστήματος.

Ο δρόμος των ούρων

Διάλεξε ένα όργανο για να δεις πού βρίσκεται και τι κάνει. Στο τέλος δες ολόκληρη τη διαδρομή.

Διάλεξε όργανο

Νεφροί

Η εκκριτική μοίρα. Δύο, στο πίσω μέρος της κοιλιάς, δεξιά και αριστερά από τη σπονδυλική στήλη. Εδώ παράγονται τα ούρα.

Όργανα: νεφροί

Οι νεφροί

Οι νεφροί είναι δύο, ο δεξιός και ο αριστερός. Βρίσκονται στο πίσω μέρος της κοιλιάς, δεξιά και αριστερά από τη σπονδυλική στήλη, στο ύψος του 12ου θωρακικού με 3ου οσφυϊκού σπονδύλου. Ο δεξιός βρίσκεται λίγο χαμηλότερα από τον αριστερό, γιατί πιέζεται από το ήπαρ. Κάθε νεφρός ζυγίζει περίπου 150 γρ. και έχει σχήμα φασολιού.

Κάθε νεφρός έχει δύο επιφάνειες (μπροστινή και πίσω), δύο άκρα ή πόλους (άνω και κάτω) και δύο χείλη (έσω και έξω). Το έσω χείλος είναι κοίλο και στραμμένο προς τη σπονδυλική στήλη. Στη μέση του έχει μια εντομή, την πύλη του νεφρού:

  • από την πύλη μπαίνει η νεφρική αρτηρία,
  • και βγαίνουν η νεφρική φλέβα και η νεφρική πύελος.

Η πύλη οδηγεί σε μια κοιλότητα, τη νεφρική κοιλία, όπου βρίσκονται οι νεφρικοί κάλυκες, η νεφρική πύελος και νεφρικά αγγεία.

Σε τι ακουμπά ο νεφρός.

Μέρος του νεφρούΈρχεται σε επαφή με
Πίσω επιφάνειαΤη 12η πλευρά, που τη χωρίζει σε μια μικρή άνω και μια μεγάλη κάτω μοίρα
Μπροστινή επιφάνεια, δεξιόςΤο ήπαρ και το δωδεκαδάκτυλο
Μπροστινή επιφάνεια, αριστερόςΤο στομάχι, τον σπλήνα και το πάγκρεας
Άνω άκροΤο αντίστοιχο επινεφρίδιο
Κάτω άκροΤη δεξιά ή την αριστερή κολική καμπή

Η κατασκευή του νεφρού

Ο νεφρός αποτελείται από δύο ουσίες με διαφορετικό χρώμα, υφή, όψη και λειτουργία:

  • τη μυελώδη, στο κέντρο,
  • τη φλοιώδη, προς την περιφέρεια.

Η μυελώδης ουσία αποτελείται από 7 με 20 κωνικές περιοχές, τις νεφρικές πυραμίδες. Η βάση τους στρέφεται προς τη φλοιώδη ουσία και η κορυφή τους προς τη νεφρική κοιλία. Οι κορυφές μπαίνουν μέσα στους μικρούς κάλυκες και λέγονται θηλές. Κάθε θηλή έχει μικρά τρήματα, από όπου βγαίνουν τα ούρα στον μικρό κάλυκα.

Η φλοιώδης ουσία περιβάλλει τη μυελώδη και στέλνει προσεκβολές ανάμεσα στις πυραμίδες.

Μέσα στη φλοιώδη και στη μυελώδη ουσία βρίσκονται τα ουροφόρα σωληνάρια. Ξεκινούν τυφλά από τη φλοιώδη ουσία και καταλήγουν στη θηλή της πυραμίδας. Το καθένα έχει μήκος περίπου 5,5 εκατοστά και πέντε μέρη:

  1. Το έλυτρο του Bowman. Το πρώτο τμήμα, στη φλοιώδη ουσία. Εδώ μαζεύεται το πρόουρο. Έρχεται σε στενή επαφή με το αγγειώδες σπείραμα, που αποτελείται από το προσαγωγό αρτηρίδιο, το απαγωγό αρτηρίδιο και τριχοειδή αγγεία. Έλυτρο και σπείραμα μαζί αποτελούν το νεφρικό σωμάτιο.
  2. Το εγγύς εσπειραμένο σωληνάριο. Συνέχεια του ελύτρου. Ξεκινά στη φλοιώδη και συνεχίζει στη μυελώδη ως αγκυλωτό.
  3. Το αγκυλωτό σωληνάριο (αγκύλη του Henle). Μέσα στη μυελώδη ουσία.
  4. Το εμβόλιμο ή άπω εσπειραμένο σωληνάριο.
  5. Το αθροιστικό σωληνάριο. Το τελικό τμήμα, που καταλήγει στη θηλή της πυραμίδας.

Νεφρικοί κάλυκες και νεφρική πύελος. Είναι η αρχή της αποχετευτικής μοίρας. Κάθε μικρός κάλυκας είναι ένας σωλήνας που περιβάλλει μία ή δύο θηλές. Οι μικροί κάλυκες είναι 7 με 14 και ενώνονται σε 2 με 3 μεγάλους. Από την ένωση των μεγάλων καλύκων σχηματίζεται η νεφρική πύελος, που συνεχίζεται προς τα κάτω ως ουρητήρας.

