Μετάβαση στο περιεχόμενο

Το γεννητικό σύστημα

Τα όργανα του άνδρα και της γυναίκας, και τι κάνει το καθένα.

45 λεπτά

Θα μάθεις να

  1. Να ξεχωρίζεις τα έσω από τα έξω γεννητικά όργανα του άνδρα και της γυναίκας.
  2. Να περιγράφεις τους όρχεις, την επιδιδυμίδα, τις μοίρες του σπερματικού πόρου, τον προστάτη και το πέος.
  3. Να αναφέρεις την εξωκρινή και την ενδοκρινή λειτουργία των όρχεων και τις δράσεις της τεστοστερόνης.
  4. Να περιγράφεις τις ωοθήκες, τις μοίρες της σάλπιγγας, τη μήτρα και τον κόλπο.
  5. Να εξηγείς τις φάσεις του ωοθηκικού κύκλου, την πορεία του ωοθυλακίου και πού γίνεται η γονιμοποίηση.

Έσω και έξω γεννητικά όργανα

Το γεννητικό σύστημα χρησιμεύει για την αναπαραγωγή του ατόμου. Διακρίνεται στο γεννητικό σύστημα του άνδρα και της γυναίκας.

Και στα δύο φύλα, άλλα γεννητικά όργανα βρίσκονται μέσα στη μικρή πύελο και άλλα έξω από αυτήν:

  • Τα έσω γεννητικά όργανα βρίσκονται μέσα στη μικρή πύελο. Παράγουν τα γεννητικά κύτταρα, διάφορα εκκρίματα και ορμόνες.
  • Τα έξω γεννητικά όργανα βρίσκονται έξω από τη μικρή πύελο και χρησιμεύουν για τη συνουσία.

Το γεννητικό σύστημα του άνδρα

Αποτελείται από τους δύο όρχεις, τις δύο επιδιδυμίδες, τους δύο σπερματικούς πόρους, τις δύο σπερματοδόχες κύστεις, τους δύο εκσπερματικούς πόρους, τον προστάτη αδένα και το πέος. Το πέος ανήκει στα έξω γεννητικά όργανα· τα υπόλοιπα, επειδή βρίσκονται μέσα στη μικρή πύελο, στα έσω.

Οι όρχεις. Στην εμβρυϊκή ζωή βρίσκονται μέσα στην κοιλιά, στα πλάγια της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης. Ως τη γέννηση κατεβαίνουν μέσα από τον βουβωνικό πόρο και εγκαθίστανται στο όσχεο, μια πτυχή του δέρματος κάτω από το πέος. Είναι δύο, με μέγεθος καρυδιού και μήκος 4–5 εκατοστά.

Κάθε όρχις εξωτερικά αποτελείται από ινώδη κάψα. Στο εσωτερικό του περιέχει:

  • πολλά λεπτά σωληνάρια, τα σπερματικά σωληνάρια, που από το τοίχωμά τους παράγουν τα σπερματοζωάρια,
  • τη διάμεση ουσία: χαλαρό συνδετικό ιστό με αγγεία, που περιέχει τα διάμεσα κύτταρα, τα οποία παράγουν τεστοστερόνη.

Τα σπερματικά σωληνάρια ξεκινούν τυφλά και είναι ελικοειδή. Καταλήγουν ως ευθέα ορχικά σωληνάρια στο πίσω και πάνω μέρος του όρχεως, όπου ενώνονται και σχηματίζουν το δίκτυο Haller.

Οι επιδιδυμίδες. Η επιδιδυμίδα είναι μοίρα της εκφορητικής οδού του όρχεως, στον πάνω πόλο και στο πίσω χείλος του. Έχει τρία μέρη: κεφαλή, σώμα και ουρά. Η κεφαλή συνδέεται με τον όρχι με τα λοβία της (10–12), συνέχεια των σπερματικών σωληναρίων. Η ουρά συνεχίζει στον σπερματικό πόρο.