Ουρητήρας, ουροδόχος κύστη, ουρήθρα

Ο ουρητήρας είναι ελαστικός σωλήνας μήκους 30 εκατοστών, στα πλάγια της σπονδυλικής στήλης. Αρχίζει από τη νεφρική πύελο και καταλήγει στην ουροδόχο κύστη. Έχει 3 μοίρες: την κοιλιακή, την πυελική και την κυστική. Στην πορεία του εμφανίζει 2 με 3 στενώματα. Αν ένας λίθος (πέτρα) από τους κάλυκες σφηνώσει σε στένωμα, προκαλεί ισχυρό πόνο, τον κωλικό του νεφρού ή του ουρητήρα, και τα ούρα δεν περνούν στην κύστη.

Στην κυστική του μοίρα ο ουρητήρας έχει λοξή πορεία. Όταν η κύστη γεμίσει, το τοίχωμά της τεντώνει και πιέζει τον ουρητήρα. Έτσι τα ούρα δεν γυρίζουν πίσω από την κύστη στον ουρητήρα.

Η ουροδόχος κύστη βρίσκεται μέσα στη μικρή πύελο, πίσω από την ηβική σύμφυση, και συγκεντρώνει τα ούρα των δύο ουρητήρων. Χωράει περίπου 1,5 – 2 κιλά ούρα, αλλά συνήθως 250 – 300 γρ. προκαλούν επιθυμία για ούρηση. Άδεια έχει σχήμα κωνικό, γεμάτη σφαιρικό.

  • Στη γυναίκα βρίσκεται ανάμεσα στην ηβική σύμφυση και τη μήτρα.
  • Στον άνδρα ανάμεσα στην ηβική σύμφυση και το ορθό. Κάτω από την κύστη βρίσκεται ο προστάτης.

Στην κύστη διακρίνεις τρία μέρη: τη βάση ή πυθμένα, προς τα κάτω, από όπου ξεκινά η ουρήθρα· το σώμα, που χωρίζεται από τη βάση με τις εκβολές των ουρητήρων· και την κορυφή, προς τα πάνω και μπροστά.

Η ουρήθρα μεταφέρει τα ούρα από την κύστη προς τα έξω κατά την ούρηση.

ΧαρακτηριστικόΓυναικεία ουρήθραΑνδρική ουρήθρα
ΜήκοςΠερίπου 4 εκατοστάΠερίπου 20 εκατοστά
Τι μεταφέρειΜόνο ούραΟύρα και σπέρμα
ΑρχήΈσω στόμιο, στην ουροδόχο κύστηΈσω στόμιο, στην ουροδόχο κύστη
ΤέλοςΈξω στόμιο, ανάμεσα στα μικρά χείλη, κοντά στο στόμιο του κόλπουΈξω στόμιο, στη βάλανο

Το έξω στόμιο της γυναικείας ουρήθρας περιβάλλεται από μυϊκές ίνες που ρυθμίζουν την έξοδο των ούρων. Η ανδρική ουρήθρα έχει τρεις μοίρες:

  1. την προστατική, μέσα στον προστάτη, όπου εκβάλλουν οι εκσπερματικοί πόροι,
  2. την υμενώδη, που περνά από το ουρογεννητικό τρίγωνο στο έδαφος της μικρής πυέλου,
  3. τη σηραγγώδη, στο σηραγγώδες σώμα της ουρήθρας, στο κάτω μέρος του πέους, ως τη βάλανο.

Οι νεφροί και τα υγρά του σώματος

Για να ζουν και να δουλεύουν σωστά τα κύτταρα, το ισοζύγιο του νερού και των ηλεκτρολυτών πρέπει να μένει σε σταθερά επίπεδα.

  • Νερό παίρνεις αυτούσιο, με τις τροφές, και από την καύση των συστατικών της τροφής, ιδιαίτερα των υδατανθράκων.
  • Νερό χάνεις με την άδηλη αναπνοή από το δέρμα, με τον ιδρώτα, με τα κόπρανα και με τα ούρα.

Την πρόσληψη τη ρυθμίζει η δίψα, που εμφανίζεται όταν το ισοζύγιο του νερού είναι αρνητικό. Οφείλεται σε ένα αντανακλαστικό που ενεργοποιείται από το κέντρο της δίψας, στον υποθάλαμο.

Οι απώλειες με την άδηλη αναπνοή και με τα κόπρανα είναι λίγο πολύ σταθερές. Μεγαλύτερες διακυμάνσεις έχουν ο ιδρώτας σε θερμό περιβάλλον και οι απώλειες από τον γαστρεντερικό σωλήνα σε εμετούς ή διάρροια. Τον κύριο ρόλο όμως τον έχουν οι νεφροί: μπορούν να συμπυκνώνουν ή να αραιώνουν σε μεγάλο βαθμό τα ούρα, άρα είναι ο κύριος ρυθμιστικός παράγοντας της ισορροπίας των υγρών.