Ο σπερματικός πόρος έχει μήκος 40–50 εκατοστά. Είναι η συνέχεια της ουράς της επιδιδυμίδας: αρχίζει από τον κάτω πόλο του όρχεως και φτάνει ως τη βάση του προστάτη, όπου ενώνεται με τη σπερματοδόχο κύστη και δίνει τον εκσπερματικό πόρο. Έχει πέντε μοίρες:

ΜοίραΠού βρίσκεται
ΟρχικήΑπό τον κάτω πόλο του όρχεως ως περίπου τον άνω πόλο, πίσω από την επιδιδυμίδα
ΤονικήΑπό τον άνω πόλο του όρχεως ως το έξω στόμιο του βουβωνικού πόρου
ΒουβωνικήΜέσα στον βουβωνικό πόρο
ΠυελικήΣτο πλάγιο τοίχωμα της πυέλου
ΚυστικήΠίσω από την ουροδόχο κύστη, έσω από τη σπερματοδόχο κύστη, ως τη βάση του προστάτη

Ο σπερματικός τόνος περιλαμβάνει τη βουβωνική και την τονική μοίρα του σπερματικού πόρου, αγγεία, νεύρα του όρχεως και έλυτρα.

Οι σπερματοδόχες κύστεις είναι στενόμακρες κύστεις πάνω από τον προστάτη, έξω από την κυστική μοίρα του σπερματικού πόρου. Στην άκρη τους στενεύουν και ενώνονται με τον σπερματικό πόρο, σχηματίζοντας τον εκσπερματικό πόρο.

Οι εκσπερματικοί πόροι είναι δύο μικροί πόροι μήκους 2 εκατοστών. Διασχίζουν λοξά τον προστάτη και εκβάλλουν στην ουρήθρα.

Ο προστάτης αδένας έχει μέγεθος και σχήμα κάστανου, στο μπροστινό τμήμα της μικρής πυέλου, κάτω από την ουροδόχο κύστη. Μέσα του περνά η πρώτη μοίρα της ουρήθρας, η προστατική, όπου ο προστάτης διοχετεύει το προστατικό υγρό.

Το πέος αποτελείται από τρία μέρη: τα δύο σηραγγώδη σώματα του πέους και το σηραγγώδες σώμα της ουρήθρας. Τα σηραγγώδη σώματα του πέους μπορούν, λόγω της κατασκευής τους, να γεμίσουν με αίμα. Το σηραγγώδες σώμα της ουρήθρας, από το οποίο περνά η ουρήθρα, καταλήγει μπροστά στη βάλανο. Τα τρία σώματα περιβάλλονται από δέρμα, την πόσθη· η άκρη της που καλύπτει τη βάλανο λέγεται ακροποσθία.

Οι λειτουργίες των όρχεων

Οι όρχεις έχουν δύο ξεχωριστές λειτουργίες.

Εξωκρινής: παράγουν σπερματοζωάρια. Η σπερματογένεση αρχίζει από την εφηβεία και συνεχίζεται ως τα γεράματα. Τα σπερματοζωάρια παράγονται από ειδικά κύτταρα στο τοίχωμα των σπερματικών σωληναρίων και έχουν τέσσερα μέρη: κεφαλή, αυχένα, σώμα, ουρά. Ο αριθμός τους είναι περίπου 100.000.000/ml σπέρματος. Την επιδιδυμίδα, τον σπερματικό πόρο, τις σπερματοδόχες κύστεις και τον προστάτη τα χρησιμοποιεί ο οργανισμός ως αποθήκες και ως εκφορητική οδό· με τις εκκρίσεις τους συμβάλλουν στη ζωτικότητα και την κινητικότητα των σπερματοζωαρίων.

Το σπέρμα αποτελείται από τα σπερματοζωάρια και το σπερματικό πλάσμα. Το σπερματικό πλάσμα είναι έκκριμα κυρίως του προστάτη και των σπερματοδόχων κύστεων και σε μικρότερο ποσοστό των όρχεων και της επιδιδυμίδας.

Ασπρόμαυρη εικόνα ηλεκτρονικού μικροσκοπίου: πολλά μικρά σώματα με στρογγυλό κεφάλι και μακριά λεπτή ουρά.
Ανθρώπινα σπερματοζωάρια στο ηλεκτρονικό μικροσκόπιο. Ξεχωρίζουν η κεφαλή και η μακριά ουρά· ανάμεσά τους, ο αυχένας και το σώμα.Φωτογραφία: Enver Kerem Dirican · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Ενδοκρινής: παράγουν ορμόνες. Οι όρχεις παράγουν ανδρογόνο (τεστοστερόνη) και οιστρογόνα σε πολύ μικρή ποσότητα. Η τεστοστερόνη κυκλοφορεί στο αίμα και είναι υπεύθυνη για τη σπερματογένεση και την ανάπτυξη και διαμόρφωση των χαρακτηριστικών του φύλου. Οι δράσεις της:

  • Γεννητικό σύστημα: στην εμβρυϊκή περίοδο το διαμορφώνει· στην ήβη βοηθά την ανάπτυξη του προστάτη, των σπερματοδόχων κύστεων, του πέους, της επιδιδυμίδας και των όρχεων.
  • Ερειστικό σύστημα: αναστέλλει την αύξηση των οστών.
  • Λάρυγγας: αυξάνει το μέγεθος και διαμορφώνει το σχήμα του, ώστε να παράγεται η χαρακτηριστική ανδρική φωνή.
  • Δέρμα: αυξάνει το πάχος του, διεγείρει τους σμηγματογόνους αδένες και επηρεάζει την τριχοφυΐα. Όταν υπάρχει κληρονομική προδιάθεση, προκαλεί την ανδρική αλωπεκία.
  • Μεταβολισμός: αυξάνει τη σύνθεση των πρωτεϊνών και έτσι τη μυϊκή μάζα.
  • Ψυχοσύνθεση: ο έφηβος γίνεται πιο επιθετικός, πιο ενεργητικός, με αυξημένη σεξουαλική διάθεση.

Το γεννητικό σύστημα της γυναίκας

Τα έσω γεννητικά όργανα είναι οι δύο ωοθήκες, οι δύο σάλπιγγες ή ωαγωγοί, η μήτρα και ο κολεός (κόλπος). Τα έξω γεννητικά όργανα αποτελούνται από το αιδοίο: εφήβαιο, μεγάλα και μικρά χείλη, κλειτορίδα, πρόδομος του κολεού, βολβοί του προδόμου και μεγάλοι (μείζονες) αδένες του προδόμου.

Οι ωοθήκες είναι οι γεννητικοί αδένες της γυναίκας: παράγουν τα ωάρια και ορμόνες. Έχουν σχήμα αμυγδάλου και βρίσκονται στα πλάγια τοιχώματα της μικρής πυέλου. Το μήκος τους είναι 3–4 εκατοστά και το πλάτος 1,5–2. Στο επάνω άκρο τους ακουμπά ο κώδωνας της σάλπιγγας. Εξωτερικά αποτελούνται από βλαστικό επιθήλιο και εσωτερικά από συνδετικό ιστό (στρώμα). Στο στρώμα, στα σύνορα με το βλαστικό επιθήλιο, βρίσκεται η φλοιώδης ουσία, που περιέχει τα άωρα ωοθυλάκια· εσωτερικά της, η μυελώδης ουσία.

Οι σάλπιγγες ή ωαγωγοί είναι δύο μυϊκοί σωλήνες, ο δεξιός και ο αριστερός, μήκους 10–12 εκατοστών. Έχουν τέσσερις μοίρες:

ΜοίραΧαρακτηριστικό
Κώδωνας ή χοάνηΔιευρυμένο τμήμα με κροσσούς που ακουμπούν στην ωοθήκη. Ο μεγαλύτερος, ο ωοθηκικός κροσσός, παραλαμβάνει το ωάριο.
ΛήκυθοςΤο μεγαλύτερο τμήμα, 7–8 εκατοστά. Σχηματίζει αγκύλη που περιβάλλει την ωοθήκη.
Ισθμός3–5 εκατοστά, από τον κάτω πόλο της ωοθήκης ως τη γωνία του πυθμένα της μήτρας.
Μητριαία μοίραΗ μικρότερη, 1 εκατοστό. Περνά το μυϊκό τοίχωμα της μήτρας.

Η σάλπιγγα έχει δύο στόμια: το κοιλιακό, ευρύ, στο όριο λήκυθου και κώδωνα, και το μητριαίο, στενό, στη γωνία της κοιλότητας της μήτρας. Μέσα στη σάλπιγγα γίνεται η γονιμοποίηση.