Πώς παράγονται τα ούρα. Με την παραγωγή τους ρυθμίζεται το ισοζύγιο των υγρών και γίνεται η κάθαρση του πλάσματος: αποβάλλονται ιόντα και άχρηστα προϊόντα του μεταβολισμού, όπως η ουρία, η κρεατινίνη, το ουρικό οξύ και τα ουρικά άλατα. Η παραγωγή γίνεται με δύο μηχανισμούς:

  1. με τη διήθηση μεγάλης ποσότητας πλάσματος από τη σπειραματική μεμβράνη στα ουροφόρα σωληνάρια, και
  2. με την επαναρρόφηση νερού και ηλεκτρολυτών από τα ουροφόρα σωληνάρια προς το αίμα.

Τις λεπτομέρειες των δύο μηχανισμών το βιβλίο τις δίνει στη συνέχεια, αλλά δεν είναι στην εξεταστέα ύλη.

Τα ούρα

Τα ούρα αποτελούνται κυρίως από νερό, με διαλυμένες οργανικές ουσίες και ανόργανα άλατα.

  • Ποσό: περίπου 1500 ml στον άνδρα και 1200 ml στη γυναίκα ανά 24ωρο. Αυξάνεται όταν πίνεις περισσότερα υγρά, κυρίως με μεταβολή της ποσότητας της αντιδιουρητικής ορμόνης. Μπορεί να αυξηθεί πολύ ή να περιοριστεί μέχρι και τα 400 ml το 24ωρο.
  • Ειδικό βάρος: συνήθως 1.015 – 1.020, βαρύτερα δηλαδή από το νερό. Ελαττώνεται στην πολυουρία και αυξάνεται στην ολιγουρία.
  • Τα ούρα της νύχτας είναι πυκνότερα και πιο σκούρα: τη νύχτα παράγονται λιγότερα ούρα, άρα πιο συμπυκνωμένα.

Σύσταση. Τα οργανικά συστατικά που ζητά η ύλη είναι τέσσερα: ουρία, κρεατινίνη, ουρικό οξύ, ιππουρικό οξύ. Τα κυριότερα ανόργανα είναι το νάτριο, το χλώριο, το κάλιο, το μαγνήσιο, το αμμώνιο, τα ανθρακικά, τα φωσφορικά και τα θειικά ιόντα.

Λυμένα θέματα

Παράδειγμα 1

Θέμα Α. Χαρακτήρισε Σωστό ή Λάθος: (α) Η πίσω επιφάνεια κάθε νεφρού έρχεται σε επαφή με τη 10η πλευρά. (β) Το αθροιστικό σωληνάριο αποτελεί μέρος του νεφρώνα. (γ) Τα επινεφρίδια ανήκουν στην εκκριτική μοίρα του ουροποιητικού συστήματος.

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Θέμα Β. Να αναφέρετε ονομαστικά τα μέρη του ουροφόρου σωληναρίου και να εξηγήσετε ποια από αυτά αποτελούν τον νεφρώνα.

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 3

Θέμα Β. Με ποιους μηχανισμούς πραγματοποιείται η παραγωγή των ούρων, και γιατί οι νεφροί είναι ο κύριος ρυθμιστικός παράγοντας του ισοζυγίου των υγρών;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 4

Θέμα Γ. Να περιγράψετε τον ουρητήρα και να εξηγήσετε πώς εμποδίζεται η επιστροφή των ούρων από την ουροδόχο κύστη προς τον ουρητήρα.

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 5

Θέμα Δ. Αντιστοίχισε κάθε όργανο της στήλης Α με το σωστό στοιχείο της στήλης Β (ένα περισσεύει). Α: 1. Δεξιός νεφρός, 2. Ουροδόχος κύστη, 3. Γυναικεία ουρήθρα, 4. Ανδρική ουρήθρα. Β: α. περίπου 20 εκατοστά, β. 250 – 300 γρ. ούρα προκαλούν επιθυμία για ούρηση, γ. περίπου 4 εκατοστά, δ. 30 εκατοστά, ε. πιέζεται από το ήπαρ.

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 10
Από ποια όργανα αποτελείται η εκκριτική μοίρα του ουροποιητικού συστήματος;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 6

Ανάμεσα σε ποιους σπονδύλους βρίσκονται οι νεφροί;

Τα κατάφερες;

  • Να αναφέρεις τα όργανα της εκκριτικής και της αποχετευτικής μοίρας του ουροποιητικού συστήματος.
  • Να περιγράφεις τη θέση, τις σχέσεις και την κατασκευή του νεφρού, ως τα μέρη του ουροφόρου σωληναρίου και τον νεφρώνα.
  • Να περιγράφεις τον ουρητήρα, την ουροδόχο κύστη και την ουρήθρα του άνδρα και της γυναίκας.
  • Να εξηγείς τον ρόλο των νεφρών στο ισοζύγιο του νερού και να αναφέρεις το ποσό, το ειδικό βάρος και τη σύσταση των ούρων.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;