Η μήτρα είναι κοίλο μυώδες όργανο με μέγεθος και σχήμα αναποδογυρισμένου αχλαδιού, μήκους 8–10 εκατοστών. Βρίσκεται στη μικρή πύελο, πίσω από την ουροδόχο κύστη και μπροστά από το ορθό. Έχει τρία μέρη: τον πυθμένα (πάνω, όπου ξεκινούν οι σάλπιγγες), το σώμα (το μεγαλύτερο τμήμα, που στο στενότερο σημείο του, τον ισθμό, αντιστοιχεί στο έσω στόμιο της μήτρας) και τον τράχηλο (το κατώτερο τμήμα, που επικοινωνεί με τον κόλπο με το έξω στόμιο). Την κοιλότητα του σώματος την επαλείφει βλεννογόνος, το ενδομήτριο· την κοιλότητα του τραχήλου, ο ενδοτράχηλος. Και οι δύο παρουσιάζουν κυκλικές μεταβολές στον ωοθηκικό κύκλο.

Ο κολεός ή κόλπος είναι ινομυώδης σωλήνας μήκους 8–9 εκατοστών, ανάμεσα στον τράχηλο της μήτρας και το αιδοίο. Από αυτόν διέρχεται το έμβρυο κατά τη γέννηση. Το άνω άκρο του περιβάλλει τον τράχηλο και σχηματίζει μια κυκλική αύλακα, τον θόλο του κόλπου. Χωρίζεται σε τρία μέρη: άνω άκρο ή θόλος, σώμα, κάτω άκρο ή στόμιο.

Έσω ή έξω γεννητικό όργανο;

Βάλε κάθε όργανο στη σωστή ομάδα. Έσω είναι όσα βρίσκονται μέσα στη μικρή πύελο.

Πού ανήκει;

Σπερματοδόχος κύστη

0 από 8

Ο ωοθηκικός κύκλος

Η ωοθήκη έχει εξωτερικά τον φλοιό, με τα ωοθυλάκια, και εσωτερικά τον μυελό, με αγγεία και νεύρα. Τα ωοθυλάκια είναι το λειτουργικό τμήμα της ωοθήκης: παράγουν ορμόνες (ενδοκρινής λειτουργία) και ωάρια (εξωκρινής λειτουργία). Διακρίνονται σε:

  • Πρωτογενή: σχηματίζονται στην εμβρυϊκή ηλικία. Στην εφηβεία είναι περίπου 400.000. Στα περίπου 35 χρόνια αναπαραγωγικής ζωής ωριμάζουν γύρω στα 400, ένα σε κάθε κύκλο.
  • Δευτερογενή: πιο ογκώδη, βαθιά στη φλοιώδη μοίρα. Σε κάθε κύκλο ένα ωριμάζει.
  • Ώριμα: καταλαμβάνουν το περισσότερο πάχος της φλοιώδους ουσίας. Αποτελούνται από το περίβλημα, το άντρο (κοιλότητα με υγρό) και το ωάριο, το μεγαλύτερο κύτταρο του σώματος, ορατό με γυμνό μάτι.

Όταν το ωοθυλάκιο ωριμάσει, το περίβλημά του σπάει και ελευθερώνεται το ωάριο: είναι η ωοθυλακιορρηξία. Μετά, το άδειο ωοθυλάκιο γεμίζει:

με αίμα (ερυθρό σωμάτιο) → με κύτταρα (ωχρό σωμάτιο) → με συνδετικό ιστό (λευκό σωμάτιο).

Τα δευτερογενή ωοθυλάκια που δεν ωριμάζουν λέγονται άτρητα· υποπλάσσονται και εξαφανίζονται.

Ωοθηκικός κύκλος είναι το διάστημα από την αρχή μιας περιόδου ως την αρχή της επόμενης. Η αναπαραγωγική ζωή αρχίζει με την ήβη και τελειώνει με την εμμηνόπαυση. Ο κύκλος έχει δύο φάσεις:

ΦάσηΠότεΟρμόνηΤι γίνεται
ΠαραγωγικήΑπό την έναρξη της περιόδουΟιστρογόναΑλλαγές στο ενδομήτριο: υπεραιμία, υπερπλασία, υπερτροφία
ΕκκριτικήΜετά την ωοθυλακιορρηξίαΠρογεστερόνη, από το ωχρό σωμάτιοΗ προγεστερόνη δρα στο ενδομήτριο

Η ωοθυλακιορρηξία γίνεται 14 ημέρες πριν από την επόμενη περίοδο, περίπου στη μέση ενός κύκλου 28 ημερών. Αν δεν γίνει γονιμοποίηση, η προγεστερόνη μειώνεται και, δύο εβδομάδες μετά την αρχή της εκκριτικής φάσης, το ενδομήτριο πέφτει ως αιμορραγία: η έμμηνος ρύση (περίοδος). Διαρκεί 2–5 ημέρες, και το έκκριμα, περίπου 50–90 γραμμάρια, αποβάλλεται μέσω του κόλπου. Αν δεν γίνει ωοθυλακιορρηξία, δεν σχηματίζεται ωχρό σωμάτιο και ο κύκλος έχει μόνο παραγωγική φάση.

Η γονιμοποίηση

Γονιμοποίηση ονομάζεται η συνένωση του ώριμου ωαρίου με το σπερματοζωάριο, που έχει ως αποτέλεσμα τον σχηματισμό του ζυγωτού, του πρώτου κυττάρου του ανθρώπινου οργανισμού. Γίνεται στις σάλπιγγες και συγκεκριμένα στη λήκυθο, 4–24 ώρες μετά την ωοθυλακιορρηξία.

Σε κάθε εκσπερμάτωση υπάρχουν 50–200 εκατομμύρια σπερματοζωάρια, αλλά λίγα φτάνουν στη σάλπιγγα, και τελικά μόνο ένα μπαίνει στο ωάριο. Το ζυγωτό μένει 3–4 ημέρες στη σάλπιγγα και μετά εμφυτεύεται στο ενδομήτριο. Εκεί σχηματίζεται το έμβρυο και ο πλακούντας. Η κύηση διαρκεί φυσιολογικά 40 εβδομάδες και λήγει με τον τοκετό. Μετά τη γονιμοποίηση το ωχρό σωμάτιο δεν γίνεται λευκό: μένει ως ωχρό σωμάτιο της κύησης και παράγει οιστρογόνα και προγεστερόνη, ώσπου τον ρόλο να τον αναλάβει ο πλακούντας (δεύτερο τρίμηνο).

Λυμένα θέματα

Παράδειγμα 1

Θέμα Α. Χαρακτήρισε Σωστό ή Λάθος: (α) Η τονική μοίρα του σπερματικού πόρου ξεκινά από τον κάτω πόλο του όρχεως. (β) Η λήκυθος είναι το μεγαλύτερο τμήμα της σάλπιγγας. (γ) Ο προστάτης βρίσκεται πάνω από την ουροδόχο κύστη.

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Θέμα Β. Να περιγράψετε την κατασκευή των όρχεων και να αναφέρετε τις δύο λειτουργίες τους.

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 3

Θέμα Γ. Από ποιες μοίρες αποτελείται η σάλπιγγα, ποια στόμια έχει, και ποια διαδρομή ακολουθεί το ωάριο από την ωοθήκη ως τη μήτρα;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 4

Θέμα Γ. Να αναφέρετε τις φάσεις του ωοθηκικού κύκλου και την ορμόνη που ρυθμίζει την καθεμιά. Τι συμβαίνει στον κύκλο όταν δεν γίνει ωοθυλακιορρηξία;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 5

Θέμα Δ. Αντιστοίχισε (ένα περισσεύει). Α: 1. Επιδιδυμίδα, 2. Εκσπερματικός πόρος, 3. Μήτρα, 4. Κόλπος. Β: α. ινομυώδης σωλήνας 8–9 εκατοστών, β. κεφαλή, σώμα και ουρά, γ. μήκος 2 εκατοστά, εκβάλλει στην ουρήθρα, δ. 8–10 εκατοστά, πυθμένας, σώμα και τράχηλος, ε. σχήμα αμυγδάλου.

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 10
Ποια γεννητικά όργανα λέγονται «έσω»;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 6

Σε ποια τρία μέρη διακρίνεται η επιδιδυμίδα;

Τα κατάφερες;

  • Να ξεχωρίζεις τα έσω από τα έξω γεννητικά όργανα του άνδρα και της γυναίκας.
  • Να περιγράφεις τους όρχεις, την επιδιδυμίδα, τις μοίρες του σπερματικού πόρου, τον προστάτη και το πέος.
  • Να αναφέρεις την εξωκρινή και την ενδοκρινή λειτουργία των όρχεων και τις δράσεις της τεστοστερόνης.
  • Να περιγράφεις τις ωοθήκες, τις μοίρες της σάλπιγγας, τη μήτρα και τον κόλπο.
  • Να εξηγείς τις φάσεις του ωοθηκικού κύκλου, την πορεία του ωοθυλακίου και πού γίνεται η γονιμοποίηση.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;